Công tác thông tin đối ngoại chuyển từ tư duy “phản ánh” sang “kiến tạo”, “định hướng”

Phóng viên: Trong bối cảnh hiện nay, có thể khẳng định ranh giới giữa thông tin đối nội và đối ngoại đã bị xóa nhòa. Đồng thời, nhiều người cho rằng, công tác thông tin đối ngoại vì vậy cũng cần có bước chuyển về tư duy. Bà nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Bà Phạm Thu Hằng: Tôi luôn nhìn thông tin dưới góc độ của một người vừa làm đối ngoại vừa làm thông tin đối ngoại. Thông tin là một dòng chảy liên tục, không ngừng vận động, lan tỏa rộng khắp, vượt mọi biên giới và có tác động không nhỏ tới thế giới và tới đất nước chúng ta trong nhiều lĩnh vực khác nhau và ở nhiều cấp độ khác nhau. Bạn nói rằng hiện nay, ranh giới giữa thông tin đối nội và thông tin đối ngoại đã bị xóa nhòa, nhưng tôi lại thấy giữa thông tin đối nội và thông tin đối ngoại luôn tồn tại một “ranh giới linh hoạt” hoặc “ranh giới mềm”. Trong từng thời điểm, từng hoàn cảnh cụ thể, ranh giới đó có thể tách biệt tùy vào mục tiêu quản lý, mục đích truyền thông nhưng trong nhiều thời điểm, thông tin đối nội và đối ngoại lại là một chỉnh thể thống nhất. Khi chúng ta xác định được mục đích là gì, chúng ta sẽ biết lúc nào nên hay không nên xóa nhòa đi ranh giới đó.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với những yêu cầu mới trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực đang trải qua những biến động lớn cả về chính trị, kinh tế với những thay đổi nhanh, phức tạp. Những xu thế vận động, phát triển này đang có những tác động đa chiều, đan xen đến công tác thông tin, tuyên truyền đối ngoại của đất nước, của Bộ Ngoại giao. Do đó, công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại đã thay đổi rồi thì phải thay đổi hơn nữa, đã đột phá rồi thì phải đột phá hơn nữa. Muốn vậy, đầu tiên là phải thay đổi, đổi mới tư duy. Đổi mới không chỉ là thay đổi công cụ hay nền tảng truyền thông, mà trước hết là đổi mới cách nhìn, cách tiếp cận và cách ứng xử với thông tin. Chỉ khi tư duy thay đổi, chúng ta mới có thể chuyển từ bị động sang chủ động, từ phản ứng sang dẫn dắt, từ truyền tải thông tin sang định hướng dư luận, làm chủ mặt trận thông tin.

Việt Nam giờ đây không chỉ nói điều mình muốn nói, mà còn nói điều thế giới quan tâm; không chỉ cung cấp thông tin, mà còn góp phần định hình nhận thức đúng về Việt Nam. Trên thực tế, công tác thông tin đối ngoại đã và đang có những bước chuyển mạnh mẽ, cả về tư duy và cách làm. Bộ Ngoại giao đã triển khai nhiều hình thức truyền thông mới, mở rộng các kênh truyền thông, chủ động hiện diện trên các nền tảng số, mạng xã hội để tiếp cận công chúng nhanh hơn, đa dạng hơn. Bên cạnh đó, chúng ta ngày càng coi trọng việc lắng nghe công chúng, nghiên cứu xu hướng truyền thông, chủ động nhận diện các vấn đề được quốc tế quan tâm để có cách truyền tải phù hợp, kịp thời và hiệu quả.

Và quan trọng nhất, công nghệ, nền tảng có thể thay đổi nhưng mục tiêu của thông tin đối ngoại vẫn nhất quán. Chúng ta tận dụng cái “vạn biến” là xu hướng truyền thông để phục vụ cái “bất biến” là lợi ích quốc gia-dân tộc, là niềm tin của nhân dân, là uy tín và vị thế của đất nước trường quốc tế.

Phóng viên: Hiện nay, một thông điệp muốn được đọng lại lâu, sâu trong lòng công chúng không chỉ cần đáp ứng các tiêu chí như nhanh, chính xác, hấp dẫn mà còn cần phải chạm tới cảm xúc. Theo bà, trong công tác thông tin tuyên truyền đối ngoại, chúng ta cần làm gì để đi đúng hướng?

Bà Phạm Thu Hằng: Khi nói đến thông tin đối ngoại, chúng ta hay có cụm từ “nhanh, trúng, đúng, đủ”. Nhưng chúng ta cần nhiều hơn thế, đó là thông tin, thông điệp phải thuyết phục, hấp dẫn và phải được công chúng nhớ lâu và ủng hộ. Tại Hội nghị Tuyên giáo toàn quốc năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chia sẻ và dặn dò những người làm báo và làm tuyên giáo, dân vận phải bám sát thực tiễn, “bắt đúng mạch nguồn, thấu từng nhịp đập của đời sống nhân dân và dư luận xã hội”; phải thực sự “nghe bằng tai, hiểu bằng tâm, thuyết phục bằng lý, dẫn dắt bằng tình”.

Điều này rất đúng với thông tin tuyên truyền đối ngoại. Sau khi chúng ta nắm bắt được “mạch nguồn” dư luận, mỗi câu chuyện được kể bằng những trải nghiệm thật, những cảm xúc thật và những giá trị tích cực sẽ luôn có sức lan tỏa, bất kể khác biệt về ngôn ngữ hay văn hóa. Điều quan trọng là làm cho mỗi thông điệp trở nên thuyết phục, gần gũi. Truyền thông đối ngoại không chỉ hướng tới việc tạo thiện cảm, mà sâu xa hơn là xây dựng sự thấu hiểu và tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Khi chúng ta kể câu chuyện của Việt Nam bằng sự chân thành, bằng bản sắc và giá trị của đất nước, thì câu chuyện đó sẽ có sức sống lâu dài và sức lan tỏa tự nhiên.

Phóng viên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh đối ngoại cần phát huy vai trò tiên phong và nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên để góp phần vào xây dựng một nước Việt Nam phát triển, độc lập, tự chủ và tự cường trong kỷ nguyên mới. Công tác thông tin đối ngoại định vị mình như thế nào để trở thành một “cánh tay” trong những “cánh tay tiên phong” của ngành đối ngoại?

Bà Phạm Thu Hằng: Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế, cùng với tăng cường quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”. Đây là niềm tự hào của ngành đối ngoại khi cả ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân và tất cả các lĩnh vực của công tác đối ngoại được triển khai trên tầm cao mới.

Truyền thông đối ngoại không chỉ hướng tới việc tạo thiện cảm, mà sâu xa hơn là xây dựng sự thấu hiểu và tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Khi chúng ta kể câu chuyện của Việt Nam bằng sự chân thành, bằng bản sắc và giá trị của đất nước, thì câu chuyện đó sẽ có sức sống lâu dài và sức lan tỏa tự nhiên.

Bà Phạm Thu Hằng

Trong bối cảnh đó, công tác thông tin đối ngoại của Bộ Ngoại giao đứng trước yêu cầu phải đổi mới toàn diện, đột phá, biến vai trò “tiên phong”, nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” của đối ngoại thành những ưu thế về vị thế, tiếng nói quốc gia của Việt Nam trên trường quốc tế, đáp ứng được các nhiệm vụ của ngành đối ngoại, của thời đại, khẳng định vai trò là “sức mạnh mềm” trong công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối Đại hội lần thứ XIV của Đảng đề ra.

Do đó, công tác thông tin đối ngoại là một trong những nhiệm vụ hàng đầu và luôn gắn kết chặt chẽ với các trụ cột khác của công tác đối ngoại; là lực lượng tiên phong, xung kích trong công tác đối ngoại, dự báo, đón đầu, chủ động chiếm lĩnh, định hướng, dẫn dắt thông tin, thiết lập mặt trận dư luận tích cực, thuận lợi cho các hoạt động đối ngoại, đồng thời, triển khai thường xuyên, liên tục kiến tạo và duy trì hình ảnh tích cực về đất nước trong dư luận quốc tế, kịp thời đấu tranh, phản bác với những thông tin tiêu cực.

Trong thời gian tới, công tác thông tin đối ngoại cần chuyển từ tư duy “phản ánh” sang tư duy “kiến tạo”, “định hướng”. Đó cũng là cách để thông tin đối ngoại đóng góp thiết thực vào việc xây dựng hình ảnh một Việt Nam đổi mới, năng động, tin cậy và tích cực tham gia công việc chung của cộng đồng quốc tế.

Phóng viên: Vậy theo bà, truyền thông đối ngoại của Việt Nam trong thời gian tới cần được đặt một tiêu đề cụ thể nào?

Bà Phạm Thu Hằng: Cá nhân tôi cho rằng một tiêu đề hay slogan cho “câu chuyện Việt Nam” hiện nay là không bao giờ đủ. “Câu chuyện Việt Nam” đã và đang được kể bằng nhiều cách thức khác nhau và bằng nhiều chủ thể khác nhau. Mỗi người trong mỗi chúng ta sẽ tự chọn cho mình cách kể chuyện hay nhất, hấp dẫn nhất, thuyết phục nhất, cảm xúc nhất và chân thành nhất.

Kể câu chuyện về Việt Nam chính là việc kể được giá trị của dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam, con người Việt Nam. Câu chuyện đó có thể do chúng ta tự kể, cũng có thể là bạn bè quốc tế kể và kể bằng nhiều hình thức khác nhau. Đó có thể bất cứ điều gì thể hiện hoặc tạo nên giá trị của chúng ta. Đó có thể là những câu chuyện về chiến tranh và hòa bình, về những đổi thay từng ngày, những chuyển mình mạnh mẽ của đất nước, sự sáng tạo và năng động của con người Việt Nam; đó cũng có thể là một chuyến du lịch đến Việt Nam “non xanh nước biếc như tranh họa đồ”, cũng có thể là một bộ phim, một vở diễn, một triển lãm, một bài hát; đó có thể là ẩm thực, là thời trang, là quà tặng…

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa nhấn mạnh phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới; nhận thức và xử lý hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa: giữa “xây” và “chống”; truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số... Và thông tin đối ngoại sẽ góp phần kể những câu chuyện về Việt Nam trên tinh thần đó.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!