Đọc bài viết "Móc ngoặc" của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, đăng trên Tạp chí Cộng sản số tháng 8/1978, được tuyển chọn, in trong cuốn sách "Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Ðảng và Nhà nước ta ngày càng trong sạch, vững mạnh", và liên hệ với thực tế cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay, càng thấm thía hơn những luận điểm, luận cứ sâu sắc mà Tổng Bí thư nêu ra từ 45 năm trước.
Mở đầu bài viết, tác giả giải nghĩa rất rõ thế nào là "móc ngoặc", và khẳng định, cùng với các từ "tham ô", "cửa quyền", "quan liêu", "phe phẩy", "đặc quyền đặc lợi", "thoái hóa biến chất"..., từ "móc ngoặc" được nhân dân nhắc tới với thái độ chê trách, khinh bỉ.
Móc ngoặc nhiều khi không chỉ là quan hệ giữa hai bên, hai người, nó còn là sự ăn cánh của cả một nhóm người. Phân tích từ thực tế đã xảy ra, tác giả cho rằng, thủ đoạn thường thấy của những người móc ngoặc là bắt đầu "lót tay", biếu xén, "thả con săn sắt" để chuẩn bị "bắt con cá rô"… Những người móc ngoặc không bao giờ thừa nhận hành vi phi pháp của mình. Họ núp dưới những danh nghĩa rất hay ho, hoa mỹ. Nào là do chỗ thân tình, quen biết, chúng tôi quý nhau thì "cho nhau", "biếu nhau"; nào là chúng tôi "kết nghĩa", "hợp tác" với nhau thì "giúp đỡ lẫn nhau".
Từ 45 năm trước, Tổng Bí thư đã nêu lên thực tế day dứt là, "hiện tượng móc ngoặc hiện nay không phải là cá biệt hay lẻ tẻ. Nó đã xảy ra ở nhiều nơi, nhiều ngành, cả trong một số cán bộ phụ trách. Nhưng một số người lãnh đạo vẫn bàng quan, vô trách nhiệm hoặc bị một số người cấp dưới nịnh hót, mua chuộc, đã buông lỏng, làm ngơ, thậm chí bao che cho những hành vi móc ngoặc".
Bài viết vừa có tính tổng kết thực tiễn, vừa mang tính dự báo rất cao khi liên hệ với thực tế công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay, nhất là qua vụ trọng án "chuyến bay giải cứu" vừa được Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử mới đây. Có thể nói đây là vụ án điển hình về hiện tượng móc ngoặc, là "cái bắt tay ngầm" giữa doanh nghiệp và người có chức vụ, quyền hạn, và giữa những người có chức vụ, quyền hạn ở nhiều bộ, ngành với nhau, với thủ đoạn "cực kỳ tinh vi", và trục lợi số tiền đặc biệt lớn.
Ðiều đáng lên án hơn là hành vi móc ngoặc diễn ra khi toàn Ðảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị đang căng mình chống dịch, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của nhân dân. Những cán bộ, đảng viên đó đã suy thoái đến cùng cực khi lợi dụng chính sách nhân đạo của Ðảng, Nhà nước, trục lợi trên mất mát, đau thương của người dân. Một số bị cáo đã bất chấp, biến nhu cầu về sự an toàn của người dân thành cơ hội kiếm tiền cho bản thân; hành vi của các bị cáo đã phản bội sự cố gắng của chính đồng đội, đồng chí, đồng nghiệp của mình, như lời kiểm sát viên đã luận tội trước tòa.
Ðúng như Tổng Bí thư đã chỉ ra từ gần nửa thế kỷ trước, "những người móc ngoặc không bao giờ thừa nhận hành vi phi pháp của mình", khi đứng trước tòa, không ít bị cáo từng là cán bộ chủ chốt trong nhiều cơ quan, đơn vị đã cố tình đánh tráo khái niệm cho rằng, hành vi nhận tiền của doanh nghiệp, với số lượng hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng chỉ là "nhận cảm ơn"; hoặc biện minh đó là do không nhận thức được hành vi phạm tội…
Với số lượng 54 bị cáo, nhiều người trong số đó từng là cán bộ có vị trí cao trong cơ quan công quyền, người đứng đầu doanh nghiệp. 4/5 tội danh bị truy tố thuộc nhóm tội phạm về chức vụ: nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn khi thi hành công vụ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Vụ án "Chuyến bay giải cứu" đã phơi bày mức độ tha hóa nghiêm trọng của một bộ phận vốn được coi là "công bộc của dân".
Ðiều đáng suy ngẫm là từ vụ việc này, đặt ra những vấn đề cấp bách cần bổ sung trong thực tiễn quản lý, giám sát và giáo dục đạo đức công vụ cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức những người hưởng lương từ tiền thuế của nhân dân. Trong các quyết định gần đây của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy ban Kiểm tra Trung ương về thi hành kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm, đã chỉ ra cái gốc của vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, làm thất thoát lớn ngân sách nhà nước, ảnh hưởng xấu đến uy tín của Ðảng, Nhà nước, suy giảm niềm tin trong nhân dân, chính là bắt nguồn từ sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.
Ðiều này khẳng định, suy thoái là nguyên nhân của mọi nguyên nhân, là căn nguyên của vi phạm kỷ luật Ðảng và pháp luật Nhà nước; chủ yếu bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân, từ việc bản thân cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn luyện, quên trách nhiệm, bổn phận trước Ðảng, trước dân. Do đó, không thể ngụy biện, suy diễn bi quan đổ lỗi cho cơ chế, mà mỗi cán bộ, đảng viên cần tự trui rèn, tự đặt ra cho bản thân những "lằn ranh đỏ".
Trở lại bài viết của Tổng Bí thư, để ngăn chặn tình trạng suy thoái, tiêu cực trong nội bộ, chỉ cần mọi cấp, mọi ngành, mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là những người lãnh đạo, thật sự bắt tay vào thực hiện, thực hiện nghiêm chỉnh, kiên quyết, triệt để; thực hiện không hề có chữ "nhưng" nào đi kèm, thì chúng ta sẽ chặn đứng được hiện tượng móc ngoặc, sẽ quét sạch được những con "sâu mọt" muốn đục khoét tài sản của Nhà nước, những "con sâu bỏ rầu nồi canh" làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của đội ngũ chúng ta.
Nguyễn Huỳnh Huyện
Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bình Ðịnh
