Nguy cơ mất an toàn vẫn hiện hữu
Ông Nguyễn Hữu Thiết, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Thành phố Hồ Chí Minh, Trưởng đoàn kiểm tra liên ngành về công tác phòng chống dịch bệnh động vật và kiểm soát giết mổ thành phố cho biết, thành phố hiện có hơn 1,3 triệu con heo, gần 96.000 con trâu, bò và hơn 21 triệu con gia cầm đang được chăn nuôi; hệ thống giết mổ gồm 81 cơ sở. Sản lượng giết mổ bình quân ngày-đêm đạt hơn 657 tấn thịt gia súc và hơn 201 tấn thịt gia cầm.
Tuy nhiên, nguồn cung này chỉ mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu thực phẩm có nguồn gốc từ động vật ở thành phố; phần còn lại phải nhập từ các địa phương khác. Không những vậy, sau khi hợp nhất địa giới hành chính với hai tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương (trước đây), tổng số dân của thành phố vượt hơn 14 triệu người và nhu cầu sử dụng thực phẩm tươi sống ngày càng tăng.
Thực tế này đặt ra yêu cầu kiểm soát chuỗi cung ứng rất chặt chẽ. Vấn đề an toàn thực phẩm có nguồn gốc động vật, nhất là dịch bệnh và chất cấm trong chăn nuôi, vẫn là mối nguy luôn chực chờ đe dọa sức khỏe của người dân.
Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố, từ tháng 3 đến nay, các đơn vị trực thuộc và đoàn kiểm tra liên ngành đã phát hiện 61 trường hợp vi phạm, ban hành 61 quyết định xử phạt với tổng số tiền hơn 439 triệu đồng. Cơ quan chức năng đã tổ chức tiêu hủy gần 50 tấn động vật, sản phẩm động vật không bảo đảm vệ sinh thú y.
Đáng lo hơn, lực lượng chức năng đã phát hiện ba lô hàng gồm 280 con heo có chất cấm (Salbutamol và Clenbuterol); trong đó, một lô 80 con bị nhiễm vi-rút dịch tả heo châu Phi. Toàn bộ 280 con heo này, tương đương 35.350 kg, đã bị cơ quan chức năng tiêu hủy.
Nâng cao trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi
Theo Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Việt Nam Kỹ nghệ súc sản (VISSAN) Trương Hải Hưng, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm đưa ra thị trường. Bản thân VISSAN đang áp dụng hai tiêu chuẩn quốc tế HACCP và ISO 22000 vào hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
VISSAN cũng trang bị phòng kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn ISO 17025 để chủ động xét nghiệm, giúp rút ngắn thời gian kiểm tra, giảm phụ thuộc vào việc gửi mẫu ra bên ngoài. Nguyên liệu, bao bì, vật tư đầu vào đều được kiểm định để nhận diện rủi ro và tiếp tục được giám sát trong quá trình cung ứng. Hệ thống kiểm soát của VISSAN có ưu điểm là khoanh vùng chính xác nơi xảy ra sự cố, tránh phải thu hồi sản phẩm tràn lan; có thể truy xuất trong thời gian không quá 2 giờ, giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh và hạn chế rủi ro cho người tiêu dùng.
Theo ông Nguyễn Hữu Thiết, với quan điểm “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, giải pháp quan trọng hàng đầu là kiểm soát ngay tại cơ sở chăn nuôi, yêu cầu kê khai hoạt động, ghi chép việc sử dụng thuốc thú y, thức ăn, phụ gia, tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán. Giải pháp tiếp theo là tăng cường truy xuất nguồn gốc, liên thông dữ liệu kiểm dịch giữa các địa phương, quy hoạch hệ thống giết mổ tập trung và đẩy mạnh liên kết vùng.
Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố Trần Phú Cường cho rằng, bảo đảm an toàn thực phẩm không phải là trách nhiệm của riêng một cơ quan, một ngành hay một doanh nghiệp, mà là trách nhiệm của cả một chuỗi. Trong chuỗi đó, từ người chăn nuôi, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp chế biến, đơn vị vận chuyển, hệ thống phân phối, cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm tra, kiểm dịch, quản lý thị trường, công an, cho đến chính người tiêu dùng đều có vai trò quan trọng.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hồ Trúc Thanh cho biết: Các quy định về an toàn thực phẩm hiện đã tương đối đầy đủ, trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan cũng khá rõ. Điểm nghẽn lớn nằm ở khâu phối hợp và tổ chức thực hiện để quản lý xuyên suốt chuỗi.
Theo ông Thanh, quản lý an toàn thực phẩm phải đồng bộ từ sản xuất, chế biến đến phân phối và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị tại mỗi công đoạn. Hơn nữa, việc phối hợp không giới hạn trong phạm vi thành phố vì phần lớn thực phẩm được cung ứng từ các địa phương khác.
Vì vậy, thay vì chờ thực phẩm được vận chuyển đến ranh giới thành phố mới kiểm tra, các cơ quan chức năng của thành phố cần tăng cường phối hợp liên vùng, liên tỉnh, từng bước hình thành vùng nguyên liệu an toàn ngay từ đầu nguồn. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về chăn nuôi và an toàn thực phẩm.
Khi xảy ra sự cố, phát hiện vi phạm, cơ quan quản lý có thể nhanh chóng truy xuất nguồn gốc, xác định sản phẩm xuất phát từ đâu, đã đi qua những khâu nào. Ngoài ra, cơ sở dữ liệu cũng có thể giúp cơ quan chức năng quản lý an toàn thực phẩm theo mức độ rủi ro. Những chuỗi và doanh nghiệp tuân thủ tốt, đạt chuẩn an toàn có thể được xếp vào “luồng xanh”, giảm tần suất kiểm tra, tạo thuận lợi cho lưu thông. Ngược lại, cơ quan chức năng sẽ tăng cường giám sát những nơi có nguy cơ cao.
