Là một trong những doanh nghiệp sản xuất may mặc hàng đầu của Việt Nam, Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) đặt ra mục tiêu đến năm 2030 trở thành "điểm đến" có khả năng cung ứng trọn gói giải pháp thời trang xanh cho khách hàng doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu, với quy mô hàng đầu Việt Nam và khu vực.

Vinatex cũng đang từng bước "chuyển mình" từ may gia công lên các phương thức sản xuất cao hơn với những bước tiến quan trọng trong thiết kế sản phẩm, chuẩn bị thương hiệu, bán hàng và nâng cấp từ gián tiếp thông qua trung gian tới ký kết trực tiếp với khách hàng nước ngoài để cung ứng sản phẩm ra thị trường với hiệu quả kinh tế cao hơn.

Tổng Giám đốc Vinatex Cao Hữu Hiếu cho biết, việc đưa Trung tâm Phát triển sản phẩm và kinh doanh thời trang Vinatex vào hoạt động thời gian qua đã giúp cải thiện năng suất đổi mới sáng tạo trong Vinatex. Trên cơ sở đó, Vinatex đang hướng tới việc hỗ trợ các doanh nghiệp chuyển đổi sang tự thiết kế và đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới; từ đó, cung cấp sản phẩm may mặc theo hình thức trọn gói, từ thiết kế, nguyên phụ liệu tới thành phẩm ngay tại Việt Nam.

Bên cạnh việc đẩy mạnh áp dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng suất lao động, thời gian tới Vinatex sẽ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chiến lược phát triển chuỗi cung ứng để trở thành một điểm đến trọn gói, khai thác các thị trường mới, thị trường ngách bằng các sản phẩm đặc biệt, kỹ thuật cao như vải và trang phục chống cháy; nghiên cứu phát triển các loại sợi lõi Filament, sợi pha mới,… nhằm nâng cao giá trị và khẳng định vị thế ngành hàng dệt may Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Nếu Vinatex đặt trọng tâm chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí sang nâng cấp chuỗi giá trị, thì câu chuyện của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) cho thấy một hướng đi khác khi xác định muốn trở thành doanh nghiệp nòng cốt, có khả năng dẫn dắt trong ngành, cần phải xây dựng được năng lực làm chủ công nghệ, đầy mạnh việc phát triển nghiên cứu, đầu tư thực chất cho khoa học công nghệ và con người.

Chủ tịch Hội đồng thành viên Vinachem Phùng Quang Hiệp chia sẻ, chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030 của Vinachem là xây dựng Vinachem trở thành tập đoàn công nghiệp mạnh, công nghệ tiên tiến, có tiềm lực tài chính, quản trị hiện đại; giữ vai trò nòng cốt bảo đảm an ninh hóa chất, phân bón quốc gia. Trong đó, tập trung vào đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ về nguyên liệu, công nghệ lõi và năng suất lao động.

Theo kế hoạch đề ra, từ nay đến năm 2035, Vinachem xác định sẽ chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa nhiều vào các nguồn lực truyền thống sang tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Đồng thời hình thành các doanh nghiệp lớn mạnh, có năng lực làm chủ công nghệ và giữ vị trí quan trọng trong chuỗi giá trị, hệ sinh thái phát triển hiện đại.

Vinachem cũng định hướng xây dựng Trung tâm Nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), quy mô khoảng 3ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng. Qua đó, kỳ vọng đây sẽ trở thành nơi kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và đối tác công nghệ, đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với sản xuất công nghiệp.

Cũng theo ông Hiệp, đằng sau những khoản đầu tư đó là một yêu cầu lớn hơn của Vinachem khi xác định, muốn là doanh nghiệp dẫn dắt phải có năng lực làm chủ; muốn làm chủ phải đầu tư thực chất cho khoa học, công nghệ và con người.

Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn cho rằng, trước hết, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải chủ động nâng cao năng lực nội tại, từng bước chuyển lên những khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi. Nghiên cứu và phát triển, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số cần được nhìn nhận không chỉ là chi phí, mà là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Yêu cầu đặt ra với doanh nghiệp Việt Nam không chỉ dừng ở việc “tham gia được vào chuỗi”, bởi tham gia chuỗi mới chỉ là điểm khởi đầu. Quan trọng hơn là từng bước làm chủ thêm một công đoạn, sản phẩm, công nghệ hoặc thị trường có giá trị gia tăng cao hơn, qua đó thay đổi vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là khác biệt giữa một lực lượng doanh nghiệp chỉ đông về số lượng và một lực lượng doanh nghiệp thực sự mạnh về năng lực.

Tuy nhiên, để quá trình nâng cấp này diễn ra thực chất, nỗ lực của doanh nghiệp cần được đặt trong một môi trường thể chế phù hợp. Nghị quyết số 19-NQ/TW xác định Nhà nước có vai trò kiến tạo, dẫn dắt, định hướng; trong đó, một nhiệm vụ quan trọng là tạo môi trường và động lực để doanh nghiệp hợp tác, đầu tư dài hạn và đổi mới. Chỉ khi những điểm nghẽn về thể chế được tháo gỡ, môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, dễ dự đoán và quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh được bảo đảm, doanh nghiệp mới có thêm động lực để đầu tư, đổi mới và mở rộng quy mô.

Một hướng khác được ông Tuấn gợi mở là phát triển tài trợ chuỗi cung ứng, qua đó giúp các nhà cung cấp nhỏ tiếp cận vốn dựa trên hợp đồng và các khoản phải thu từ doanh nghiệp đầu chuỗi. Khi uy tín và năng lực của doanh nghiệp lớn được chuyển hóa thành điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ, sức chống chịu và năng lực của cả chuỗi cũng được củng cố. Với các dự án lớn, cần gắn ưu đãi với yêu cầu phát triển nhà cung cấp trong nước và tỷ lệ nội địa hóa thực chất, đi kèm cơ chế kiểm chứng cụ thể thay vì chỉ dừng ở cam kết.

Cùng với đó, chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo đặc thù từng nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp dẫn dắt cần cơ chế khuyến khích đầu tư dài hạn vào công nghệ, nhân lực và thị trường; doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ nâng chuẩn quản trị, công nghệ, chất lượng để tham gia sâu hơn vào chuỗi; còn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cần cơ chế vốn và môi trường thử nghiệm phù hợp với mức độ rủi ro cao của đổi mới sáng tạo,...