Tại phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Nghị quyết số 01-NQ/ĐU của Ban Chấp hành Đảng bộ phường đang tạo nên một cách tiếp cận mới: Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, gắn trách nhiệm đến từng địa bàn, phát hiện vi phạm từ sớm và đưa khoa học, công nghệ trở thành “cánh tay nối dài” trong bảo vệ di sản.
Chọn việc khó ngay từ đầu
Chỉ 25 ngày sau khi chính thức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đảng ủy phường Nam Hoa Lư đã lựa chọn quản lý đất đai, trật tự xây dựng để ban hành nghị quyết chuyên đề đầu tiên. Sự lựa chọn ấy bắt nguồn từ yêu cầu cấp thiết: Phát triển một địa bàn đô thị, du lịch năng động nhưng phải bảo vệ nguyên vẹn những giá trị của Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An.
Du lịch phát triển nhanh khiến giá trị đất đai tăng lên, nhu cầu xây dựng nhà ở, cơ sở lưu trú, nhà hàng và các dịch vụ phục vụ du khách ngày càng lớn. Ở địa bàn thông thường, một công trình xây dựng không đúng quy định trước hết là câu chuyện về trật tự xây dựng. Nhưng ở Tràng An, phía sau một nền đất bị san lấp, một homestay mọc lên không đúng quy hoạch hay một công trình lấn sâu vào vùng cảnh quan còn là nguy cơ làm thay đổi hiện trạng, ảnh hưởng đến những giá trị đã làm nên thương hiệu của một di sản thế giới.
Bí thư Đảng ủy phường Nam Hoa Lư Bùi Thiện Thi cho biết, quan điểm của Đảng ủy là Nghị quyết phải đi vào từng tổ chức đảng, từng địa bàn và gắn với trách nhiệm cụ thể của cán bộ, đảng viên. Vì vậy, quản lý đất đai, trật tự xây dựng được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm trong suốt nhiệm kỳ; trách nhiệm được phân định theo hướng rõ người, rõ việc, rõ địa bàn. Người đứng đầu phòng chuyên môn, bí thư chi bộ, tổ trưởng tổ dân phố phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm mà không phát hiện, báo cáo và xử lý kịp thời.
Tinh thần ấy trước hết được thực hiện từ đội ngũ đảng viên. 100% số cán bộ, đảng viên ký cam kết không vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và bảo vệ di sản. Sau một năm, chưa có trường hợp đảng viên hoặc gia đình đảng viên vi phạm.
Từ sự gương mẫu của đảng viên, Nghị quyết từng bước lan tỏa xuống các tổ dân phố và cộng đồng dân cư. Ủy ban nhân dân phường thành lập ba tổ công tác xử lý vi phạm theo từng khu vực, thiết lập chế độ kiểm tra và báo cáo hằng tuần. Cách quản lý từng bước chuyển từ xử lý từng vụ việc sang quản lý thường xuyên theo địa bàn.
Kết quả một năm cho thấy 133 vụ việc vi phạm mới đã được phát hiện, ngăn chặn; đến thời điểm sơ kết, 125 trường hợp được xử lý dứt điểm, đạt hơn 94%. Đáng chú ý, khoảng 60% số vụ vi phạm liên quan xây dựng cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch, 40% xuất phát từ nhu cầu xây dựng nhà ở. Nhiều công trình được phát hiện ngay khi mới bắt đầu thi công; sau tuyên truyền, vận động, người vi phạm tự giác tháo dỡ, khôi phục hiện trạng, hạn chế phải tổ chức cưỡng chế.
Từ những bước chân tuần tra đến “con mắt” công nghệ
Địa bàn Nam Hoa Lư rộng, trong vùng di sản lại có nhiều núi đá, thung sâu, rừng và những khu vực khó tiếp cận. Trong khi lực lượng cán bộ cơ sở còn mỏng, không thể chỉ dựa vào những chuyến kiểm tra trực tiếp để biết nơi nào vừa san nền, nơi nào xuất hiện một công trình mới.
Từ bài toán thực tiễn ấy, khoa học, công nghệ được đưa vào như một công cụ mới của quản lý. Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Nam Hoa Lư Nguyễn Văn Cường cho biết, phường đã triển khai ứng dụng công nghệ vệ tinh viễn thám, thiết bị bay không người lái (UAV) để kiểm tra hiện trạng sử dụng đất, phát hiện công trình xây dựng tại những khu vực thung sâu, núi đá, rừng hoặc những vị trí mà phương pháp kiểm tra thông thường khó tiếp cận.
Nếu trước đây cán bộ phải trực tiếp đi từng địa bàn thì nay ảnh viễn thám có thể giúp so sánh biến động hiện trạng theo thời gian, UAV bổ sung góc quan sát, sau đó lực lượng chức năng kiểm tra thực địa để xác minh và xử lý. Cách làm này không thay thế con người mà giúp những bước chân quản lý đi xa hơn và chính xác hơn.
Đằng sau công nghệ là một cách quản trị mới: Dữ liệu hình ảnh được lưu lại để đối chiếu diễn biến hiện trạng; thông tin từ UAV, ảnh viễn thám được kết hợp kiểm tra trực tiếp; cùng với đó là đường dây nóng để người dân phản ánh vi phạm. Mục tiêu tiếp theo của phường là hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, hồ sơ địa chính số, mở rộng UAV, ảnh viễn thám và hệ thống thông tin địa lý GIS trong quản lý.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình Đặng Thanh Sơn cho rằng, những kết quả đạt được sau một năm bắt nguồn từ sự kiên định trong quan điểm, quyết liệt trong chỉ đạo, thống nhất trong hành động của cả hệ thống chính trị và tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên. Đây cũng là kinh nghiệm để các địa phương nghiên cứu, vận dụng phù hợp thực tiễn.
Sức ép lên vùng di sản vẫn hiện hữu khi đô thị hóa và du lịch tiếp tục phát triển. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu phường tiếp tục kiểm tra từ cơ sở, phát hiện và xử lý vi phạm ngay khi mới phát sinh, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý đất đai và trật tự xây dựng.
Sau sáp nhập, hiệu quả của một đơn vị hành chính mới có lẽ không chỉ được đo bằng việc bộ máy vận hành nhanh đến đâu, mà còn ở khả năng nhận diện đúng vấn đề quan trọng nhất của địa bàn để tập trung giải quyết.
