Chúng tôi muốn kể về một sân khấu đặc biệt...
... nơi thường có vẻ tưng bừng vui nhộn - của những cá thể khỉ nhỏ xíu “thơ ngây”, thoăn thoắt diễn các trò tinh nghịch, láu lỉnh và dễ gây ngạc nhiên trong nhiều người ở Việt Nam cùng “fan” quốc tế.
Những người tổ chức “sân khấu” xiếc khỉ và “sân chơi” gồm vô thiên lủng các video luôn có đủ ma lanh để bằng mọi giá câu kéo người xem, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội.
Có kênh thể hiện công khai thông số, cũng như tiết lộ của ông chủ: hơn 19 triệu người theo dõi, hơn 4,8 tỷ lượt người xem, đem lại nguồn thu “khủng”, gồm “biệt phủ”, xe hơi đắt tiền, hệ thống nhân sự quy mô lớn, cho các đối tượng “làm kênh”.
Nhưng...
“thế giới ngầm” phía sau sự giàu có, hào nhoáng và có vẻ vui nhộn ấy là nhiều vi phạm pháp luật...
...với những câu chuyện buốt lòng.
Thế giới ngầm từ các kênh tỷ view và nhiều “trại tù binh khỉ”
- Bài 1 -
Nhập vai điều tra, chứng kiến cái chết thảm của một “Tôn Ngộ Không nhí”
Là những toán thợ săn khỉ sơ sinh độc ác, các nhóm người buôn bán, vận chuyển, huấn luyện, quay video… coi đàn khỉ hoang dã, quý hiếm của chung nhân loại là nô lệ, hành hạ chúng đến chết trong những “trại tù binh khỉ” theo đúng nghĩa. Hoặc đến lúc “vắt chanh bỏ vỏ” xong, họ vứt lũ khỉ vứt ra đường, ra bìa rừng cho chó nhà cắn chết.
Nhóm Phóng viên đã vào vai “nhân viên làm thuê”, “đàn em học cách làm giàu” để “nằm trong chăn” với các ông trùm, tận thấy những thảm kịch, tận tay đem các cá thể khỉ sơ sinh tội nghiệp bị hành hạ đến chết kia đi hoả táng. Và, khắp nhiều tỉnh, thành phố từ bắc chí nam, lên Tây Nguyên, ngược biên ải thượng nguồn sông Lô, ghi hình các đối tượng tiết lộ nhiều điều phi pháp đến buốt lòng.
Những chú khỉ nhỏ “dễ thương và vui nhộn” trong các kênh được giới “làm kênh về khỉ” cho rằng: đều do một tay K “quản lý - điều hành”. Phía sau vẻ tươi vui kể trên là rất nhiều thảm kịch dành cho các cá thể động vật hoang dã.
Những chú khỉ nhỏ “dễ thương và vui nhộn” trong các kênh được giới “làm kênh về khỉ” cho rằng: đều do một tay K “quản lý - điều hành”. Phía sau vẻ tươi vui kể trên là rất nhiều thảm kịch dành cho các cá thể động vật hoang dã.
Nhiều “chủ kênh” biết mình sai nên luôn cảnh giác cao độ
Nỗi đau của loài khỉ bắt đầu từ khi khỉ trưởng thành, khỉ bố mẹ bị các toán thợ săn tàn sát để cướp đoạt các cá thể khỉ sơ sinh. Bởi, chỉ có khỉ con chưa mọc răng hoặc mới vài tháng tuổi thì các đối tượng mới dễ bề “dạy dỗ”, đem về bán buôn, huấn luyện rồi “diễn trò khỉ” được. Họ bằng mọi giá ép buộc các cá thể khỉ sơ sinh kia thực hiện nhiều hành vi “giống như con người”.
Bóng đêm bao phủ một “thị trường đen” vi phạm nhiều quy định đạo đức, bảo tồn và luật pháp.
Để “sai bảo” được đàn khỉ nhỏ, nhiều đối tượng đã đánh đập chúng dã man. “Siết” cổ khỉ con bằng vòng xích có nguồn điện được kích hoạt từ xa (như Vòng Kim Cô của Bồ Tát siết trên đầu Tôn Ngộ Không!). Trong quá trình “nhập vai” điều tra, chúng tôi chứng kiến những căn phòng xếp lỏng chỏng toàn đuôi khỉ con, do các đối tượng “hạ” (cắt) đi, cho khỏi vướng khi bắt khỉ diễn trò.
Để “sai bảo” được đàn khỉ nhỏ, nhiều đối tượng đã đánh đập chúng dã man.
Nhiều cá thể khỉ đã chết thảm trước mắt chúng tôi (khi nhập vai “làm nhân viên” của các chủ kênh) theo đúng nghĩa đen, khi các đối tượng chăm sóc sai cách và tồi tàn, khiến “con cháu lão Tôn” bị nhiễm nhiều thứ bệnh trầm trọng, không tài nào sống nổi.
Các đối tượng đang được coi là “thành đạt” trong giới này, hầu hết đều rất rất “thức thời, năng động”, có tham vọng làm giàu to lớn. Tuy nhiên, họ luôn lảng tránh mọi tiếp xúc với “người lạ”, bởi họ đều biết mình tham gia vào làm một “dịch vụ” đa nền tảng, xuyên quốc gia nhưng lại… có quá nhiều điều phi pháp.
Nhiều đối tượng dùng vòng có tích điện, điều khiển từ xa để siết điện “tra tấn”, huấn luyện các cá thể khỉ nhỏ (Ảnh chụp tại nhà C - một đối tượng “khét tiếng” trong giới quay video về khỉ nhỏ, “bán” trên mạng xã hội - ở Tây Nguyên).
Những chiếc đuôi khỉ bị “hạ” (cắt) cho khỏi vướng khi bắt khỉ diễn trò vứt lỏng chỏng trong một góc nhà.
Chúng tôi đã lần theo hàng vạn video trên mạng xã hội của các kênh chuyên “phục vụ người xem khắp thế giới” liên quan đến nuôi nhốt, huấn luyện khỉ con, để tìm ra một vài “kẽ hở” nhỏ nhất. Thí dụ, với kênh Cuti…, chúng tôi thấy xa xa trong một video thực hiện ở khu nào đó vắng vẻ, đất đỏ bazan như ở Tây Nguyên. Xem kỹ thì thấy tấm biển mờ (do hậu kỳ chưa xử lý kỹ để xóa) về xã “Ea Pal”, lập tức chúng tôi lên đường dò hỏi.
Lần khác, theo các thông tin tuyển nhân sự “quay video”, đăng thông tin bán nhà đất (do có tiền đầu tư bất động sản) của đối tượng tên Nguyễn Văn K, chúng tôi tiếp cận anh ta khi “thủ vai” kẻ đi tìm việc làm. Một bạn trẻ trong nhóm điều tra lập hồ sơ lý lịch nộp cho K. với “kỹ năng chăm sóc động vật hoang dã, quay và dựng video thành thạo”.
Sau thời gian kiểm tra mọi nhẽ (sau này, khi người của chúng tôi đã trở thành “nhân viên dưới quyền” của K, anh ta có kể lại), K đã liên lạc với chúng tôi và “ba miền hội ngộ”. Chúng tôi bay từ Hà Nội vào, K từ Tây Nguyên xuống, nhân viên của K ở Thành phố Hồ Chí Minh đợi để “coi mặt” người mới.
Đây là cột sóng trên điện thoại của đối tượng trong video, cho thấy, anh ta dùng dịch vụ của nhà mạng Viettel - tức là ở Việt Nam, chứ không phải ở Hoa Kỳ như địa chỉ đăng ký kênh.
Đây là cột sóng trên điện thoại của đối tượng trong video, cho thấy, anh ta dùng dịch vụ của nhà mạng Viettel - tức là ở Việt Nam, chứ không phải ở Hoa Kỳ như địa chỉ đăng ký kênh.
Theo thông tin chúng tôi điều tra được, K sinh năm 1990, đến từ thủ phủ tỉnh Gia Lai. K có ít nhất 5 kênh ở thời điểm chúng tôi tiếp cận. Kênh Yi… có tới hơn 800 nghìn người đăng ký và hơn 117 triệu lượt người xem. Các kênh của K khá giản dị, chủ yếu quay ở khu vực Pleiku (Tây Nguyên), diễn viên hầu hết là “người nhà” của K.
Nhật ký thử việc tại bản doanh của “kênh khỉ baby”
K khoe với chúng tôi một số kênh lớn mà y đang “nắm trong tay”, có kênh lên tới 11,6 triệu người đăng ký và 6 tỷ lượt người xem.
Anh ta tới điểm hẹn với một chiếc xe hơi láng coóng. Biển kiểm soát xe ô-tô bắt đầu bằng số “81..”, đúng tỉnh mà theo tài liệu chúng tôi có được, K đang sinh sống.
N.V.K và chiếc xe Toyota Camry trắng của anh ta. Ảnh: N.V
N.V.K và chiếc xe Toyota Camry trắng của anh ta. Ảnh: N.V
Hơn thế, qua mạng xã hội, chiếc xe này cũng từng được K khoe với đúng hình dáng và biển kiểm soát như vậy, khi giao lưu với các YouTuber “thành đạt và sang chảnh” khác. K muốn được gặp để hai bên hiểu nhau trước khi bắt tay vào hành trình “thử việc” tại tổ hợp sản xuất video về khỉ của K.
K thuê một phòng ở tòa chung cư khá sang trọng tên là Opal Boule… (thuộc khu vực Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh). Anh ta cam kết, lương thử việc: 5 triệu VND, có hỗ trợ thêm 1 triệu tiền ăn mỗi tháng, tùy theo mức tăng trưởng lượng người xem của “kênh khỉ” kể trên, mức thưởng cho ê-kíp sẽ tỷ lệ thuận tăng; đồng thời người thử việc được cấp cho chỗ ở miễn phí tại chính “trụ sở làm việc” khá sành điệu. Ngoài người của chúng tôi (nhóm điều tra đến từ Hà Nội), K còn đem tới “văn phòng” này một người “phụ trách kênh” được K chọn lựa và đào tạo từ trước. Bạn trẻ này tên L., sinh năm 2000 cũng đến từ Gia Lai, đồng hương với K.
K trong cuộc gặp tại Thành phố Hồ Chí Minh để đặt vấn đề nhận người của chúng tôi - nhóm điều tra - về “thử việc”. (Ảnh: Phóng viên)
K trong cuộc gặp tại Thành phố Hồ Chí Minh để đặt vấn đề nhận người của chúng tôi - nhóm điều tra - về “thử việc”. (Ảnh: Phóng viên)
Trong những ngày đầu, công việc mà K giao cho “team mới” chủ yếu là cắt ghép, dựng video, sắp xếp bố trí các bối cảnh để quay video bạn khỉ nhỏ kia bằng điện thoại thông minh. Theo K, họ đã mang “bé” khỉ từ Tây Nguyên về bằng xe khách, không dám vận chuyển đường hàng không hay xe riêng, vì dễ bị lộ và bị xử lý bởi nhà chức trách. Sợ liên luỵ, vướng vào luật pháp. Vì các cá thể khỉ này 100% không có nguồn gốc xuất xứ hợp pháp, nó đã bị người ta bắt từ rừng về, sau khi giết hết khỉ bố mẹ, mới chỉ một tuần nay.
Con khỉ sơ sinh ốm yếu, bệnh tật vẫn bị “ép” phải diễn đủ trò phục vụ việc kiếm tiền của K và ê-kíp tại Thành phố Hồ Chí Minh, khi chúng tôi “hóa trang” nhập vai. (Ảnh: Phóng viên)
Con khỉ sơ sinh ốm yếu, bệnh tật vẫn bị “ép” phải diễn đủ trò phục vụ việc kiếm tiền của K và ê-kíp tại Thành phố Hồ Chí Minh, khi chúng tôi “hóa trang” nhập vai. (Ảnh: Phóng viên)
Quay video được vài cữ thì con khỉ lại bộc lộ nhiều loại bệnh nặng, như tiêu chảy, nhiễm trùng, suy hô hấp. Biết điều đó, K thở dài, lạnh lùng: nó chết thì thay thế con khác. Để “hợp thức hoá” nguồn gốc của con khỉ tội nghiệp, tránh bị cơ quan chức năng tới kiểm tra và tịch thu, xử phạt, nhóm đã dàn cảnh tinh vi rồi quay video lại.
Kịch bản lập tức được vạch ra: mấy bạn trẻ “yêu động vật”, giàu tình thương, đang làm nghề lái xe ôm công nghệ, đã tình cờ nhặt được một con khỉ nhỏ vô cùng ốm yếu. Nó bị kẻ thiếu ý thức và rất nhẫn tâm nào đó vứt bỏ ngoài vệ đường. Vì lòng tốt, vì tình yêu động vật, người ta (thật ra là nhóm làm kênh, do K thuê và lập một kênh riêng nhằm kiếm tiền về cho K) đem chú khỉ tội nghiệp đi chữa trị, bôi thuốc… K bảo, anh ta không muốn có những cảnh quay mà để lộ cái việc không hay ho gì, ấy là… con khỉ ở trong lồng hay bị ai đó khống chế. Phải mang nó ra ngoài thiên nhiên, phải tạo dựng màn kịch về “sự tử tế” với động vật để đưa lên, để thu hút tình cảm của người xem, nhất là các “view ngoại”.
Phải mang nó ra ngoài thiên nhiên, phải tạo dựng màn kịch về “sự tử tế” với động vật để đưa lên, để thu hút tình cảm của người xem, nhất là các “view ngoại”.
N.V. K yêu cầu nhân viên thử việc và đối tượng tên L phải quay ít nhất một ngày một video, nhiều hơn thì càng tốt, sẽ có thưởng về năng suất. Trời Thành phố Hồ Chí Minh những ngày nóng nực, người khỏe vâm váp còn cố lắm mới đủ sức chống chọi, huống hồ con khỉ nhỏ sơ sinh, oặt ẹo, mang đủ thứ bệnh, vốn đang kiệt sức và hoảng loạn kể từ khi bị bắt ngoài rừng, chứng kiến cảnh “bố, mẹ” nó bị tàn sát, bị vận chuyển lậu ngày đêm trên những cỗ xe cà tàng suốt… nửa nghìn cây số. L có lần cũng tỏ ra thương cảm, cu cậu thở dài: “Bọn nó mới bắt con khỉ này từ rừng về khoảng 1 tuần thôi. Anh K mua với giá 7 triệu đồng”.
Bọn nó mới bắt con khỉ này từ rừng về khoảng 1 tuần thôi. Anh K mua với giá 7 triệu đồng.
Chú khỉ nhỏ tội nghiệp này là “diễn viên chính” trong kênh YouTube mà K đã tuyển người của nhóm điều tra đến làm việc, ít ngày sau “Tôn Ngộ Không nhí” qua đời. (Ảnh: Cắt từ video quay lén của phóng viên)
Chú khỉ nhỏ tội nghiệp này là “diễn viên chính” trong kênh YouTube mà K đã tuyển người của nhóm điều tra đến làm việc, ít ngày sau “Tôn Ngộ Không nhí” qua đời. (Ảnh: Cắt từ video quay lén của phóng viên)
Chứng kiến những giây phút cuối đời của một “diễn viên khỉ”
Trước khi mang con khỉ đi quay clip ngoài đường nắng chang chang quay theo lệnh của K, L đã chỉ cho người của chúng tôi vào vai “nhà biên kịch”, “ra lệnh” cho AI viết một kịch bản “thật hay”. Cả hai chỉ việc bấm trên một phần mềm thông minh mà K đã tập huấn kỹ từ trước.
Có kịch bản tiếng Việt rồi, do có nhiều người xem quốc tế, nên L bảo, anh ta ưu tiên tạo các dòng chữ chạy trên nền video phải bằng tiếng Anh, tên con khỉ cũng “Tây một tí cho nó phù hợp”. Cả nhóm bèn sử dụng Google Dịch để làm việc đó. Rất dễ dàng.
Kệ con khỉ sắp kiệt sức, vì áp lực hoàn thiện mỗi ngày ít nhất một video cho K, anh bạn trẻ tên L uể oải, vừa phì phèo điếu thuốc, phả khói vào mặt chú khỉ thoi thóp, vừa giục “thằng em thử việc” tiếp tục đi viết kịch bản và quay clip. Vâng, sếp K giao, thì phải làm thôi, nếu muốn có lương và thưởng. Tiếng thở dài trong nắng nóng.
L nhân viên của N.V.K với điếu thuốc đang đỏ lửa trên tay, nồng nặc mùi khói thuốc, vẫn vạch cá thể khỉ trong balo ra cho bạn bè xem ngoài quán cà-phê trong nắng nóng, ngay cả khi con vật tội nghiệp sắp không qua khỏi… (Ảnh: PV)
Buổi trưa nắng, L nhét con khỉ bé xíu mềm oặt vào balo và mang ra ngoài đường để quay clip. Mồ hôi L và “đàn em” đi cùng đều ròng ròng, trời nồng nã.
Để hợp thức hóa dần nguồn gốc của con khỉ tội nghiệp vừa bị bắt cóc từ rừng già, L đã dựng “bối cảnh giả” trước khi quay các đoạn video để đăng tải lên YouTube. Theo đó, anh ta giả vờ là lái xe ôm công nghệ, vô tình nhặt được một con khỉ ốm yếu bệnh tật, bị ai đó vứt bỏ ven đường. Dù sự thật là K đã mua con khỉ sơ sinh này từ các thợ săn về để ép “diễn trò” kiếm tiền trên mạng xã hội rồi sau đó ít ngày đã hành hạ con vật tội nghiệp này đến chết.
(Ảnh: Phóng viên)
Cả nhóm lôi con khỉ nhỏ yếu ớt ra ven đường để dàn dựng một vài cảnh để tiếp tục quay. Quay xong thì cả nhóm lên xe đi về chung cư, vào thời điểm này thì con khỉ nhỏ đã không còn nhiều dấu hiệu của sự sống nữa. Lúc này thì L mới khiên cưỡng mang con khỉ đi đến Bệnh Viện Thú y của Trường đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh tại Khu phố 6, Linh Trung, Thủ Đức để xem xét, thăm khám.
Tại đây, các bác sĩ, y tá đã tích cực cấp cứu cho con khỉ, nhưng theo nhận định thì con khỉ đã chết trước khi đến bệnh viện. Nó chết do viêm loét và nhiễm trùng nghiêm trọng, nhiều cả năng nó bị cả bệnh đường ruột, tiêu chảy.
Cá thể khỉ sơ sinh đã chết thảm do nuôi trái phép và sai cách, do nhiễm nhiều bệnh tật vẫn bị ép làm “diễn viên” đến lao lực. (Ảnh: Phóng viên)
Khi các chuyên gia ở đây hỏi về con khỉ, thì L đã thao thao bất tuyệt, khai báo theo đúng như kịch bản mà anh ta và cậu bạn đã nghĩ ra trước đó. Rằng, anh ta và người bạn nhặt được con khỉ và rất thương nó, có video rõ ràng trong điện thoại đây nhé.
Bằng vẻ mặt nghiêm túc và tỏ ra trách nhiệm nhất, để xử lý xác con khỉ, L đã nộp 100.000 đồng cho bệnh viện để họ tiến hành hỏa táng.
Đón đọc kỳ 2: Lời thú nhận rợn người của thợ săn
Phóng sự điều tra dài kỳ của Nhóm phóng viên Báo Nhân Dân
Ngày xuất bản: Tháng 4/2026
Chỉ đạo nội dung: Phan Thanh Phong - Nguyễn Ngọc Thanh
Trình bày: Ngọc Diệp
Built with Shorthand