Kiểm soát độc lập chất lượng trợ giúp pháp lý, bắt buộc lấy ý kiến đánh giá của người dân

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, Quốc hội thảo luận tại Tổ cho ý kiến về 4 dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Bày tỏ quan tâm đặc biệt tới dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn vận hành ở địa phương, giải quyết các vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, giải quyết các nhu cầu pháp lý thường xuyên ở cơ sở.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi luật lần này cần được tiếp cận đa chiều từ cả góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, với mục tiêu nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội như người cao tuổi, người neo đơn, người không nơi nương tựa, trẻ em, và những người gặp khó khăn trong thực hiện các thủ tục pháp lý.

Một trong những nội dung cần đặc biệt lưu ý là mở rộng đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng rơi vào biến cố tài chính nghiêm trọng, không chỉ giới hạn ở hộ nghèo hoặc cận nghèo. Thực tế cho thấy, dù tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn khoảng 1,3%, song số hộ cận nghèo cao gấp nhiều lần, cùng với tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra, đòi hỏi chính sách phải bao trùm hơn để hỗ trợ kịp thời.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với trẻ em trong tất cả các vụ việc hình sự, dân sự liên quan đến quyền lợi của các em, thay vì chỉ bó hẹp trong một số điều kiện nhất định như hiện nay. Đối với người lao động, cần bổ sung các trường hợp bị sa thải, tranh chấp lao động tập thể để bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này.

Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần nâng cao chất lượng, vị thế pháp lý và chế độ đãi ngộ đối với trợ giúp viên pháp lý, bao gồm chuẩn hóa chức danh, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và cơ chế nghề nghiệp tương xứng, qua đó tạo nền tảng nâng cao chất lượng dịch vụ.

Một vấn đề lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Theo đó, cần tháo gỡ tình trạng các tổ chức hành nghề luật sư còn e ngại tham gia trợ giúp pháp lý do thủ tục thanh, quyết toán phức tạp, chi phí chi trả chưa tương xứng với giá trị thị trường.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trợ giúp pháp lý số; quy định rõ việc sử dụng định danh điện tử, tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử, bảo đảm giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy nhằm rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.

“Đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân - tương tự như các chỉ số đánh giá năng lực điều hành ở địa phương hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về kỹ thuật lập pháp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật Trợ giúp pháp lý với Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Luật sư, tránh tình trạng luật này cho phép nhưng luật khác lại tạo rào cản thủ tục.

Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở việc cân nhắc mở rộng phạm vi đại diện tố tụng trong các vụ việc hành chính, đặc biệt là tranh chấp đất đai phức tạp, bởi đây là lĩnh vực người dân có nhu cầu hỗ trợ rất lớn, nếu không được xử lý tốt dễ dẫn đến khiếu kiện kéo dài.

Góp ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Lò Thị Luyến, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Điện Biên cho biết, dự thảo Luật đã mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý như bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” với các đối tượng là cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật.

Đồng thời, bổ sung đối tượng trợ giúp pháp lý là người dân tộc thiểu số rất ít người; cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai, hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này theo quy định của Chính phủ...

Cơ bản nhất trí với nội dung đề xuất mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý như dự thảo, tuy nhiên, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc đối tượng là người khuyết tật. Theo báo cáo thuyết minh quy phạm hoá chính sách thì đối tượng là người khuyết tật dự kiến sẽ tăng lên khoảng 3,5 triệu người.

Luật Người khuyết tật quy định: “Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn”; được chia thành các mức độ: Người khuyết tật đặc biệt nặng; Người khuyết tật nặng; Người khuyết tật nhẹ.

Nữ đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo quy định theo hướng chỉ mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý là Người khuyết tật đặc biệt nặng; Người khuyết tật nặng, cân nhắc quy định trợ giúp pháp lý đối với người khuyết tật nhẹ vì trường hợp cận thị, viễn thị hoặc mất một ngón chân, ngón tay… cũng có thể được xác nhận mức độ khuyết tật, như vậy thì đối tượng được trợ giúp pháp lý có khả năng sẽ tăng cao hơn con số dự báo, gây áp lực về nguồn lực bảo đảm cho công tác trợ giúp pháp lý.