Dòng chảy từ ký ức đến hiện tại

Tháng 4, doanh trại Sư đoàn 325 khang trang, quy củ; trên thao trường, bộ đội miệt mài luyện tập. Không khí chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước không ồn ào mà mang chiều sâu trên mỗi gương mặt, mỗi việc làm của cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn.

Hướng dẫn chúng tôi đi thăm doanh trại, chỉ vào mô hình cầu Trường Tiền (Huế), Đại tá Nguyễn Mạnh Cường, Sư đoàn trưởng 325 tâm sự: Mô hình được xây dựng năm 2011 theo ý tưởng của Đảng ủy, chỉ huy sư đoàn. Hình ảnh cây cầu trên đất Cố đô Huế gợi nhớ về thời kỳ “Bình-Trị-Thiên khói lửa” gian nan mà oanh liệt, nơi Sư đoàn ra đời trong kháng chiến chống Pháp, về những bước chân thần tốc tiến vào Phu Văn Lâu cắm lá cờ giải phóng Huế.

Tìm hiểu thêm về lịch sử Sư đoàn, chúng tôi đến thăm Trung tướng Thiều Chí Đinh, nguyên Sư đoàn trưởng, nguyên Tư lệnh Quân đoàn 2, nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng để cùng nhớ về những ngày tháng 4/1975. Khi đó, ông là Đại đội trưởng Đại đội 7, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 18, Sư đoàn 325, trong đội hình Quân đoàn 2 tiến công Sài Gòn trên hướng đông nam. Trong ký ức của ông, “bộ binh, xe tăng, pháo binh… hiệp đồng chặt chẽ, mở đường cho nhau thần tốc tiến công. Đã vào trận là tiến công, liên tục tiến công, không để địch kịp củng cố”. Rồi ông trầm ngâm: “Để có được nhịp tiến công như thế là kết quả của cả một quá trình”.

Ở một dòng hồi ức khác, Đại tá Đặng Tụ, nguyên Sư đoàn trưởng - đã 95 tuổi vẫn minh mẫn, giọng nói sang sảng đúng chất chỉ huy quân sự - bắt đầu câu chuyện từ những năm tháng xa hơn: “Tiền thân của Sư đoàn 325 là Đại đoàn Bình Trị Thiên, ra đời ngày 11/3/1951 sau chiến thắng Thanh Hương-Mỹ Xuyên. Khi đó lực lượng còn phân tán, trang bị thiếu thốn, nhưng anh em đã dày dạn qua chiến đấu, quen với điều kiện chiến trường khắc nghiệt”.

Trong chiến cuộc Đông-Xuân 1953-1954, Đại đoàn hoạt động trên chiến trường Bình-Trị-Thiên, đồng thời phối hợp tiến công sang Trung Lào, đánh vào tuyến đường 9-Sêpôn. Theo Đại tá Đặng Tụ: “Đánh ở đây không chỉ nhằm tiêu diệt sinh lực địch, mà quan trọng hơn là biết tạo thế, đánh để kéo giãn lực lượng cơ động của chúng, góp phần tạo điều kiện cho hướng quyết chiến chiến lược tại Điện Biên Phủ. Đồng thời, đơn vị tích lũy được kinh nghiệm quý về tổ chức, chỉ huy và hiệp đồng, những yếu tố rất quan trọng cho các giai đoạn sau”.

Hai mươi năm sau, những kinh nghiệm ấy được thử thách trong một nhịp độ hoàn toàn khác: Nhanh hơn, quyết liệt hơn và mang tính quyết định. Năm 1974, khi được biên chế vào Quân đoàn 2, đơn vị chính thức mang phiên hiệu Sư đoàn 325, gồm ba trung đoàn chủ lực: 95, 101 và 18.

Đại tá Đặng Tụ nhớ lại: “Đầu năm 1975, tôi là Trợ lý tác chiến Quân đoàn 2, được điều về làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 95, tăng cường cho Sư đoàn 10, Quân đoàn 3 trên Tây Nguyên. Thời gian chuẩn bị rất gấp, nhưng anh em bắt nhịp rất nhanh, có nhiều sinh viên vừa 'xếp bút nghiên lên đường chiến đấu' đã rất vững vàng. Hành quân trong nhiều ngày, địa hình phức tạp từ Quảng Trị qua đất Lào, tiến vào Đắk Lắk nhưng bảo đảm bí mật, an toàn, đến đúng thời điểm, kịp đánh trận mở đầu Buôn Ma Thuột, tạo bước ngoặt chiến lược, làm rung chuyển toàn bộ thế phòng ngự của địch ở Tây Nguyên”.

Nhớ về những ngày ấy, Trung tướng Thiều Chí Đinh hào hứng: “Sau Tây Nguyên, cục diện chiến trường thay đổi hẳn. Là đơn vị thiện chiến, Sư đoàn 325 được Bộ điều động giải quyết nhiều khó khăn trên chiến trường. Trong Chiến dịch Trị Thiên-Huế (18-26/3), Sư đoàn tổ chức đột phá các tuyến phòng ngự chủ yếu, đến 11 giờ 30 phút ngày 25/3 cắm cờ giải phóng trên đỉnh Phu Văn Lâu. Chiến dịch Đà Nẵng (26-29/3), Sư đoàn vừa đánh, vừa cơ động, hiệp đồng rất chặt chẽ, ngày 29/3 giải phóng Đà Nẵng. Ngày 13/4, Quân đoàn 2 đến Phan Rang, Bộ quyết định điều Sư 325 vào thay Sư đoàn 3, Quân khu 5 đang giằng co nhiều ngày chưa dứt điểm. Tư lệnh Chiến dịch Duyên Hải, Trung tướng Lê Trọng Tấn xin trong bảy ngày giải quyết xong, nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ cho ba ngày. Sư đoàn 325 có xe tăng, pháo binh, pháo phòng không phối hợp, trong một ngày 15/4 đã chọc thủng “cánh cửa thép” Phan Rang, tiếp tục tiến về phía nam”.

Sư đoàn đã vượt qua 11 tỉnh, 18 thị xã, thị trấn dọc duyên hải Nam Trung Bộ chỉ trong 18 ngày, tiêu diệt, làm tan rã một bộ phận quan trọng lực lượng Quân đoàn 3-Quân khu 3 ngụy, đập tan “cánh cửa thép” Phan Rang và Xuân Lộc của địch, có mặt ở vị trí tập kết trước cửa ngõ phía đông Sài Gòn. “Đó không chỉ là tốc độ hành quân, mà là tốc độ của tổ chức chỉ huy, của khả năng chuyển hóa thế trận”.

Những phẩm chất ấy hội tụ rõ nhất trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trung tướng Thiều Chí Đinh hào hứng kể: “Trên các hướng Long Thành-Nhơn Trạch (Đồng Nai), trên trục Long Bình-Biên Hòa, địch tổ chức phòng ngự liên hoàn, nhiều tầng, lợi dụng địa hình phức tạp để chống trả. Sư đoàn đã tổ chức các mũi hiệp đồng tiến công, chia cắt từng cụm, làm chủ từng khu vực. Các lực lượng của Quân đoàn 2 phối hợp rất chặt với xe tăng, pháo binh, đánh đến đâu làm chủ đến đó. Đánh trong đô thị rất phức tạp, phải giữ đội hình, hiệp đồng chặt nhưng vẫn bảo đảm tốc độ tiến công. Cuối cùng, vào lúc 11 giờ 30 phút ngày 30/4, Trung úy Bùi Quang Thận, Đại đội trưởng Đại đội 4, Tiểu đoàn 1 Lữ đoàn Xe tăng 203, Quân đoàn 2 đã cắm cờ giải phóng trên nóc Dinh Độc Lập. Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng”.

Hai dòng hồi ức của Đại tá Đặng Tụ và Trung tướng Thiều Chí Đinh làm rõ “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt: Sự trưởng thành của Sư đoàn 325 từ thời chống Pháp đến chống Mỹ, từ đánh phân tán đến hiệp đồng quy mô lớn, từ lực lượng còn nhỏ đến một sư đoàn chủ lực hùng mạnh.

Năm 1976, Sư đoàn 325 vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đó không chỉ là hào quang của quá khứ, mà còn là điểm tựa tinh thần cho hiện tại và tương lai. Năm 2023, Quân đoàn 1 và Quân đoàn 2 hợp nhất thành Quân đoàn 12-quân đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội được tổ chức lại theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại. Trong đội hình Quân đoàn 12, Sư đoàn 325 tiếp tục là lực lượng cơ động chiến lược với tổ chức, biên chế được kiện toàn, hỏa lực được tăng cường, yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao.

Đại tá Nguyễn Mạnh Cường cho biết: “Đảng ủy, Chỉ huy Sư đoàn xác định mục tiêu xây dựng đơn vị “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, kiện toàn tổ chức, biên chế theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, tập trung nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ hiệp đồng và khả năng cơ động sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao”.

Binh nhất Nguyễn Quốc Tuấn, chiến sĩ Đại đội 3, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 95 chia sẻ: Tự hào được đứng trong đội ngũ đơn vị anh hùng, chúng tôi xác định rõ nhiệm vụ rèn luyện toàn diện, sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ”.

Từ quá khứ qua lời kể của người đi trước đến bước chuyển mình của lớp trẻ hôm nay, truyền thống “Đoàn kết-Kiên cường-Thần tốc-Táo bạo-Quyết thắng” vẫn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, dẫn dắt Sư đoàn 325 Anh hùng vững bước trong thời kỳ mới.