Trong hồ sơ quân nhân, nơi an táng ban đầu của liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm chỉ còn lại một địa chỉ: thôn 8, xã Mỹ Thắng, huyện Phù Mỹ. Nhưng thôn 8 của chiến tranh và thôn 8 hôm nay đã cách nhau bởi những đổi thay của địa hình, cảnh vật và ký ức. Để thu hẹp khoảng cách ấy, từng mảnh thông tin phải được nối lại: hồ sơ, ký ức đồng đội, dấu vết thực địa, sự góp sức của nhiều người và sự vào cuộc của lực lượng chức năng.
Từ một địa danh trên giấy, cuộc tìm kiếm từng bước thu hẹp về một khoảnh đất giữa Phù Mỹ hôm nay.
Hồ sơ và ký ức đồng đội đã cùng chỉ về thôn 8, Mỹ Thắng. Nhưng từ “thôn 8” đến một khoảnh đất cụ thể vẫn còn là khoảng cách không nhỏ.
Trong quá trình tìm liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, chị Nguyễn Thị Diệp nhận được sự hỗ trợ của Tiến sĩ, nhà báo Phạm Thị Phương Nga trong việc rà soát tư liệu và kết nối các đầu mối.
Trước chuyến đi Bình Định, qua giới thiệu của chị Nga, gia đình gặp bà Hoàng Thị Thiêm, người nhiều năm tham gia các hoạt động nghiên cứu và hỗ trợ tìm kiếm thông tin về liệt sĩ. Sau khi xem tư liệu, bà Thiêm lưu ý khả năng nơi an táng cần tìm không nằm trong những nghĩa trang gia đình đã rà soát.
Qua giới thiệu của chị Nga, chị Nguyễn Thị Diệp cùng mẹ là bà Nguyễn Thị Ất (81 tuổi), em gái liệt sĩ, tìm gặp Đại tá, nhà báo Đỗ Kiếm, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo - Truyền hình Quân khu 5. Hơn 30 năm công tác trong quân đội, ông Đỗ Kiếm từng làm báo, tổng kết lịch sử, công tác tại bảo tàng và đã tham gia hỗ trợ nhiều gia đình tìm kiếm liệt sĩ trên địa bàn Quân khu 5. Sau khi xem hồ sơ liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, ông liên hệ cơ quan quân sự địa phương và tìm những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Phù Mỹ.
Nhà báo Đỗ Kiếm (ngoài cùng bên trái), cựu chiến binh Hồ Xuân Nên (đứng giữa).
Nhà báo Đỗ Kiếm (ngoài cùng bên trái), cựu chiến binh Hồ Xuân Nên (đứng giữa).
Giấy giới thiệu
Giấy xác nhận vị trí an táng của liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm
Giấy xác nhận số 28/GXN-SĐ ngày 10/11/2025 của Sư đoàn 3, Quân khu 1 về nơi liệt sĩ hi sinh
Qua đó, ông tìm được ông Hồ Xuân Nên, sinh năm 1950, nguyên cán bộ Đại đội 2, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 2, Sư đoàn 3 Sao Vàng và bà Phạm Thị Luyện, sinh năm 1954, nguyên chiến sĩ quân báo Sư đoàn 3 Sao Vàng - hai người từng trực tiếp hoạt động tại khu vực này. Ngày 22/5/2026, tại xã Phù Mỹ Đông, hai cựu chiến binh cùng ký “Giấy xác nhận vị trí an táng của liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm”. Theo nội dung văn bản, khu vực xóm 4, thôn 8, xã Mỹ Thắng, huyện Phù Mỹ trước đây - nay thuộc thôn 8, xã Phù Mỹ Đông - từng là nơi hoạt động của Trung đoàn 2, Sư đoàn 3. Trong giai đoạn 1968-1972, tại đây có trạm xá dã chiến; thương binh nặng từ các trận đánh ở Mỹ Chánh, Mỹ Thành, Mỹ Thọ, Mỹ An được đưa về điều trị, những người không qua khỏi được an táng quanh khu vực trạm phẫu.
Đáng chú ý, khu vực hai cựu chiến binh chỉ dẫn trùng với nơi an táng ban đầu trong hồ sơ quân nhân. Giấy xác nhận số 28/GXN-SĐ ngày 10/11/2025 của Sư đoàn 3, Quân khu 1 ghi liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, sinh năm 1942, Chuẩn úy, Trung đội trưởng, đơn vị khi hy sinh c3, d3, e2, f3; hy sinh ngày 3/1/1968 tại Bình Định, an táng ban đầu tại thôn 8, Mỹ Thắng, Phù Mỹ.
Khi các nhân chứng cùng đoàn trở lại chiến trường cũ, cảnh vật đã khác xa ký ức. Rừng thông năm xưa phần lớn được thay bằng những vạt keo lá tràm; mặt đất phủ dày lá mục, đất feralit và sỏi đá. Những dấu mốc cũ gần như chìm khuất sau thời gian.
Trong những ngày đoàn ở Bình Định, một đầu mối hỗ trợ khác xuất hiện. Tiến sĩ, nhà báo Phạm Thị Phương Nga tình cờ nhìn thấy một bức ảnh kỷ niệm chụp trước đó có cả Đại tá Đỗ Kiếm và ông Huỳnh Xuân Thanh. Ông Thanh, sinh năm 1952, quê Quảng Nam - Đà Nẵng, lớn lên trong một gia đình có truyền thống cách mạng; cha mẹ ông là liệt sĩ, cha là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Xuân Nhị. Từ nhỏ, ông từng làm liên lạc cho lực lượng biệt động thành phố Đà Nẵng, Đại đội 1 Đại Lộc và Huyện ủy Đại Lộc. Năm 1964, ông được đưa ra miền Bắc học tập và có dịp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Vốn quen biết ông Thanh, khi nhận ra ông trong bức ảnh chụp cùng Đại tá Đỗ Kiếm, chị Nga nghĩ đến việc nhờ ông hỗ trợ và chủ động nối liên lạc giữa hai người.
Dọc con đường các nhân chứng chỉ dẫn, đoàn chú ý đến khoảng đất gần cây thông già còn sót lại, bên cạnh bụi xương rồng lớn. Dưới lớp lá keo, một phiến đá nằm chìm dần hiện ra.
Dọc con đường các nhân chứng chỉ dẫn, đoàn chú ý đến khoảng đất gần cây thông già còn sót lại, bên cạnh bụi xương rồng lớn. Dưới lớp lá keo, một phiến đá nằm chìm dần hiện ra.
Theo lời ông Thanh, chiều 31/5/2026, sau khi nhận ảnh, Giấy báo tử và thông tin về liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, ông trao đổi qua điện thoại với Đại tá Đỗ Kiếm đang ở Phù Mỹ, lưu ý một phiến đá có hình dáng tam giác và khả năng vị trí cần tìm ở độ sâu khoảng 1,5m.
Từ chỉ dẫn của cựu chiến binh và những tư liệu đã có, đoàn tiếp tục rà soát khu vực nghi vấn. Dọc con đường các nhân chứng chỉ dẫn, đoàn chú ý đến khoảng đất gần cây thông già còn sót lại, bên cạnh bụi xương rồng lớn. Dưới lớp lá keo, một phiến đá nằm chìm dần hiện ra.
Chi tiết này có điểm tương đồng với thông tin ông Thanh đã trao đổi trước đó. Tuy nhiên, những dấu hiệu này chỉ có giá trị định hướng khi đối chiếu với hồ sơ và lời kể nhân chứng, chưa đủ để kết luận về một phần mộ cụ thể.
Sau chuyến khảo sát, Đại tá Đỗ Kiếm cùng đại diện gia đình tổng hợp thông tin, khoanh vùng khu vực nghi vấn và chuyển tới cơ quan quân sự địa phương, đề nghị tiếp tục kiểm tra theo thẩm quyền.
Ngày 16/6/2026
Gia đình trở lại Phù Mỹ trong đợt tìm kiếm thứ hai. Đại tá, nhà báo Đỗ Kiếm tiếp tục đồng hành. Quá trình tìm kiếm có sự tham gia, hỗ trợ của cơ quan quân sự địa phương, các cựu chiến binh Trung đoàn 2, Sư đoàn 3 Sao Vàng, trong đó có ông Hồ Xuân Nên và bà Phạm Thị Luyện.
Bắt đầu đào tại vị trí nghi vấn
Khoảng 6 giờ 45 phút, đoàn bắt đầu đào tại vị trí nghi vấn. Đào xuống khoảng 1,5m vẫn chưa thấy dấu hiệu rõ ràng, trong khi cát liên tục sụt khiến việc đào thủ công gặp khó khăn. Ông Đỗ Kiếm tiếp tục liên lạc qua điện thoại với ông Huỳnh Xuân Thanh để trao đổi về tình hình tại hiện trường. Theo lời ông Thanh, ông động viên đoàn tiếp tục kiểm tra khu vực đã khoanh vùng và hỏi phía dưới đã xuất hiện lớp đất cứng hay chưa. Trước khó khăn của việc đào thủ công, gia đình được cơ quan chức năng hỗ trợ máy đào để mở rộng khu vực tìm kiếm.
Giữa lòng cát mịn, vệt đất màu đen mang hình dáng người nằm dần lộ diện
Cuộc tìm kiếm kéo dài đến khoảng 13 giờ. Khi chiếc máy xúc gạt bỏ lớp đất phía trên xuống độ sâu hơn 1,5m, một tầng cát vàng hiện ra. Giữa lòng cát mịn, vệt đất màu đen mang hình dáng người nằm dần lộ diện... Việc đào bằng máy lập tức dừng lại, những người tham gia chuyển sang kiểm tra thủ công, cẩn trọng sàng lọc từng phần đất, cát tại hiện trường.
Ba đầu đạn được tìm thấy tại khu vực hộp sọ và vùng ngực phải của bộ hài cốt
Trong quá trình ấy, những dấu tích đáng chú ý tiếp tục xuất hiện. Theo ảnh chụp hiện trường và lời kể của những người trực tiếp tham gia, ba đầu đạn được tìm thấy tại khu vực hộp sọ và vùng ngực phải của bộ hài cốt. Những người tham gia cho rằng đây là đầu đạn AR15; theo lời người cháu gái, cán bộ có mặt tại hiện trường nhận định loại đạn này từng được quân đội Mỹ sử dụng trong trận đánh ngày 3/1/1968. Phát hiện quan trọng này là căn cứ thực địa đắt giá khẳng định đây là phần mộ của một liệt sĩ đã ngã xuống trong chiến đấu, chứ không phải mộ dân sự.
Một chiếc răng bọc kim loại màu vàng - đặc điểm cá nhân trùng với ký ức của gia đình về liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm
Quá trình thu gom di cốt còn ghi nhận một chiếc răng bọc kim loại màu vàng - đặc điểm cá nhân trùng với ký ức của gia đình về liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm. Những dấu tích và đặc điểm thu được tại hiện trường bổ sung căn cứ để cơ quan chức năng tiếp tục xác minh, nhưng chưa thể thay thế kết luận giám định ADN.
Sau khi công tác thu thập thực địa hoàn tất, phần di cốt được Ban Chỉ huy Quân sự xã Phù Mỹ Đông phối hợp các cơ quan chức năng tổ chức lễ truy điệu và an táng hài cốt tại nghĩa trang liệt sĩ địa phương. Đại diện chính quyền đọc điếu văn tưởng niệm, tri ân người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Thực hiện Quyết định số 51/QĐ-BCĐQG của Ban Chỉ đạo quốc gia, mẫu sinh học thu thập tại hiện trường được niêm phong, chuyển tới cơ quan giám định chuyên môn tại Hà Nội để đối chiếu ADN. Hài cốt đã được an táng, nhưng danh tính vẫn chờ kết luận chính thức của cơ quan có thẩm quyền. Kết quả giám định được tổng hợp trong đợt công bố của Chiến dịch “500 ngày đêm hoàn thành tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Với gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, cuộc tìm kiếm chưa kết thúc. Những đầu mối từ hồ sơ, ký ức đồng đội đến thực địa Phù Mỹ đã dần gặp nhau; phần việc còn lại là xác định danh tính bằng khoa học.
Từ trường hợp này cũng gợi ra một kinh nghiệm cho những gia đình đang tìm kiếm người thân: đôi khi manh mối bắt đầu từ một dòng hồ sơ, dữ liệu nghĩa trang, người am hiểu tư liệu như ông Quang, một “người đưa đò” kết nối thông tin như ông Nguyễn Sỹ Hồ, rồi được bổ sung bằng ký ức đồng đội, sự hỗ trợ của cán bộ chính sách như anh Viên, cơ quan quân sự và những người am hiểu chiến trường. Khi những thông tin rời rạc được đối chiếu, kiểm chứng và ghép lại, phạm vi cần rà soát từng bước được thu hẹp.
Kết quả giám định được tổng hợp trong đợt công bố của Chiến dịch “500 ngày đêm hoàn thành tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Kết quả giám định được tổng hợp trong đợt công bố của Chiến dịch “500 ngày đêm hoàn thành tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Câu chuyện liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm cũng cho thấy ý nghĩa thực tiễn của Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Khi nhân chứng ngày một ít, địa hình đổi thay, việc tìm kiếm càng cần sự phối hợp giữa hồ sơ, nhân chứng, thực địa, lực lượng chức năng và giám định ADN.
Cuộc tìm kiếm tại Phù Mỹ còn mở ra những đầu mối khác. Trong quá trình rà soát, đoàn ghi nhận thông tin về một số người lính có thể đã hy sinh và nằm lại tại khu vực này. Những thông tin ấy cần được cơ quan chức năng tiếp tục xác minh, với hy vọng thêm những liệt sĩ được tìm thấy và trở về với gia đình.
Với liệt sĩ Nguyễn Văn Xiêm, những dấu vết dưới lòng đất Phù Mỹ đã đưa cuộc tìm kiếm đến rất gần một cái tên. Nhưng để gọi đúng tên người được tìm thấy, câu trả lời cuối cùng vẫn phải chờ kết quả giám định ADN.
Phần di cốt được Ban Chỉ huy Quân sự xã Phù Mỹ Đông phối hợp các cơ quan chức năng tổ chức lễ truy điệu và an táng hài cốt tại nghĩa trang liệt sĩ địa phương.
Phần di cốt được Ban Chỉ huy Quân sự xã Phù Mỹ Đông phối hợp các cơ quan chức năng tổ chức lễ truy điệu và an táng hài cốt tại nghĩa trang liệt sĩ địa phương.
Ngày xuất bản: Tháng 8/2026
Thực hiện: Hồng Vân-Thùy Linh-Đỗ Thoa-Thu Hằng-Trí Dũng
Ảnh: Thùy Linh
(Bài viết có sử dụng tư liệu của quangcan-www.quansuvn.net)
Bài 1: Gần 60 năm đi tìm một người lính
Bài 2: Những người lặng lẽ nối nhịp cầu trở về
Bài 3: Để mỗi cuộc trở về có một cái tên