Giá trần “kìm kẹp” chất lượng dịch vụ
Tại dự thảo báo cáo tổng kết thi hành Luật Hàng không dân dụng mới đây, Cục Hàng không Việt Nam (HKVN) đã đề xuất bỏ trần giá vé máy bay. Cụ thể, theo đề xuất của Cục, với đường bay nội địa có từ ba hãng hàng không tham gia khai thác, hãng hàng không sẽ được quyết định giá dịch vụ vận chuyển hành khách nội địa và thực hiện niêm yết giá theo quy định. Với đường bay nội địa có sự tham gia khai thác của dưới ba hãng bay, hãng hàng không được quyết định giá dịch vụ vận chuyển hành khách hạng phổ thông cơ bản không vượt mức tối đa (trần giá vé) và thực hiện kê khai giá theo quy định của Bộ Giao thông vận tải (GTVT). Đại diện Cục HKVN nhận định, với sự tham gia của ngày càng nhiều các hãng hàng không, thị trường vận chuyển nội địa đã có tính cạnh tranh rất cao về giá vé, các hãng hàng không luôn xây dựng dải giá linh hoạt với nhiều mức giá (khoảng 10-15 mức giá), tương ứng với các điều kiện, thời điểm mua khác nhau.
Hiện ở Việt Nam có sáu hãng hàng không (Vietnam Airlines, Pacific Airlines, VASCO, Vietjet Air, Bamboo Airways và Vietravel Airlines) nên theo chuyên gia ngành hàng không, việc áp giá trần là không cần thiết và không còn phù hợp với thực tế, cũng như thông lệ thị trường hàng không của tất cả các nước trên thế giới. Dẫn chứng, tại khu vực Đông - Nam Á chỉ còn duy nhất Indonesia và Thái Lan có quy định giá trần vé máy bay, ngay cả Trung Quốc với các quan điểm quản lý cứng rắn cũng đã bỏ quy định về giá trần này. “Việc áp dụng giá trần sẽ hạn chế việc nâng cao chất lượng dịch vụ nhằm phục vụ đối tượng khách sẵn sàng chi trả cao hơn mức giá trần để được hưởng chất lượng dịch vụ tốt hơn, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ - yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững của các hãng hàng không và theo đúng hướng kinh tế thị trường”, lãnh đạo Cục HKVN khẳng định.
Bên cạnh đó, việc áp dụng khung giá trần còn được cho là làm giới hạn hoạt động và sự linh hoạt phát triển của các hãng hàng không, đặc biệt là mô hình hãng hàng không truyền thống với dịch vụ đầy đủ bởi trong giá vé của hãng bao gồm suất ăn, đồ uống, giải trí, hành lý ký gửi,… nhưng lại bị áp dụng mức giá trần tương tự như các hãng hàng không giá rẻ với dịch vụ hạn chế. Điều này dẫn đến việc hãng hàng không truyền thống bị giảm tính cạnh tranh, đồng thời không tạo ra động lực khuyến khích các hãng hàng không khác nâng cao dịch vụ, tiện ích cho khách hàng.
Ngành hàng không có tính chất đặc thù theo mùa vụ, do trong giai đoạn cao điểm các đường bay thường khai thác lệch đầu, nên nếu khống chế giá trần thì các hãng hàng không còn khó cân đối được hiệu quả khai thác hai chiều của đường bay, dẫn đến hệ quả là không mong muốn mở đường bay mới hoặc tăng tần suất để đáp ứng nhu cầu đi lại, thậm chí lựa chọn phương án giảm chất lượng dịch vụ để giảm chi phí khai thác. Việc điều chỉnh giá trần còn giúp các hãng hàng không chủ động cân đối hoạt động sản xuất kinh doanh trong trường hợp các yếu tố đầu vào thay đổi về chi phí như giá nhiên liệu, tỷ giá, nhân công. Chi phí tăng nhưng giá không đổi sẽ dẫn đến việc các hãng bay khó cân đối sản xuất kinh doanh, phải giảm quy mô hoặc giảm dịch vụ cung ứng.
Có chuyện hãng bay “bắt tay” tăng giá?
Sau khi có đề xuất của Cục HKVN về bỏ trần giá vé máy bay, một số ý kiến bày tỏ lo ngại việc này có thể dẫn đến tình trạng các hãng hàng không “bắt tay” nhau đẩy giá và hành khách sẽ là người chịu thiệt thòi. Tuy nhiên, trả lời vấn đề này, một chuyên gia hàng không khẳng định điều này không thể xảy ra. Luật Cạnh tranh đã có quy định cấm thỏa thuận ấn định giá hàng hóa, dịch vụ một cách trực tiếp hoặc gián tiếp. Do đó, các hãng bay không được thống nhất về giá vì như vậy là vi phạm pháp luật. Hơn nữa, mỗi hãng hàng không lại có một định hướng phát triển khác nhau, cạnh tranh nhau trực tiếp trên thị trường, việc đồng loạt tăng giá là không khả thi. Việc các hãng “bắt tay” nhau để đồng loạt tăng giá rất khó xảy ra trong bối cảnh cạnh tranh khá quyết liệt ở thị trường nội địa hiện nay, khi cung đang dư thừa, các hãng đang dùng mọi cách để giành thị phần.
Với việc bỏ giá trần, các hãng sẽ chủ động cân đối chi phí để áp dụng dịch vụ phù hợp với mô hình mà hãng theo đuổi, trong khi hàng không truyền thống hướng tới tiêu chuẩn khai thác và dịch vụ cao đi kèm giá cao thì hàng không giá rẻ sẽ tập trung vào giá thấp. Vị chuyên gia này cho biết thêm: “Người tiêu dùng hiện nay cũng rất thông thái, họ lựa chọn sản phẩm dịch vụ có giá bán tương xứng với chất lượng và các yếu tố liên quan khác, nên nếu sản phẩm dịch vụ có chất lượng tốt, giá bán cao ở mức hợp lý sẽ được chấp nhận. Chiều ngược lại, sản phẩm có chất lượng không tốt mà đưa ra giá bán cao ắt sẽ bị khách hàng phản đối, không lựa chọn và dần dần bị loại khỏi thị trường”.
Trước mối lo ngại trên, đại diện hãng hàng không Vietnam Airlines bày tỏ quan điểm: “Chúng ta có đầy đủ luật, quy định, bộ máy để kiểm tra, giám sát và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng. Vì thế, nếu đặt vấn đề lo ngại hãng bay “bắt tay” tăng giá sẽ là chủ quan, chưa tin tưởng vào các cơ quan quản lý Nhà nước và ít nhiều ủng hộ quan điểm không quản được thì cấm. Nhà nước chỉ nên can thiệp khi các hãng cạnh tranh không lành mạnh, giảm giá, phá giá nhằm triệt hạ lẫn nhau và nếu như thế thì cả trước mắt và lâu dài, khách hàng đều là người chịu thiệt”. Đồng tình quan điểm này, Chủ tịch hãng hàng không Vietravel Airlines Nguyễn Quốc Kỳ cũng cho rằng, hãng bay phải tự cân nhắc mức giá đưa ra để được thị trường chấp nhận, hành khách lựa chọn. “Cứ đặt giả thiết, hãng bay đẩy giá cao vô tội vạ, hành khách sẽ tẩy chay, không đi, liệu doanh nghiệp có tồn tại nổi không?”, ông Kỳ đặt câu hỏi.
Theo một chuyên gia kinh tế, các hãng hàng không hiện nay đang sử dụng máy bay thuê, trả tiền thuê bằng ngoại tệ, trong khi bay quốc tế có lợi cao hơn so bay nội địa. Vì vậy, vị chuyên gia này cảnh báo, nếu cơ quan quản lý không điều chỉnh, bổ sung các quy định để phù hợp thực tiễn, các hãng hàng không sẽ chỉ chú trọng tìm đủ cách để khai thác, phát triển các chặng bay quốc tế hơn là bay nội địa vì không bị ràng buộc giá trần, đồng nghĩa các chuyến bay nội địa giảm tần suất khai thác, vô hình trung tước đi cơ hội được bay của người dân. “Bỏ giá trần sẽ giúp các hãng linh hoạt trong cung cấp dịch vụ với giá của thị trường điều tiết và Nhà nước chỉ hậu kiểm, đó là hướng mà HKVN phải tích cực gia nhập với hàng không thế giới”, vị chuyên gia nêu quan điểm.
