Đổi mới mô hình phát triển kinh tế

Trong hành trình hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi mạnh mẽ mô hình phát triển. Nghị quyết số 19-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra tầm nhìn quan trọng về một mô hình kinh tế hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ, bao trùm và hội nhập vào năm 2035. Đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình kinh tế mà sâu xa hơn là sự thay đổi cách thức vận hành nền kinh tế, tổ chức lực lượng sản xuất, huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực và phát huy vai trò, sức mạnh của Nhà nước, doanh nghiệp...

Loạt bài viết “Đổi mới mô hình phát triển kinh tế” sẽ đi sâu làm rõ những nội dung cốt lõi của mô hình phát triển kinh tế mới, từ đó phác họa những động lực tăng trưởng và không gian phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam.

Bài 3: Mở rộng không gian phát triển mới

Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã mở ra nhiều không gian phát triển mới. Nhưng để chuyển hóa những tiềm năng này thành nền tảng bứt phá cho phát triển kinh tế-xã hội, đòi hỏi cần thay đổi tư duy, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường chất lượng thể chế và khả năng làm chủ khoa học, công nghệ.

Tạo thêm dư địa phát triển

Để tạo dư địa cho phát triển kinh tế-xã hội, phát triển không gian ngầm đô thị rất cần thiết, nhất là khi không gian trên mặt đất ngày càng cạn kiệt. Theo Chủ tịch Hội quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) Trần Ngọc Chính, hiện nay, các thành phố của Việt Nam chỉ mới quy hoạch trên mặt đất, chưa có chiến lược phát triển không gian ngầm toàn diện, thiếu bản đồ địa chất ngầm, quy trình phê duyệt chính sách chậm chạp,… Điều này dẫn đến tắc xe, ngập úng, ô nhiễm môi trường và lãng phí thời gian.

Trong khi đó, lợi ích của quy hoạch ngầm sẽ góp phần giải quyết tắc đường bằng cách chuyển giao thông xuống dưới, tăng diện tích xanh trên mặt đất, xử lý thoát nước mưa hiệu quả, tạo điều kiện phát triển kinh tế bền vững. Do đó, cần có quy hoạch toàn diện cả trên và dưới mặt đất với sự hỗ trợ từ công nghệ hiện đại và chính sách rõ ràng.

Việc khai thác không gian ngầm không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là chiến lược phát triển bền vững, đòi hỏi sự cam kết bằng chính sách, pháp luật cũng như nguồn lực đầu tư dài hạn.

Không gian ngầm sẽ là nơi phát triển các ngành kinh tế, dịch vụ, tận dụng những thế mạnh về nguồn lực đất đai, văn hóa, lịch sử, không gian ngầm… cũng như phát triển các loại hình giao thông công cộng lớn như Metro, Mororail,… tạo nên bức tranh toàn cảnh hiện đại cho đô thị, nơi thu hút hơn 70% dân số cả nước

Một trong những thách thức trong phát triển đô thị nói chung và đô thị biển nói riêng là ứng phó với biến đổi khí hậu. Theo PGS. TS Đỗ Tú Lan, tác động của biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, do đó, cần ưu tiên lồng ghép các yêu cầu về phát triển không gian xanh, bảo về hệ sinh thái tự nhiên, quản lý tài nguyên nước, giảm phát thải trong mọi cấp độ quy hoạch và phát triển đô thị.

Trong đó, cần đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ tiên tiến, hệ thống cảm biến thời gian thực và mô hình dự báo số để nâng cao độ chính xác của dự báo, cảnh báo sớm và hỗ trợ ra quyết định trong quản lý rủi ro thiên tai; hình thành cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan; tăng diện tích cây xanh, công viên và mặt nước đô thị; phát triển hệ thống thoát nước và chống ngập hiện đại,…

Các giải pháp giảm thiểu rủi ro phải được đặt ở vị trí trung tâm của quy hoạch, trong đó cần chuyển dịch từ tư duy "chống đỡ" sang tư duy "thích ứng chủ động". Một đô thị an toàn trước thiên tai sẽ tạo nền tảng vững chắc nhất để người dân yên tâm sinh sống, sản xuất, kinh doanh và đóng góp vào mục tiêu phát triển chung của đất nước.

Phát triển kinh tế không gian tầm thấp

Nghị quyết 19-NQ/TW cũng đặt ra giải pháp mới là phát triển kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế-kỹ thuật quan trọng, có năng lực cạnh tranh cao.

PGS. TS. KTS Nguyễn Vũ Phương cho rằng, từ góc độ quy hoạch, cần phân biệt ba khái niệm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau là không gian tầm thấp; hạ tầng tầm thấp và kinh tế không gian tầm thấp.

Không gian phát triển giờ đây không còn chỉ là lãnh thổ đất liền theo địa giới hành chính mà mở rộng ra thành những không gian mới: đất liền-vùng biển-vùng trời-lòng đất-không gian số… Việc mở rộng, liên kết đồng bộ các không gian phát triển là yêu cầu tất yếu để Việt Nam tạo dựng những động lực tăng trưởng mới, dài hạn. Khi các không gian phát triển mới này được tổ chức lại theo hướng đa tầng, đa cực, kết nối bằng hạ tầng hiện đại, dữ liệu và khoa học công nghệ, sẽ có thêm nhiều dư địa để kích hoạt các động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia.

Ngày xuất bản: 8/2026
Chỉ đạo: Nguyễn Thị Thu Hà
Nội dung: Xuân Thuỷ, Lê Quân
Trình bày: Việt Hải
Ảnh: Ngọc, Lan, Khôi Đặng, Nguyễn Văn Khởi, Phạm Công, Viettel

(Bài có sử dụng hỗ trợ của AI trong thiết kế)