Với hơn 13,6 triệu dân, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương có dân số đông nhất cả nước. Sau sáp nhập, thành phố hiện quản lý gần 12,7 triệu phương tiện giao thông, trong đó có gần 11,3 triệu xe máy.
Đội mũ chỉ để đối phó
Quan sát bằng mắt thường cũng dễ dàng nhận thấy, nhiều người khi tham gia giao thông vẫn có thói quen đội các loại mũ bảo hiểm kém chất lượng, mũ thời trang giả mũ bảo hiểm và rất nhiều loại mũ nhái các thương hiệu lớn.
Các loại mũ này được bày bán nhan nhản ở nhiều tuyến đường trên địa bàn thành phố. Nhiều loại mũ chỉ có giá từ 30 đến 70 nghìn đồng/cái nhưng được làm giả, nhái tinh vi khiến người tiêu dùng khó nhận biết.
Khảo sát của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia cho thấy, trong số hơn 500 mũ bảo hiểm trên thị trường được kiểm tra, có gần 26% là mũ lưỡi trai hoặc hàng giả, hoàn toàn không đủ khả năng giảm chấn khi có va chạm.
Nhận định về thực trạng này, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Nhiều loại mũ bảo hiểm kém chất lượng được bày bán công khai từ vỉa hè đến sàn thương mại điện tử với mẫu mã đa dạng, giá rẻ.
Các đối tượng sản xuất, buôn bán những mặt hàng này sử dụng nhiều phân phối và thủ đoạn tinh vi nên việc xử lý cũng trở nên rất khó khăn. Các mặt hàng này tồn tại được trên thị trường là do người tiêu dùng chưa có thói quen kiểm chứng, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, tâm lý dễ dãi trong sử dụng, đặc biệt là thủ đoạn bất chấp quy định pháp luật của các cơ sở sản xuất.
Nói về tiêu chí một chiếc mũ bảo hiểm đạt chuẩn, ông Mai Văn Thuận, Tổng giám đốc Tập đoàn quốc tế Á Châu thông tin, chi phí tối thiểu để sản xuất một chiếc mũ bảo hiểm đạt chuẩn vào khoảng 75.000 đồng, bao gồm: Vỏ nón sử dụng nguyên liệu ABS, xốp nón sử dụng nguyên liệu EPS, lót nón và dây quai sử dụng nguyên liệu vải và sợi dệt tổng hợp.
Thế nhưng, nhiều loại mũ kém chất lượng đang lưu thông trên thị trường không chỉ gây tiềm ẩn gây chấn thương sọ não trong tai nạn giao thông mà còn làm méo mó thị trường, gây thiệt hại đối với các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Minh họa cho nhận định này, ông Thuận đã từng thực hiện việc kiểm tra khả năng chịu va đập của một chiếc mũ đạt chuẩn và một mũ giả thương hiệu. Kết quả, vỏ mũ đạt chuẩn không bị bể khi chịu một lực rơi của quả tạ 7kg từ độ cao 2,5m. Ngược lại, trong tình huống thử tương tự, chiếc mũ giả thương hiệu đã bị vỡ nát cả phần vỏ lẫn phần mút đệm bên trong.
Tăng chế tài để nâng cao ý thức
Theo Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, 9 tháng đầu năm 2025, toàn thành phố ghi nhận 1.328 vụ tai nạn giao thông (bao gồm cả va chạm), làm 666 người chết và 771 người bị thương. Trong đó, tai nạn đường bộ chiếm tỷ lệ lớn nhất với 1.326 vụ, làm 664 người chết và 771 người bị thương.
Còn ở quy mô cả nước, 9 tháng năm 2025, cả nước xảy ra 13.716 vụ tai nạn giao thông, làm 7.672 người chết và 9.186 người bị thương. So với cùng kỳ năm trước, số vụ tai nạn giao thông giảm 23,0%, số người chết giảm 6,5% và số người bị thương giảm 30,8%.
Nhận định về thực trạng này, nhiều chuyên gia cho rằng: “Tai nạn giao thông liên quan đến mô tô, xe gắn máy vẫn chiếm tỷ lệ cao, với nhiều ca chấn thương sọ não nghiêm trọng xuất phát từ việc không đội mũ bảo hiểm hoặc sử dụng mũ kém chất lượng".
Bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Trưởng khoa Ngoại thần kinh Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết: Khi va đập, mũ bảo hiểm kém chất lượng truyền lực trực tiếp lên sọ, gây lún sọ, dập não và nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong. Một mũ bảo hiểm đạt chuẩn giúp giảm 70-80% nguy cơ biến chứng nặng trong tình huống xảy ra tai nạn.
Thượng tá Nguyễn Văn Bình, Phó trưởng phòng Cảnh sát Giao thông Công an Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: "Quy định về đội mũ bảo hiểm đã thực hiện từ năm 2007 và được người dân chấp hành khá nghiêm túc. Tuy nhiên, theo các quy định hiện hành, không có hướng dẫn nào cho việc xử phạt đối với trường hợp đội mũ bảo hiểm không đạt chuẩn. Việc kiểm tra cũng khó vì nhiều loại mũ nhái thương hiệu tinh vi nên khó bị phát hiện. Quá trình xử lý các trường hợp người dân không đội mũ bảo hiểm, chúng tôi cũng khuyến cáo người dân nên chọn các loại mũ đạt chuẩn, có nguồn gốc rõ ràng để bảo vệ tính mạng cho bản thân và gia đình khi tham gia giao thông".
Ông Bình cho biết thêm: Đối với mức xử phạt 400.000-600.000 đồng đối với trường hợp không đội mũ theo quy định hiện hành vẫn chưa đủ răn đe khi nhiều người vẫn bằng nhiều cách để đối phó lực lượng chức năng.
Để lành mạnh hóa thị trường mũ bảo hiểm: Các chuyên gia đề xuất siết chặt đầu vào mặt hàng này trên sàn thương mại điện tử, xây dựng bộ tiêu chí xác thực sản phẩm đạt chuẩn.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trọng tâm của giải pháp nằm ở việc nâng cao ý thức người tiêu dùng thông qua việc trang bị kiến thức nhận diện mũ đạt chuẩn, nói “không” với các sản phẩm kém chất lượng, hàng nhái,…
Đối với thị trường truyền thống, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra và xem xét công bố danh sách các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm để tăng tính răn đe.
Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn có thể giảm tới 42% nguy cơ tử vong và 69% nguy cơ chấn thương vùng đầu khi xảy ra va chạm giao thông. Con số này cho thấy, việc sử dụng mũ kém chất lượng đồng nghĩa với việc đặt bản thân vào tình thế rủi ro cao hơn nhiều, đặc biệt là nguy cơ chấn thương sọ não hoặc tử vong.
