Trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế tăng nhanh, yêu cầu đặt ra đối với ngành điện không chỉ là bảo đảm cung ứng đủ điện mà phải nâng cao độ tin cậy, chất lượng dịch vụ, tối ưu chi phí và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Ứng dụng công nghệ từ yêu cầu thực tiễn
Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định đây là động lực quan trọng để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện phương thức quản trị, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Tại Tổng công ty Điện lực miền nam (EVNSPC), quá trình chuyển đổi số được triển khai liên tục qua nhiều. Đến tháng 9/2026, EVNSPC đã hoàn thành 22/22 nhiệm vụ khung theo Đề án tổng thể chuyển đổi số của EVN. Đáng chú ý, nhiều kết quả nghiên cứu, ứng dụng của đơn vị được Tập đoàn Điện lực Việt Nam phổ biến để nghiên cứu, nhân rộng.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, việc triển khai Nghị quyết số 57 được xây dựng trên cơ sở kế thừa những kết quả chuyển đổi số từ các giai đoạn trước. Đây là điều kiện quan trọng để EVNSPC từng bước đưa các công nghệ mới vào giải quyết những bài toán thực tế trong quản lý, vận hành hệ thống điện.
Ngành điện xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng EVNSPC trở thành doanh nghiệp thông minh, phát triển bền vững trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng sâu rộng AI, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và các công nghệ số trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Từ định hướng đó, EVNSPC tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý lưới điện. Đến nay, toàn bộ lý lịch, thông số kỹ thuật của thiết bị trên lưới điện 110kV, trung áp và hạ áp đã được số hóa trên hệ thống PMIS. Các thông số vận hành được giám sát trực tuyến để cán bộ kỹ thuật theo dõi tình trạng thiết bị và xử lý những bất thường phát sinh.
Đặc biệt, 100% trạm biến áp 110kV (245 trạm) thuộc EVNSPC đã vận hành theo mô hình không người trực, được giám sát và điều khiển từ xa thông qua các trung tâm điều khiển.
Cùng với đó, EVNSPC đã chuyển mạnh từ bảo dưỡng thiết bị theo chu kỳ thời gian sang sửa chữa, bảo dưỡng dựa trên tình trạng vận hành thực tế.
Theo ông Hoan, riêng giai đoạn 2024-2025, EVNSPC đã đánh giá tình trạng vận hành của hàng chục nghìn thiết bị 110kV, hơn 380.000 thiết bị trung áp cấp độ 1 và hơn 23.400 thiết bị cấp độ 2 để phát hiện và xử lý kịp thời 862 trường hợp bất thường như gãy sứ, rò rỉ dầu, điện trở tiếp địa cao hoặc thông số kỹ thuật không đạt yêu cầu.
Một trong những kết quả nổi bật của EVNSPC là đưa trí tuệ nhân tạo vào các hoạt động kỹ thuật. Năm 2025, hai đề tài ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) của Tổng công ty (Sử dụng AI phân tích hàm lượng khí hòa tan trong dầu cách điện để chẩn đoán sớm những bất thường bên trong máy biến áp 110kV; Ứng dụng AI trong phân tích, nhận dạng tín hiệu phóng điện cục bộ trong máy biến áp) đã được EVN công nhận và phổ biến nhân rộng trong Tập đoàn.
Bên cạnh đó, EVNSPC đã triển khai thiết bị bay không người lái (UAV) kết hợp AI kiểm tra đường dây và hành lang an toàn lưới điện tại 100% Công ty Điện lực. Nhờ đó, hiệu quả ứng dụng UAV kết hợp AI so với kiểm tra thủ công đã giúp giảm thời gian kiểm tra trên lưới 59%, giảm nhu cầu nhân công là 48% và tăng khả năng phát hiện khiếm khuyết lên đến 41%.
Nhân rộng nhiều sáng kiến
Phong trào nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật được duy trì trong toàn Tổng công ty. Giai đoạn 2023-2025, đơn vị đã công nhận 587 sáng kiến cấp Tổng công ty, trong đó 26 sáng kiến được công nhận cấp EVN, đồng thời nghiệm thu 37 đề tài khoa học công nghệ. Riêng năm 2026, có 87 sáng kiến, đề tài được đăng ký trực tuyến trên hệ thống quản lý khoa học công nghệ của EVN. Những kết quả này phản ánh vai trò năng động, sáng tạo của đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và người lao động trong quá trình lao động, sản xuất tại đơn vị.
Không chỉ lĩnh vực kỹ thuật, chuyển đổi số tại EVNSPC còn tạo ra những thay đổi rõ rệt trong kinh doanh, dịch vụ khách hàng và quản trị doanh nghiệp. Đây cũng là lĩnh vực người dân, doanh nghiệp có thể trực tiếp cảm nhận được những lợi ích từ việc ứng dụng công nghệ.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, đến tháng 9/2026, Tổng công ty đã lắp đặt hơn 8,7 triệu công tơ điện tử, đạt tỷ lệ 99,99%. Hệ thống thu thập dữ liệu đo đếm từ xa EVNHES 2.0 được vận hành ổn định, với tỷ lệ thu thập tự động qua modem đạt 98,59%. Dữ liệu sử dụng điện được cập nhật thường xuyên trên các nền tảng chăm sóc khách hàng giúp người dân theo dõi sản lượng điện tiêu thụ, chủ động điều chỉnh hành vi sử dụng điện.
Hệ sinh thái chăm sóc khách hàng của EVNSPC hiện thu hút hơn 4,57 triệu khách hàng sử dụng ứng dụng chăm sóc khách hàng và Zalo OA, xử lý hơn 500.000 giao dịch trực tuyến/năm, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt hơn 99,9%. Những kết quả này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần minh bạch hóa thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng sử dụng điện.
Quan trọng nhất, từ sự đầu tư đồng bộ đó, kết quả chuyển đổi số góp phần nâng cao chất lượng vận hành hệ thống điện. Trong 9 tháng năm 2026, chỉ số thời gian mất điện trung bình của khách hàng (SAIDI) đạt 140,07 phút, thấp hơn 69,93 phút so với kế hoạch EVN giao. Số vụ sự cố lưới điện 110kV giảm còn 6 vụ, giảm 19 vụ so với cùng kỳ năm 2025; tỷ lệ tổn thất điện năng đạt 3,50%, giảm 0,20 điểm phần trăm so với cùng kỳ.
Kết quả này đã góp phần quan trọng vào thành công chung của Tập đoàn Điện lực Việt Nam trong chuyển đổi số, minh chứng là EVN đã đạt mức 4 về chuyển đổi số, với tỷ lệ đánh giá 81,89%, đồng thời việc ứng dụng các nền tảng số, tự động hóa, AI, dữ liệu lớn và các công nghệ mới đã giúp Tập đoàn tiết kiệm chi phí ước tính hơn 3.000 tỷ đồng/năm.
