Nhà cửa của T khá tuyềnh toàng. C có vợ và 2 con, cháu thứ hai còn đang ẵm ngửa. Vợ anh ta quản lý một quán ăn nho nhỏ ở trong xã, khách đặt món gì thì làm món đó. Lần đầu gặp, C đang dẫn một cậu thanh niên trẻ và hai con khỉ đi quay video. Khỉ thu hoạch mía ngoài thung lũng, khỉ chạy quanh bếp lửa, trong khi C đang nấu một nồi cám lợn cám gà to, khỉ leo lên cây, hai ba con mặc áo quần xanh đỏ ríu rít.

Chúng tôi vào vai người say mê đàn khỉ nhỏ, ngưỡng mộ các nhân vật “khỉ y như người” mà C đã huấn luyện, từ đó mới xúc cảm: mua một con khỉ về huấn luyện để “làm kênh” cho vui, đồng thời hy vọng kiếm bộn tiền được như “anh C”. C quả là người rất thích gần gũi các loài vật, nên anh ta ngỏ ý ủng hộ lắm.

Chúng tôi bảo: sẽ lên làm quen, bày tỏ sự quý mến và tiến tới sẽ thuê C cố vấn, huấn luyện cho đàn khỉ nhỏ. Chúng tôi nhiều lần giả đò đề xuất: trân trọng rước C về Hà Nội, mở các khóa tập huấn cả nhóm chúng tôi làm kênh YouTube. C thật thà nhận lời nhưng cũng rất đàng hoàng. “Để xem kết quả gặp gỡ thế nào đã, nếu khỉ của các anh nghe lời tôi, thì tôi mới lấy tiền huấn luyện”.

Tình cờ, trong quá trình điều tra về giới thợ săn khỉ sơ sinh đem bán, chúng tôi có vận động, giác ngộ một bạn trẻ “giao nộp” một cá thể khỉ nhỏ mà anh ta đang nuôi nhốt để cứu hộ. Tôi đã liên lạc với ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn Quốc gia Cúc Phương - Vườn quốc gia lâu đời và có hệ thống các trung tâm cứu hộ lớn nhất Việt Nam để chờ ngày đem khỉ tới “giải cứu Mỹ Hầu Vương”.

Như đã mô tả, Đào Sỹ L là sếp của C, C làm thuê cho L, nhiệm vụ là chăm sóc và huấn luyện các con khỉ mà L mua về. Có một diễn biến bất ngờ là: càng ngày vị thế của C càng lớn trong tổ hợp khá giàu có (sản xuất, kinh doanh video về khỉ “baby”) của Đào Sỹ L. Bởi mấy con khỉ nhỏ, chúng rất “bện” C, dần dà chúng cáu kỉnh với ông chủ L, vì L nghiêm khắc và hay đánh đập chúng. Còn “người làm thuê” là C thì ngày càng trở nên quan trọng với cả kênh và khỉ. Nếu không có C thì khỉ không chịu diễn trò, không diễn thì kênh chết, kênh chết thì không có thu nhập “khủng” nữa, lúc ấy, đến “ông chủ” cũng… toi. Cả hai đều biết thế, nên tiếng nói của C với L ngày càng lớn. Dấu hiệu “bằng mặt không bằng lòng” của họ cũng dần dà xuất hiện từ vấn đề lợi ích này. 

Và C hứa sẽ dùng vị thế ngày càng lớn của mình để giới thiệu chúng tôi với Đào Sỹ L.

Ngay từ lúc còn làm quen qua điện thoại, C và L đều tiết lộ: họ mới mua thêm một cá thể khỉ nhỏ nữa (từ một tay buôn lậu ở tỉnh Phú Thọ, tay này buôn khỉ, buôn cả rái cá, L tiết lộ), trị giá khoảng 8 triệu đồng. Con khỉ mua trước, đang diễn tốt, với giá 15 triệu đồng. L còn đưa ra cả các phiên bản chat trên messenger (Facebook) - và chúng lọt vài máy quay giấu kín của chúng tôi - từ nguồn bán, ngã giá, chuyển khoản, tới cảm ơn nhau sau phi vụ mua bán khỉ nhỏ.

Đây là một chi tiết cho thấy, chắc chắn 100%, khỉ của L là không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, do thế không thể nào có giấy phép nuôi nhốt huấn luyện. Kể cả có được giấy phép đó bằng con đường “bóng tối” nào đó, thì sự đồng ý này cũng là sai nguyên tắc trầm trọng. Quả thế, cả L và C đều thừa nhận: đàn khỉ của họ là “không giấy phép”, đang quay video mà gặp cán bộ, kiểm lâm là nhất tề “ôm khỉ chạy vào rừng”.

Mua cả đàn khỉ con sau khi bố mẹ chúng bị hạ sát: thu tiền “khủng” mỗi tháng

C kể, chú khỉ mới mua được có một tháng mà giờ đây, C đi đâu, chú ta cũng bám lấy C. Nó vuốt tóc, vặt tai, ngồi lên đầu lên cổ C thân thiết lắm. C vặt rau, nấu cơm, đi rừng, bạn khỉ ấy đều lóc chóc chạy theo sau. Khỏi cần dây xích. “Ông chủ” L rất tâm đắc với các video mát mắt màu xanh núi rừng, cuộc sống thô mộc của vùng thượng du biên ải Tuyên Quang. Khu “thái ấp” đắt đỏ mà L mới xây đắp rất rộng, bốn bề núi đá và rừng già. L tâm sự, anh ta còn muốn đầu tư làm một khu nghỉ dưỡng “view triệu đô” (cảnh quan đẹp) ở đây. 

L bảo: “Bọn tây” nó bê-tông hóa hết rồi, nó thèm khát màu xanh núi rừng và cuộc sống hồn nhiên giữa đất trời thế này lắm. Thế nên video của nhóm L luôn ở dạng “tự sự” cuộc sống, có núi rừng, có hình ảnh sắc màu của bà con dân tộc ít người, có đời thường của đàn khỉ, cùng các loài khác, với công việc nhà nông và những người chăm sóc chúng. Chứ không làm theo kiểu mô hình rồi khỉ diễn y hệt trên AI (trí tuệ nhân tạo)… - như một số “kênh khỉ” khác. 

Theo Đào Sỹ L, gần gũi thiên nhiên, diễn tự nhiên mộc mạc, đó là thế mạnh đặc biệt của nhóm anh ta, những người miền núi làm kênh. Nhóm L đã quay và đăng tải vô số các video về đàn khỉ nhỏ xíu, mặc áo quần xanh đỏ, hoạt động sống cứ “y như con người”. 

C đón chúng tôi tại nhà anh ta và L cũng vậy. Khu trang trại L xây dựng, mua đất, nghe nói trị giá tiền tỷ. L có vợ và hai con, vợ L đi một cái xe ô tô điện BKS 23C-086... Nhóm này tự thổ lộ với chúng tôi, giai đoạn cao điểm, mỗi tháng, đàn khỉ diễn trò trên mạng xã hội đem lại cho họ thu nhập tới cả tỷ đồng. 

Theo thông số trên một kênh khác mà L đang làm chủ, ngay lúc gặp chúng tôi, mở internet ra, thấy rõ: kênh có gần 4 triệu lượt người theo dõi, với hơn 1,3 tỷ lượt xem! Cũng theo họ, gần đây, dù “thị trường video khỉ” đã có dấu hiệu bị bão hoà và cạnh tranh do lắm kẻ “thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào”.

Vậy mà, “hẻo” nhất thì kênh về khỉ vẫn cho nhóm này doanh thu hơn 200 triệu đồng mỗi tháng. L bảo, thu nhập thế là bình thường, vì video khỉ vẫn đang thịnh hành lắm. Thực tế là cả cơ ngơi, đất đai, nhà cửa, xe cộ, tài sản này đều từ… đàn khỉ nhỏ mà ra. Tất nhiên, ngoài các cá thể khỉ diễn trò, L cũng mở thêm nhiều kênh với nội dung khác nữa, mặc dù thu nhập từ các nội dung ngoài khỉ không đáng là bao. Có khi còn lỗ vốn.

Với lý lịch 4-5 năm làm kênh video về khỉ con (làm các kênh với nội dung khác thì từ trước đó khá lâu rồi), L nói về tập tính của khỉ, về cách quản lý hai con khỉ Bin và Sói (mà anh ta đang nhốt ở khu trang trại nhà mình) rất tự tin. Bin đã hơn 6 năm tuổi, Sói hơn 2 năm tuổi, bạn khỉ nhỏ xíu tên Si thì mới “nhập đàn” được có tháng trời. Tuổi thọ của khỉ ngắn, nên con khỉ vài tháng tuổi nó đã biết làm đủ thứ, lanh lẹ, láu lỉnh như đứa trẻ gần chục tuổi đầu, L kết luận với giọng “đầy tính khoa học”. 

Kể từ khi chúng tôi điều tra về Đào Sỹ L và nhóm của anh ta, đến lúc chúng tôi quay trở lại, cùng cơ quan chức năng có mặt ở khu trang trại này “tịch thu tang vật”, đàn khỉ của L đã có quá nhiều “biến động về đàn”. Vậy là tốc độ mua khỉ nhỏ, huấn luyện, quay video, “thải hồi” khỉ hết tuổi sơ sinh thơ ngây, mua khỉ nhỏ mới của nhóm này là quá nhanh. Rất “tốn kém” khỉ sơ sinh.

Họ đặt may quần áo cho khỉ, thứ nhất là để trông chúng cho “giống người” hơn, “đáng yêu” hơn. Thứ hai nữa, như L nói, các mạng xã hội lớn, họ có tiêu chuẩn cộng đồng (quy tắc) rất khắt khe. Nếu không mặc quần áo cho khỉ, nếu bộ phận sinh dục của nó hở ra, nếu hành hạ động vật hay đưa yếu tố trẻ em tham gia vào video…, là sẽ bị giảm tương tác, thậm chí bị xử lý “xóa kênh” (nếu vi phạm nhiều và nặng nề). Có kênh của nhóm L bị mất, là vì sử dụng trẻ em vị thành niên trong quá trình thực hiện video, với một số chi tiết vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng của một nền tảng mạng xã hội lớn.

Theo chính nhóm này tiết lộ: lúc cao điểm, khi các kênh đăng tải video về khỉ nhỏ còn chưa bị bão hoà dần, ví dụ, khoảng các năm 2019-2020, nhóm của L và C có thu nhập tới hơn một tỷ đồng mỗi tháng nhờ mạng xã hội. Có cậu M thấy làm ăn quá dễ mới tách ra làm riêng, định làm chủ một kênh với tham vọng thu tiền tỷ mỗi tháng.

Khi “chia hành lý” với nhóm L và C, M có khoảng 4 tỷ đồng trong tay. Anh ta mua nhà, mua xe ô-tô, rồi mua nhiều con khỉ về huấn luyện, quay video, “làm kênh” rất hoành tráng. Tuy nhiên, không hiểu sao, khỉ con mà M mua về, cứ liên tục bị bệnh và chết dần. Cuối cùng thì M phải bỏ cuộc. Kênh đó cũng biến mất, dù đôi lúc C vẫn thấy M đi quay vlog (ký sự bằng video) quanh vùng núi đá biên thùy này…

Chủ kênh “nổi tiếng” Đào Sỹ L cho biết, xuất phát điểm mình là một người đi làm diễn viên “đóng” thuê cho một kênh làm video trên mạng xã hội (chúng tôi đã tìm ra kênh đó và thấy hình ảnh L khi xưa rất rõ ràng). Dần dà, L học lỏm được các kinh nghiệm về tạo ý tưởng kịch bản, quay phim, dựng phim rồi mới mạnh dạn mở kênh video riêng. Do thế, anh ta tránh được rất nhiều cái bẫy “tiền mất tật mang”.

Những bẫy đó là gì? L mô tả: có khi bỏ tiền mua một kênh đã có lượng người xem kha khá, rồi bị họ lừa đảo, mất vài chục triệu đồng… oan. Có khi bỏ tiền chạy quảng cáo, hoặc nhờ kênh khác đã “nổi tiếng” dìu kênh còn mới mẻ lạ lẫm của mình để tăng lượng người xem, nhưng cuối cùng tất cả đều là những cái bẫy… mất tiền. Và kết cục như nhau cả, L thở dài: lỗ vốn tan thây!

Các bài học “xương máu” trên, đã giúp L thành công trong những kênh mà L đứng tên “ông chủ” hoặc bỏ tiền đầu tư, đứng sau cả cuộc “chơi lớn” như hiện nay.