Đầu tháng 10/2025, cơn bão số 11 đổ bộ, gây mưa lũ lịch sử tại khu vực Bắc Giang (cũ), hàng loạt thư viện xã bị ngập sâu, nước tràn vào kho sách làm ướt hàng nghìn cuốn, hư hỏng giá kệ, máy tính và tài liệu. Thư viện xã Tân Yên, phường Việt Yên, xã Lạng Giang,… rơi vào tình trạng sách bị mốc, mục nát, thiết bị hỏng nặng, người dân lo lắng không biết khi nào thư viện hoạt động trở lại.
Lúc này, Thư viện Bắc Ninh số 1 nhanh chóng vào cuộc, chỉ một tuần, Giám đốc Nguyễn Đắc Hồng dẫn đầu đoàn cán bộ trực tiếp xuống các xã bị ảnh hưởng, cùng đội ngũ vận động khẩn cấp từ các nhà hảo tâm, doanh nghiệp địa phương nhận tài trợ 50 bộ bàn ghế, 20 máy tính, hàng trăm giá sách mới. Đồng thời, Thư viện tỉnh luân chuyển khẩn cấp hơn 2.000 cuốn sách từ kho sách tỉnh và các nguồn hỗ trợ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới về cho thư viện các xã.
Ngay sau khi thành lập tỉnh Bắc Ninh mới, ngày 16/7/2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh ban hành Công văn số 74- CV/TU, yêu cầu các đảng ủy xã, phường hợp nhất tất cả tủ sách từ Đề án trang bị sách cho cơ sở, tủ sách huyện cũ và các nguồn Trung ương, Chính phủ thành “Tủ sách ở cơ sở”. Đồng thời giao Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh tham mưu quy chế quản lý, phân loại sách, bảo quản tài sản công và báo cáo định kỳ.
Ngày 1/8/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì tập huấn nghiệp vụ, ưu tiên trụ sở cơ quan sáp nhập để cải tạo thành thiết chế văn hóa đọc, đầu tư máy tính kết nối internet, hỗ trợ đọc sách trực tuyến trên thuviencoso.vn và thực hiện chế độ chính sách đặc thù cho cán bộ quản lý tủ sách. Sau khi có các văn bản hướng dẫn, Thư viện Bắc Ninh số 1 tổ chức tập huấn xây dựng “Tủ sách cơ sở” cho 85 xã, phường (gồm 160 học viên) trên tổng 99 đơn vị hành chính.
Hầu hết xã, phường đã ban hành Quyết định thành lập thư viện công cộng cấp xã ngay khi nhận hướng dẫn từ Sở. Các phường Bắc Giang, Đa Mai và các xã Sơn Động, Tân Yên, Xuân Cẩm, Kép,… kịp thời tham mưu ủy ban nhân dân cấp xã, bảo đảm hoạt động của các thư viện không bị gián đoạn. Đơn cử như Thư viện phường Bắc Giang đã kế thừa trụ sở cũ rộng 570 m² (phòng đọc và kho sách 250 m²), trong khi nhiều nơi khác lồng ghép trong trụ sở ủy ban nhân dân hoặc trung tâm hành chính, vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận sách, báo.
Ông Hồng khẳng định: “Khôi phục thư viện các xã không chỉ là trách nhiệm chuyên môn, mà là sứ mệnh chính trị. Nếu để tủ sách ở cơ sở “ngủ quên”, chúng ta sẽ đánh mất cơ hội tiếp cận thông tin chính thống cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Văn hóa đọc phải bắt đầu từ cơ sở, vì chỉ khi người dân ở thôn, xóm được đọc sách hay, tra cứu pháp luật, học hỏi kinh nghiệm sản xuất thì mới xây dựng được nông thôn mới thật sự bền vững. Chúng tôi đang ứng dụng công nghệ hướng dẫn người dân đọc sách điện tử trên thuviencoso. vn, kết nối thư viện số với điện thoại thông minh. Đó là cách để thư viện không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ hơn”.
Đến nay, Thư viện Bắc Ninh số 1 đã tặng 10 xã mỗi xã 80 cuốn sách; nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia cung cấp 6.120 cuốn cho 19 xã và 6.624 cuốn cho 32 thôn. Đã có 35 thư viện xã được xây dựng bài bản và đi vào hoạt động hiệu quả. Các thư viện đều thực hiện bảo quản chống mối mọt, sắp xếp kho mở, hướng dẫn tra cứu bằng thư mục chuyên đề. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh qua đài truyền thanh xã, cổng thông tin điện tử, treo danh ngôn về sách tại trụ sở.
Tuy nhiên, hiện nay đa số thư viện cấp xã vẫn chưa có trụ sở riêng; trang thiết bị thiếu thốn (giá sách, tủ mục lục, bàn ghế); kinh phí bổ sung sách hạn chế. Nhân lực chủ yếu là viên chức kiêm nhiệm từ Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, thiếu chuyên môn thư viện. Bạn đọc chủ yếu là học sinh, người cao tuổi, cán bộ hưu trí; công nhân và cán bộ viên chức đến thư viện còn ít. Mạng lưới thông tin đại chúng phát triển khiến nhu cầu tra cứu sách giấy giảm sút...
Về kinh phí, dù đa phần thư viện xã chưa có ngân sách độc lập, nhưng mô hình xã hội hóa đã phát huy hiệu quả, huy động sách từ Thư viện tỉnh, sách cũ trước sáp nhập và nguồn xã hội hóa. Về nhân lực, dù còn kiêm nhiệm, nhưng qua tập huấn cán bộ quản lý thư viện các xã đã biết cách sắp xếp sách theo môn loại, tổ chức luân chuyển sách xuống trường học định kỳ.
Đây là nền tảng để năm 2026 xây dựng đề án phát triển thư viện giai đoạn 2026-2030, hướng tới năm 2035 tập trung chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin. Bắc Ninh đang từng bước đưa “Tủ sách ở cơ sở” thành biểu tượng của sự gần dân, vì dân.
