Đảo “xanh-thông minh-đáng sống”
Đặc khu Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh có 16 hòn đảo với tổng diện tích khoảng 7.600 ha; trong đó, Vườn quốc gia Côn Đảo quản lý 14 hòn đảo với diện tích gần 6.000 ha. Ngoài ra, Vườn quốc gia Côn Đảo còn quản lý 14.000 ha bảo tồn biển, để tạo ra một hệ sinh thái biển tiếp nối rừng đa dạng, phong phú, không tách rời nhau; trên bờ có hệ sinh thái rừng lá rộng và rừng ngập mặn, dưới biển có cả hệ sinh thái cỏ biển và rạn san hô.
Tại Vườn quốc gia Côn Đảo có hơn 1.725 loài sinh vật biển cùng với hơn 1.077 loài thực vật và hơn 155 động vật rừng. Trong đó có nhiều loài quý, hiếm trong Sách đỏ thế giới, Sách đỏ Việt Nam và nhiều loại đặc hữu như: Gội Côn Sơn, thạch trang Côn Sơn, sóc đen Côn Đảo...
Giá trị của thiên nhiên, môi trường Côn Đảo được bắt đầu gìn giữ và bảo vệ từ cách đây hơn 40 năm. Nhờ những nỗ lực bảo tồn, đến nay Vườn quốc gia Côn Đảo đã trở thành một trong những khu bảo tồn có ý nghĩa quan trọng của Việt Nam và thế giới. Vườn đã được công nhận là Khu đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế (Ramsar) vào năm 2013, Khu vườn di sản ASEAN (AHP) vào năm 2022 và Khu Danh lục xanh thế giới vào năm 2025.
Những năm qua, giá trị thiên nhiên, môi trường trong lành của Vườn quốc gia Côn Đảo đã bước đầu được phát huy để phục vụ phát triển du lịch sinh thái theo quy định. Ông Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Vườn quốc gia Côn Đảo lý giải: Từ năm 1995, Ngân hàng Thế giới đưa Côn Đảo vào danh sách các khu vực biển quan trọng cần ưu tiên bảo vệ toàn cầu cùng với các công nhận khác của thế giới. Gần đây, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ đạo xây dựng Côn Đảo thành đảo “xanh-thông minh-đáng sống”. Do đó, ở Vườn quốc gia Côn Đảo chỉ phát triển mô hình du lịch sinh thái để vừa bảo tồn, vừa phát huy giá trị của nó.
Hiện nay, tại Vườn quốc gia Côn Đảo đang có dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng ở Bãi Ông Đụng-Sở Rẫy với hình thức cho thuê môi trường rừng, do Công ty cổ phần du lịch nghỉ dưỡng Côn Đảo làm chủ đầu tư đã đi vào hoạt động. Dự án này do Ủy ban nhân dân tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) phê duyệt quy hoạch chi tiết vào năm 2020 và được Bộ Tài nguyên-Môi trường (cũ) phê duyệt báo cáo đánh giá tác động vào tháng 11/2021. Quá trình triển khai chủ đầu tư cùng chủ rừng đã thực hiện đúng quy định. Theo đó, dự án chỉ xây dựng ở nơi có đất trống, trảng cỏ, đất có cây bụi, không có khả năng tự phục hồi.
Việc cân bằng giữa bảo tồn giá trị thiên nhiên và phát triển kinh tế-xã hội càng thể hiện rõ khi đầu tháng 9/2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã ký quyết định phê duyệt điều chỉnh, bổ sung đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí Vườn quốc gia Côn Đảo giai đoạn đến năm 2030 (gọi tắt là đề án). Đặc biệt, đề án đặt ra nguyên tắc phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí ở đây là phải tuân thủ pháp luật và chuẩn mực bảo tồn rừng-biển, phát triển gắn với bảo tồn tài nguyên đặc hữu, cho thuê môi trường rừng theo hướng bền vững, phát triển hạ tầng du lịch theo tiêu chuẩn xanh cũng như bảo đảm an ninh, an toàn và ứng phó biến đổi khí hậu.
Lồng ghép truyền thông, giáo dục bảo tồn thiên nhiên
Mục tiêu chung của đề án là sử dụng các giá trị cảnh quan thiên nhiên của Vườn quốc gia Côn Đảo để phát triển du lịch sinh thái, hài hòa giữa phát triển kinh tế-du lịch gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững. Qua đây kết hợp lồng ghép truyền thông, giáo dục bảo tồn thiên nhiên. Ngoài ra, đẩy mạnh thu hút đầu tư thêm một số khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí chất lượng cao dưới tán rừng và thực hiện tốt chính sách thuê môi trường rừng. Từ đó, phát triển kinh tế-xã hội, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống cho người dân để thực hiện mục tiêu phát triển xanh, bền vững tại đặc khu Côn Đảo.
Theo đề án được duyệt, Vườn quốc gia Côn Đảo có 20 điểm tổ chức du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí với diện tích hơn 900 ha, trong đó hợp phần rừng hơn 885 ha và hợp phần biển là 20 ha. Ngoài ra, đề án quy hoạch 100 ha thuộc vùng đệm biển để thu hút đầu tư khu nuôi biển công nghệ cao. Đề án quy hoạch 19 tuyến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí, trong đó chủ yếu dựa trên các tuyến đường tuần tra bảo vệ rừng, tuyến đường mòn hiện có và hai tuyến cáp treo với tổng chiều dài các tuyến là 5,5 km. Sắp tới,Vườn quốc gia Côn Đảo sẽ công khai ban hành bộ tiêu chí điều kiện đầu tư và kêu gọi nhà đầu tư.
Ông Nguyễn Khắc Pho khẳng định: Việc phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Côn Đảo dứt khoát không làm tổn hại hệ sinh thái và tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật Việt Nam bảo tồn, giữ gìn, phát huy giá trị các hệ sinh thái. “Việc phát triển du lịch sinh thái ở Vườn quốc gia Côn Đảo tuyệt đối không làm mất đất, mất rừng; không làm suy giảm các hệ sinh thái tự nhiên và không tác động tiêu cực đến sinh cảnh sống của các loài sinh vật”, ông Nguyễn Khắc Pho nói rõ.
Đối với các doanh nghiệp muốn đầu tư du lịch sinh thái ở Vườn quốc gia Côn Đảo chỉ được thực hiện bằng hình thức “cho thuê môi trường rừng”, không giao đất, không giao rừng, với tổng diện tích cho thuê không quá 15%, tổng diện tích xây dựng công trình không quá 5%. Đồng thời phải có phương án quản lý rừng bền vững. Theo các chuyên gia về môi trường và chủ rừng, một trong những bài học kinh nghiệm rút ra từ công tác bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị thiên nhiên là phải kiên trì bảo vệ nghiêm ranh giới, diện tích và kiên định nguyên tắc không đánh đổi môi trường, đa dạng sinh học và các giá trị tự nhiên để lấy tăng trưởng kinh tế trước mắt.
