Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp tại phường Chánh Hiệp, Thành phố Hồ Chí Minh được hình thành từ hàng trăm năm trước. Bản sắc riêng của sơn mài Tương Bình Hiệp là sự kết hợp giữa tinh hoa văn hóa phía bắc với điều kiện thổ nhưỡng, nguyên liệu, lao động cần cù sáng tạo ở miền nam, tạo nên những sản phẩm mang nét đặc trưng, lưu truyền và phát triển thành các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp độc đáo được người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến, tin dùng.
Theo các tư liệu, trong cuộc di dân đầu thế kỷ 18, những người miền bắc đã dọc theo sông Sài Gòn đến lập nghiệp ở Thủ Dầu Một, trong đó có cả những thợ sơn mài. Từ đó nghề sơn mài được du nhập và lưu truyền cho đến ngày nay. Năm 1891, Trường Bá Nghệ thực hành được thành lập ở Thủ Dầu Một, chủ yếu để dạy chạm trổ, trang trí sơn mài. Do vậy, nghề sơn mài có điều kiện phát triển nhanh và mở rộng hơn. Hội Khoa học lịch sử Bình Dương nhận xét: Qua hàng trăm năm, làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp luôn giữ được nét đẹp truyền thống, dù là đề tài về thiên nhiên, dân gian hay lịch sử đều mang đậm bản sắc chung của văn hóa dân tộc. Điều này xuất phát từ điều kiện lịch sử, từ những cuộc di dân đã đưa các lớp thợ mỹ thuật dân gian từ đất Quảng Bình, Thuận Hóa xưa du nhập nghề sơn mài vào xứ Đồng Nai, Gia Ðịnh. Vốn mang những tinh hoa văn hóa của vùng đất phương bắc lại kết hợp, gắn bó với điều kiện địa lý tự nhiên đất phương nam cho nên làng sơn mài Tương Bình Hiệp đã sớm tạo được phong cách riêng, đặc thù của một vùng đất.
Sản phẩm sơn mài Tương Bình Hiệp luôn thể hiện sự tinh xảo, đậm đà bản sắc và đa dạng, từ những bức tranh nghệ thuật đến các sản phẩm để sử dụng và trang trí. Sơn mài Tương Bình Hiệp áp dụng nhiều phương pháp thể hiện như sơn mài sơn lộng, sơn mài vẽ mỏng, sơn mài khoét trũng, sơn mài đắp nổi, sơn mài cẩn trứng, cẩn xà cừ, cẩn ốc kết hợp trên gỗ, tre, gốm và nhiều chất liệu khác. Theo chia sẻ của Nghệ nhân Ưu tú Trương Quan Tịnh, người có hơn 50 năm kinh nghiệm trong nghề, sản phẩm sơn mài hiện nay có hai dạng, dạng hiện đại theo nhu cầu thị trường và dạng truyền thống thể hiện nét tinh hoa của nghệ thuật sơn mài. Dù hàng sơn mài đã có nhiều thay đổi để thích nghi với nhu cầu thị trường nhưng làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp vẫn duy trì quy trình sản xuất với nhiều nước sơn bằng sơn ta truyền thống kết hợp độ tinh xảo từ những họa tiết, hoa văn nên luôn tạo sự độc đáo và bản sắc riêng. Sản phẩm sơn mài Tương Bình Hiệp đã xuất khẩu sang thị trường nhiều nước.
Được coi là đặc trưng của nền hội họa Việt Nam và được chế tác thông qua nhiều công đoạn tỉ mỉ cùng với kỹ thuật lành nghề của các nghệ nhân, sơn mài có giá trị về tinh thần, văn hóa, lịch sử, rất cần được bảo tồn và phát huy. Tháng 4/2016, nghề sơn mài Tương Bình Hiệp được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tháng 3/2020, đề án “Bảo tồn và phát triển làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp kết hợp với du lịch thuộc địa bàn thành phố Thủ Dầu Một” được Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương (trước đây) phê duyệt; tháng 10/2020, đề án được công bố.
Mục tiêu của đề án là xây dựng tổng thể làng nghề, quy hoạch và xây dựng khu sản xuất tập trung cho các doanh nghiệp sơn mài để bảo đảm vấn đề môi trường, xây dựng nơi trưng bày sản phẩm chung cho làng nghề; đồng thời kết hợp xây dựng các tour du lịch tham quan, giới thiệu sản phẩm làng nghề đến du khách trong và ngoài nước. Đề án thực hiện trên diện tích khoảng 5,4 ha tại phường Tương Bình Hiệp (nay là phường Chánh Hiệp) với nhiều hạng mục: Nhà thờ Tổ, khu sản xuất tập trung, khu trưng bày sản phẩm, cổng chào làng nghề, đào tạo nghề, dịch vụ du lịch, hệ thống xử lý nước thải… Tuy nhiên đến nay, đề án mới dừng lại ở việc công bố Quy hoạch 1/500, hoàn thiện thiết kế, giấy tờ, bản vẽ… Tại khu đất dự kiến triển khai hiện cũng chỉ là bãi đất trống.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Sơn mài-Điêu khắc Bình Dương Lê Bá Linh cho rằng: Khi đề án bảo tồn và phát triển làng nghề được Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương (trước đây) phê duyệt, người dân và người làm nghề rất vui và tin tưởng chắc chắn mang đến diện mạo mới cho làng nghề. Mong muốn hiện nay của mọi người là làm sao đẩy nhanh việc khởi công đề án nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cơ sở, người làm nghề an tâm sản xuất, phát triển kinh tế và bảo tồn nghề sơn mài truyền thống phù hợp với xã hội hiện đại trong tương lai.
Ông Lê Bá Linh và những nghệ nhân, người dân làng nghề sơn mài kỳ vọng, sau hợp nhất và sắp xếp đơn vị hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh có thế mạnh và khả năng phát triển du lịch mạnh mẽ. Với lợi thế nằm bên sông Sài Gòn và các trục lộ chính kết nối về trung tâm thành phố và khu vực thuận lợi, làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đang kỳ vọng đề án nêu trên sẽ được đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành nhằm đem lại sức sống mới, đưa làng nghề phát triển bền vững hơn.
