Tiếng trống khai trường sắp vang lên chào năm học mới 2026-2027 từ 108 ngôi trường mới được xây dựng khang trang ở các xã biên giới đất liền của nước ta. Những ngôi trường ấy không chỉ được xây bằng bê-tông, gạch đá, mà được dựng nên từ một chủ trương nhân văn, mang theo khát vọng đổi thay cho hàng vạn trẻ em nơi phên dậu Tổ quốc.

248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền đang và sẽ xây dựng không đơn thuần là những công trình giáo dục, mà là những "cột mốc mềm" vun đắp tri thức, giữ chân người dân nơi phên dậu Tổ quốc và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Loạt bài "Gieo mầm tri thức nơi phên dậu Tổ quốc" ghi nhận hành trình hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng, phản ánh những đổi thay đang diễn ra trên khắp tuyến biên giới và khẳng định sức mạnh của giáo dục trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc hôm nay và mai sau.

BÀI 1: SỨ MỆNH ĐẶC BIỆT ''THẮP LỬA'' NƠI BIÊN CƯƠNG

Không thể tả xiết niềm vui của các thầy, cô giáo và các em học sinh lần đầu được dạy và học trong ngôi trường mới xây dựng khang trang, hiện đại giữa đại ngàn. Đó là minh chứng sinh động cho một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước: đầu tư cho giáo dục vùng biên giới để vun đắp nguồn nhân lực, củng cố thế trận lòng dân và bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia từ những “cột mốc mềm” về giáo dục nơi biên cương.

Là một trong số hơn 1.000 học sinh đầu tiên được chuyển từ trường lẻ về học tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (viết tắt là Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn), thuộc xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên, được hơn 5 tháng nay, nhưng đến tận thời điểm này, em Lò Thị Long Nhi, học sinh lớp 8A1 vẫn thấy niềm vui lâng lâng. Nhiều ngày trong kỳ nghỉ hè vừa qua, Long Nhi vẫn cùng các bạn đến trường, tỉ mẩn nhặt từng chùm cỏ trong bồn hoa và trước khuôn viên Tượng đài Bác Hồ.

Chúng tôi hỏi Long Nhi vì sao trong những ngày hè em vẫn đến trường, thì em hồn nhiên cho biết: Trường học cũ của em trước đây có phòng học lợp mái tôn, chung quanh thưng bằng tấm ép. Ngày nắng ngồi học thì nóng lắm, khi mưa lại rất đau đầu vì tiếng mưa rơi xuống mái tôn. Khi chuyển về trường mới Si Pa Phìn thì khác hoàn toàn. Trường được xây mới khang trang, bàn ghế mới, bàn ăn trong bếp ăn mới và giường ngủ của chúng em cũng mới. Sau 5 tháng học ở trường mới, tới kỳ nghỉ hè được ở nhà với bố mẹ, ông bà, nhưng em vẫn nhớ trường. Thế nên, cứ cách vài ngày, em và các bạn lại đến trường chăm cây, nhổ cỏ vườn hoa để trường học của em thêm đẹp.

Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên).

Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên).

Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên).

Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên).

Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn là trường đầu tiên hoàn thành việc xây dựng trong số 108 trường được triển khai ở giai đoạn 1 và trong tổng số 248 trường phổ thông nội trú liên cấp theo kế hoạch sẽ xây dựng tại các xã biên giới đất liền. Đó chính là bước hiện thực hóa Kết luận số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới.

Đây không phải là một dự án xây dựng trường học theo nghĩa thông thường, mà là một quyết sách chiến lược nhận được sự quan tâm, chỉ đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ nhằm tạo nền tảng phát triển bền vững cho vùng biên giới.

Tại lễ khởi công Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, Đảng ta luôn xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt cho sự phát triển bền vững của đất nước. Nhiều năm qua, mặc dù còn nhiều khó khăn, Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm rất lớn cho vùng biên giới. Tuy nhiên, hệ thống trường lớp, nhất là các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới vẫn còn rất thiếu thốn, khiến điều kiện học tập của các cháu học sinh còn nhiều hạn chế. Đầu tư xây dựng trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền là một chủ trương hết sức đúng đắn, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, còn nhiều khó khăn.

Xây trường lớp không chỉ để các cháu có điều kiện học tập tốt hơn, mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là nâng cao chất lượng đời sống bà con nhân dân vùng biên giới, góp phần giữ gìn chủ quyền lãnh thổ quốc gia từ gốc rễ – đó là con người, là cộng đồng dân cư gắn bó với đất, với rừng, với đường biên, cột mốc.

Tổng Bí thư Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi thức khánh thành trường phổ thông nội trú liên cấp Si Pa Phìn. Ảnh: Thành Đạt

Tổng Bí thư Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi thức khánh thành trường phổ thông nội trú liên cấp Si Pa Phìn. Ảnh: Thành Đạt

Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 81-TB/TW, chủ trương xây dựng trường học tại các xã biên giới nhanh chóng được hiện thực hóa bằng một hệ thống chỉ đạo đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Chính phủ ban hành Nghị quyết số 298/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Kết luận 81. Thủ tướng Chính phủ nhiều lần trực tiếp chủ trì các cuộc họp, yêu cầu các bộ, ngành, 22 tỉnh biên giới triển khai với tinh thần "6 rõ" và xác định đây là một "chiến dịch" có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững vùng biên. Và mới đây, ngày 20/7, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa có Công điện số 50/CĐ-TTg về việc đẩy nhanh tiến độ triển khai xây dựng, bảo đảm chất lượng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền.

Bộ Giáo dục và Đào tạo thành lập Ban Chỉ đạo, phối hợp các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách, thiết kế mẫu trường học, bố trí giáo viên và nguồn lực.

 Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan đồng loạt vào cuộc để tháo gỡ vướng mắc về vốn, quy hoạch, đất đai và hạ tầng.

Trên khắp tuyến biên giới, các địa phương đồng loạt giải phóng mặt bằng, huy động nhân lực, máy móc, tổ chức thi công ngày đêm với quyết tâm đưa các trường vào sử dụng đúng tiến độ.

Từ một chủ trương của Bộ Chính trị, việc xây dựng trường học vùng biên đã thật sự trở thành một chiến dịch quốc gia, quy tụ sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, doanh nghiệp và nhân dân cùng hướng về mục tiêu xây dựng những "cột mốc giáo dục" vững chắc nơi biên cương Tổ quốc.

Trả lời phỏng vấn Báo Nhân Dân, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền là một chủ trương có tính chiến lược, mang ý nghĩa chính trị-xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào vùng biên giới của Tổ quốc.

Đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Chính phủ về phát triển giáo dục vùng khó khăn, thu hẹp khoảng cách chênh lệch vùng miền, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; đồng thời góp phần củng cố an sinh xã hội, phát triển kinh tế-xã hội và giữ vững quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.

Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường được đầu tư theo hướng đồng bộ, hiện đại, có quy mô lớn, đáp ứng đồng thời nhu cầu học tập, sinh hoạt nội trú, bán trú của học sinh và nhà ở công vụ cho giáo viên, tạo môi trường giáo dục, rèn luyện toàn diện.

Hệ thống cơ sở vật chất của các trường đạt mức độ 2 theo quy định hiện hành; một số tiêu chí về không gian, diện tích còn vượt mức độ 2. Hiện nay, nhiều trường phổ thông trên cả nước vẫn chưa đạt được các tiêu chuẩn này.

Chủ trương xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu học tập, rèn luyện, sinh hoạt và phát triển toàn diện của học sinh. Kỳ vọng đặt ra là các em sẽ trở thành những công dân có đủ năng lực, phẩm chất để đóng góp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc, trước hết là tại chính khu vực biên giới - quê hương của mình.

Với cơ sở vật chất khang trang, đồng bộ, hiện đại, bền vững và an toàn, hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá đối với giáo dục vùng biên giới, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực tại chỗ; đồng thời tiếp tục khẳng định sự quan tâm, chăm lo đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với những vùng còn nhiều khó khăn, thu hẹp khoảng cách chênh lệch vùng miền và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Giữa những dãy núi chạm mây nơi biên giới Si Pa Phìn giáp nước bạn Lào, những ngày qua người dân và học sinh nơi đây đã dần quen với sự "hiện diện" của một ngôi trường mới được "xây" từ tình yêu thương, sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và cán bộ, nhân dân thành phố Hà Nội.

Trường Si Pa Phìn gắn với vùng đất biên cương nổi tiếng gian khó trên cao nguyên Si Pa Phìn. Vậy nhưng giờ đây nhắc đến Si Pa Phìn thì học sinh, giáo viên và nhân dân địa phương tự hào, vui mừng không tả xiết.

Học sinh Trường liên cấp Si Pa Phìn dưới tượng Bác Hồ kính yêu trong khuôn viên mái trường. Ảnh: Lê Lan

Học sinh Trường liên cấp Si Pa Phìn dưới tượng Bác Hồ kính yêu trong khuôn viên mái trường. Ảnh: Lê Lan

Em Vàng Thị Hoa, học sinh lớp 6 Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn bày tỏ: Trường Si Pa Phìn mới xây có phòng học tin học, phòng học môn âm nhạc, có sân bóng, bể bơi và có cả vườn hoa đọc sách bên tượng Bác Hồ. Được học dưới mái trường Si Pa Phìn em vui lắm. Em sẽ cố gắng chăm ngoan, học thật giỏi để sau này trở thành cô giáo, được về công tác ở mái trường Si Pa Phìn thân yêu. Và em sẽ kể với các em học sinh về ngôi trường to, đẹp đầu tiên được xây dựng ở biên giới đất liền nước ta…

Học sinh trường nội trú liên cấp Si Pa Thìn trong giờ học tin học. Ảnh: Lê Lan

Học sinh trường nội trú liên cấp Si Pa Thìn trong giờ học tin học. Ảnh: Lê Lan

Ở mái trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn hiện có hàng trăm học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn, nhưng các em không ngừng nỗ lực vươn lên khi được yêu thương, đùm bọc trong "mái nhà thứ hai" là trường học.

Em Màng Thị Thanh Tâm, học sinh lớp 6 Trường nội trú Si Pa Phìn tâm sự: Hoàn cảnh gia đình em rất khó khăn vì mẹ em bị bệnh hiểm nghèo phải điều trị thường xuyên. Năm ngoái, học đến lớp 5 em đã đối diện nguy cơ phải nghỉ học, nhưng được thầy, cô giáo động viên, em cố gắng theo học lên lớp 6. Từ học kỳ 2 năm học 2025-2026 em được chuyển về học ở lớp 6A2 Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn, được thầy, cô giáo chăm lo từng bữa ăn giấc ngủ và thương yêu vô bờ. Dưới mái trường này, em không còn phải lo lắng việc nghỉ học, mà được chuyên tâm học tập. Em mong sau này trở thành người có ích và có điều kiện giúp đỡ các bạn nhỏ hoàn cảnh khó khăn…

Học sinh Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn. Ảnh: Lê Lan

Học sinh Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn. Ảnh: Lê Lan

Thầy Lò Văn Hùng, giáo viên chủ nhiệm lớp 6A2 cho biết: Thật khó diễn tả hết niềm vui của học sinh, giáo viên khi được dạy và học trong mái trường này. Trường học ở vùng biên giới xa xôi, nhưng hiện đại, khang trang và luôn thắm đượm tình yêu thương, sự quan tâm của các cấp, các ngành.

Trường Si Pa Phìn không đơn thuần là trường học dạy chữ, dạy học sinh khôn lớn trưởng thành. Dưới mái trường này, học sinh còn được học cách yêu thương, đùm bọc mọi người như cách các em đã được yêu thương, quan tâm, chăm sóc. Mái trường chính là mái nhà thứ hai ấm áp, vững vàng trong bước đường lớn lên của học sinh nơi biên giới xa xôi.

Trong lớp học khang trang, hiện đại của Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn, các thầy cô giáo và các em học sinh có điều kiện dạy và học tốt hơn. Ảnh: Lê Lan

Trong lớp học khang trang, hiện đại của Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn, các thầy cô giáo và các em học sinh có điều kiện dạy và học tốt hơn. Ảnh: Lê Lan

Cô giáo Đỗ Như Quỳnh, giáo viên Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn cho biết: Ngay từ khi có thông tin xây dựng Trường nội trú liên cấp, đội ngũ giáo viên đã rất háo hức, mong chờ ngày được giảng dạy trong môi trường giáo dục mới, đầy đủ điều kiện hơn. Ngôi trường nội trú liên cấp không chỉ giúp học sinh có điều kiện học tập, sinh hoạt ổn định, mà còn tạo thuận lợi để giáo viên yên tâm công tác, đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần giữ chân học sinh đến lớp và từng bước nâng cao mặt bằng dân trí ở địa phương.

Nhìn ngôi trường mới khang trang, ông Vàng A Sình, Bí thư Chi bộ bản Nậm Chim xúc động chia sẻ: Thật hạnh phúc khi được chứng kiến nơi mình sống có một ngôi trường lớn, tiện nghi thế này. Trước đây, hàng ngày các cháu phải leo dốc, vượt suối đi học rất nguy hiểm. Người dân ở Si Pa Phìn vốn nghèo, nhưng nhà nào có con đi học vẫn phải cắt ra một nhân lực đưa đón bọn trẻ, nhà nào không có người đưa đón thì để các con ở nhà tự chơi, tự tìm cái ăn. Nhưng giờ có trường lớp khang trang, các cháu được ở nội trú tại trường thì bố mẹ các cháu yên tâm làm ăn " - ông Vàng A Sình cho biết thêm.

Hoạt động dạy và học tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên). Ảnh: Lê Lan

Hoạt động dạy và học tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên). Ảnh: Lê Lan

Tại Điện Biên hiện có 9 dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và trung học phổ thông khởi công năm 2025, đến nay các dự án đã thực hiện xong công tác giải phóng mặt bằng, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và chi trả cho các hộ dân. Các chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương đã tập trung triển khai thi công đồng loạt trên tất cả các công trình. Tổng mức đầu tư của 9 dự án là 1.896,2 tỷ đồng. Khối lượng xây dựng thực hiện đạt từ 65% đến 98%, cơ bản bảo đảm đưa các trường vào hoạt động trước ngày 30/8/2026.

Trong đó, có 3 trường trong nhóm dự án bảo đảm tiến độ (Thanh Nưa 98%; Thanh Yên đạt 80%; Sam Mứn 80%); có 3 trường nằm trong nhóm các dự án có nguy cơ chậm tiến độ 2 (Núa Ngam 68%; Quảng Lâm, Sín Thầu và đạt 65%). Lũy kế giải ngân vốn 2026 đến nay đạt khoảng 895,65/1.422,15 tỷ đồng, đạt trên 63% vốn giao năm 2026.

Cùng với Điện Biên, Lai Châu cũng là một trong những địa phương triển khai quyết liệt chủ trương xây dựng trường học tại các xã biên giới theo Kết luận số 81-TB/TW của Bộ Chính trị. Tỉnh đang triển khai xây dựng 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và Trung học cơ sở. Trong đó có 5 trường khởi công vào cuối năm 2025 dự kiến hoàn thành đưa vào sử dụng trước ngày 30/8/2026.

Trường nội trú liên cấp Phong Thổ bắt đầu thi công từ ngày 3/11/2025 với tổng mức đầu tư 250 tỷ đồng đã cơ bản hoàn thiện khối lượng công việc và sẵn sàng bàn giao đưa vào sử dụng. Ảnh: Trần Tuấn

Trường nội trú liên cấp Phong Thổ bắt đầu thi công từ ngày 3/11/2025 với tổng mức đầu tư 250 tỷ đồng đã cơ bản hoàn thiện khối lượng công việc và sẵn sàng bàn giao đưa vào sử dụng. Ảnh: Trần Tuấn

Trong 5 trường được khởi công xây dựng vào năm 2025 có 2 trường đến thời điểm này đã cơ bản hoàn thành và sẵn sàng khánh thành, bàn giao đưa vào sử dụng là Trường liên cấp Phong Thổ và Trường liên cấp Pa Tần. 3 trường còn lại là trường liên cấp Bum Nưa, Hua Bum và Dào San dự kiến hoàn thành trước ngày 30/8.

Năm học mới này Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở xã Pa Tần sẽ đón nhận 1.050 học sinh là con em đồng bào các dân tộc Mảng, Mông, Hà Nhì, Thái… trên địa bàn của xã. Đến thời điểm hiện tại nhà trường đã hoàn thành công tác tuyển sinh.

Thầy Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Theo danh sách đăng ký của các bản, chúng tôi đã tuyển đủ số lượng học sinh theo quy định. Số lượng giáo viên cũng đã được bổ sung với tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên toàn trường hiện có 67 người.

Khuôn viên trường nội trú liên cấp Pa Tần. Ảnh: Trần Tuấn

Khuôn viên trường nội trú liên cấp Pa Tần. Ảnh: Trần Tuấn

Thầy Nguyễn Văn Minh đã có 23 năm công tác trong ngành giáo dục tỉnh  Lai Châu. Trước khi là hiệu trưởng, thầy đã từng là giáo viên ở các địa bàn khó khăn nhất tỉnh như: Huổi Luông, Tủa Sín Chải, Nậm Ban. Có những điểm trường cách trung tâm xã đến cả ngày đường đi bộ. Phòng học thì dựng tạm bằng tranh, tre, nứa, lá.

Sau này về làm quản lý ở Trường trung học phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở xã Nậm Ban cũ, rồi về làm lãnh đạo ở trường Phổ thông dân tộc bán trú xã Chung Chải cũ, cơ sở vật chất cũng phần lớn là nhà tạm và bán kiên cố. Những năm trở lại đây được sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, hệ thống trường lớp cũng được xây dựng khang trang hơn, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ăn ở của học sinh. Số lượng học sinh đông nên nhiều phòng học sinh bán trú phải ở ghép, nhà tắm của các em chưa có điều kiện để lắp đặt thiết bị nóng lạnh.

15.jpg

Hệ thống phòng lớp học hiện đại đã sẵn sàng phục vụ nhu cầu học tập của con em đồng bào các dân tộc xã Pa Tần. Ảnh: Trần Tuấn

Hệ thống phòng lớp học hiện đại đã sẵn sàng phục vụ nhu cầu học tập của con em đồng bào các dân tộc xã Pa Tần. Ảnh: Trần Tuấn

Giờ về làm Hiệu trưởng của trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Pa Tần, thầy Minh vui lắm. Thầy bảo: “Tôi chưa bao giờ nghĩ có ngày lại được làm việc ở một ngôi trường khang trang, đầu tư bài bản như thế này. Từ phòng học thông minh đến nơi ăn ở của học sinh đều hiện đại, khép kín; các phòng đều có hệ thống năng lượng mặt trời. Nhà làm việc của cán bộ giáo viên đồng bộ, có nhà công vụ, anh em cán bộ không phải dựng lều dựng lán ở tạm như trước. Hệ thống nhà thi đấu đa năng, sân thể thao, bể bơi… với đủ các công năng phục vụ học tập và phát triển toàn diện của học sinh. Sự quan tâm của nhà nước cho vùng biên giới như thế này là động lực rất lớn để giáo dục vùng cao vươn lên”.

Là những giáo viên được điều chuyển về giảng dạy tại Trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Pa Tần từ năm học 2026-2027, vợ chồng thầy Lù Văn Lâm và cô Nguyễn Thị Quỳnh (giáo viên của Trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Nậm Ban thuộc xã Nậm Ban cũ, nay thuộc xã Pa Tần) chia sẻ: Chúng tôi dạy học ở Nậm Ban đã gần 20 năm nay. Điều kiện kinh tế ở đây khó khăn, người dân còn nghèo, ý thức về việc cho con đến lớp học một số của phụ huynh còn hạn chế. Cứ vào đầu năm học mới các thầy, cô giáo phải đến các bản vận động, tuyên truyền cha mẹ cho con đến trường học. Giờ được chuyển công tác đến Trường liên cấp Pa Tần, chúng tôi rất mừng. Có trường mới các em học sinh có điều kiện học tập, ăn ở tốt hơn, phát triển hoàn thiện và bớt thiệt thòi hơn…”.

17.jpg

Hạng mục bể bơi, cây xanh trường nội trú liên cấp Pa Tần đã cơ bản hoàn thiện. Ảnh: Trần Tuấn

Hạng mục bể bơi, cây xanh trường nội trú liên cấp Pa Tần đã cơ bản hoàn thiện. Ảnh: Trần Tuấn

Em Hạng Mông Dung, học sinh lớp 8 ở bản Nậm Vản là một trong những học sinh trúng tuyển vào trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Pa Tần năm học này cho biết, nhà em cách trường cũ (Trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Nậm Ban) hơn 20km, chuyển ra trường nội trú Pa Tần thì quãng đường từ nhà đến trường xa hơn gấp đôi (hơn 50km), tuy nhiên em vẫn muốn được ra đó học, nhiều bạn cùng bản của em cũng trúng tuyển đợt này. Nghe các thầy cô bảo, ra đó học sẽ có điều kiện học tập tốt hơn, nên bố mẹ đã đồng ý. Em và các bạn ở bản háo hức lắm vì sẽ được học tập ở ngôi trường mới khang trang, toàn diện hơn, mọi thứ tốt hơn.

Anh Hạng A Nhè, Trưởng bản Nậm Vản, bố của em Dung chia sẻ: Ban đầu bảo cho các cháu ra đó học, tôi và bà con trong bản đều băn khoăn vì đường xa quá. Đi học nội trú thì một tháng các cháu mới về với bố mẹ được một lần. Tuy nhiên lần trước ra xã họp, tôi được vào tham quan trường nội trú thấy trường to, rộng và đẹp nữa, chế độ chính sách và cả môi trường học tập, sinh hoạt của các con rất tốt. Khi về bản, tôi có trao đổi với mọi người ở bản thì bà con đồng ý đăng ký cho con ra đó học ngay”.

Chủ đầu tư (Công an tỉnh Lai Châu) tiến hành chấm điểm cuộc thi thiết kế kiến trúc cổng trường và hạng mục trò chơi dân gian tại các trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở khu vực biên giới nhằm có được những thiết kế kiến trúc và không gian văn hóa đẹp, đậm bản sắc và gắn với văn hóa từng địa phương. Ảnh: Trần Tuấn

Chủ đầu tư (Công an tỉnh Lai Châu) tiến hành chấm điểm cuộc thi thiết kế kiến trúc cổng trường và hạng mục trò chơi dân gian tại các trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở khu vực biên giới nhằm có được những thiết kế kiến trúc và không gian văn hóa đẹp, đậm bản sắc và gắn với văn hóa từng địa phương. Ảnh: Trần Tuấn

Khuôn viên Trưởng Phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và trung học cơ sở Pa Tần (Lai Châu). Ảnh: Trần Tuấn

Khuôn viên Trưởng Phổ thông dân tộc nội trú tiểu học và trung học cơ sở Pa Tần (Lai Châu). Ảnh: Trần Tuấn

Lãnh đạo tỉnh Lai Châu phát động khởi công xây dựng các trường liên cấp Khổng Lào, Mù Cả, Pa Ủ, Thu Lũm, Sin Suối Hồ và Sì Lở Lầu. Ảnh: Trần Tuấn

Lãnh đạo tỉnh Lai Châu phát động khởi công xây dựng các trường liên cấp Khổng Lào, Mù Cả, Pa Ủ, Thu Lũm, Sin Suối Hồ và Sì Lở Lầu. Ảnh: Trần Tuấn

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Phong Thổ đã hoàn thiện đang chờ khánh thành bàn giao đưa vào sử dụng. Ảnh: Trần Tuấn

Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Phong Thổ đã hoàn thiện đang chờ khánh thành bàn giao đưa vào sử dụng. Ảnh: Trần Tuấn

Khát vọng về một mái trường khang trang cũng đang trở thành hiện thực đối với hàng nghìn học sinh nơi đầu nguồn sông Cửu Long. Dọc theo tuyến biên giới Tây Nam, nơi con kênh Vĩnh Tế chở nặng phù sa nối liền những dải đất biên thùy, có một khát vọng âm ỉ nhưng mãnh liệt suốt nhiều thế hệ qua: khát vọng con chữ.

Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số và người dân sinh sống tại các xã biên giới của tỉnh An Giang như Vĩnh Gia, Khánh Bình, Giang Thành, ngôi trường là nơi gieo mầm tri thức, bảo đảm tương lai và thắp sáng những ước mơ cho các thế hệ tương lai.

Cô và trò Trường trung học cơ sở Lương An Trà (nay là Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia) chuẩn bị các tiết mục văn nghệ. Ảnh: Quốc Trinh

Cô và trò Trường trung học cơ sở Lương An Trà (nay là Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia) chuẩn bị các tiết mục văn nghệ. Ảnh: Quốc Trinh

Cô Phan Thị Tuyết Minh đã gắn bó hơn 13 năm với bục giảng tại Trường trung học cơ sở Lương An Trà, cho biết nhà cô cách trường hơn 75km, nên cô phải ở nhà công vụ ở xã Vĩnh Gia. Cô Minh cho biết, ở tuyến biên giới, việc đi lại của thầy cô đã khó, các em học sinh còn khó hơn. “Có em bỏ học giữa chừng vì nhà quá xa trường. Thầy, cô lặn lội vào tận vùng sâu vận động, có em trở lại lớp, nhưng chỉ được vài hôm lại nghỉ. Cha mẹ các em bận mưu sinh từ sáng sớm đến tối mịt, không có thời gian đưa đón, mà đường xá đi lại khó khăn, nguy hiểm rình rập, nhiều phụ huynh vì xót con, lo lắng cho sự an toàn của con nên đành tặc lưỡi cho con ở nhà làm ruộng rẫy”, cô Tuyết Minh chia sẻ. Cô Minh bày tỏ vui mừng vì tới đây Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia hoàn thành, các em học sinh sẽ có nơi học tập thuận lợi.

Em Võ Thanh Bình, ngụ ấp Giồng Kè, xã Giang Thành hoàn thành chương trình học lớp 8 đã đăng ký ngay học nội trú tại Trường phổ thông Nội trú tiểu học và trung học cơ sở Giang Thành. Nhà gần sát biên giới, đi lại khó khăn, em phải băng qua nhiều đoạn đường đất đỏ mới ra được Quốc lộ N1 để đến trường. Hằng ngày, để đến trường em phải mất hàng giờ. Em Bình chia sẻ: “Trường mới xây dựng có nhiều phòng học, sân trường rộng rãi, có nơi đá bóng an toàn, nếu được học ở trường mới em rất phấn khởi”.

Học sinh Trường trung học cơ sở Lương An Trà (nay là Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia) trong giờ học. Ảnh: Quốc Trinh

Học sinh Trường trung học cơ sở Lương An Trà (nay là Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia) trong giờ học. Ảnh: Quốc Trinh

Xã Giang Thành được thành lập từ 3 xã: Phú Mỹ, Phú Lợi và Tân Khánh Hòa (thuộc huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang trước đây). Địa phương có đường biên giới dài giáp Campuchia. Người dân địa phương sinh sống chủ yếu từ nghề trồng lúa, thu nhập thấp, cuộc sống nhiều khó khăn. Trong khi đó, xã Vĩnh Gia, Khánh Bình là những xã giáp Campuchia, mang một vị thế chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng-an ninh. Hiện đời sống nhân dân cũng chủ yếu dựa vào canh tác lúa nước ngắn ngày, thu nhập bấp bênh.

Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia đang khẩn trương hoàn thành. Ảnh: Quốc Trinh

Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia đang khẩn trương hoàn thành. Ảnh: Quốc Trinh

Việc xây dựng một ngôi trường liên cấp khang trang, hiện đại tại đây chính là đòn bẩy làm thay đổi diện mạo vùng đất này. Nhiều phụ huynh học sinh vui mừng, an tâm vì con em mình sẽ có điều kiện học tập tốt hơn trước rất nhiều. Trong khi đó, giáo viên thì an tâm bám trường, bám lớp.

Chỉ tay về ngôi trường xây dựng hoàn thành gần 90%, thầy Phạm Thanh Bình, Hiệu trưởng Trường nội trú liên cấp tiểu học-trung học cơ sở Vĩnh Gia khẳng định: “Ngôi trường mới chính là ngọn lửa thắp sáng niềm tin, là điểm tựa vững chắc để con em đồng bào bám đất, bám làng, viết tiếp tương lai tươi sáng cho vùng biên cương của Tổ quốc”.

ĐẦU TƯ GIÁO DỤC VÙNG BIÊN ĐỂ TẠO CÔNG BẰNG GIÁO DỤC

Nhìn từ góc độ quản lý và chính sách giáo dục, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quý Thanh, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: Việc xây dựng 248 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới không chỉ là chuyện xây thêm trường học, mà là đầu tư để trẻ em vùng biên có cơ hội học tập thực chất và công bằng hơn. Công bằng giáo dục không có nghĩa là địa phương nào cũng được đầu tư giống nhau; những nơi chịu nhiều bất lợi về địa lý, kinh tế, ngôn ngữ và điều kiện gia đình cần được ưu tiên mạnh hơn để thu hẹp khoảng cách.

Các nghiên cứu về giáo dục học sinh dân tộc thiểu số tại Việt Nam cho thấy, khoảng cách không chỉ bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình, mà còn liên quan đến chất lượng và hiệu quả của trường học. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Giáo dục So sánh đã chỉ ra rằng: “học sinh dân tộc thiểu số thường học tại những trường kém hiệu quả hơn; tuy nhiên, trường nội trú được đầu tư tốt ở Lào Cai lại tạo ra kết quả tích cực rõ rệt”. Điều đó cho thấy đầu tư có trọng tâm, đúng đối tượng có thể làm thay đổi cơ hội học tập của trẻ em vùng khó khăn.

Theo chủ trương của Đảng, các trường vùng biên còn phải góp phần nâng cao dân trí, phát triển nhân lực và tạo nguồn cán bộ tại chỗ. Vì vậy, thành công không nên chỉ tính bằng số trường hoặc số phòng học, mà phải đo bằng tỷ lệ chuyên cần, giảm bỏ học, chuyển cấp và sự tiến bộ thực chất của học sinh.

Thầy Nguyễn Văn Dúp, Hiệu trưởng Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn, ngôi trường liên cấp nội trú đầu tiên được hoàn thành, nơi bé Long Nhi đang theo học, cho biết: Các thầy, cô giáo được dạy học ở mái trường này cũng vui lắm. Còn hơn một tháng nữa mới đến ngày tựu trường, ấy vậy mà ngày nào học sinh cũng đến trường chăm sóc cây xanh, vườn hoa. Nhìn các em nô đùa trên sân trường ngày hè, các thầy, cô cũng vui theo, bởi năm học này thầy, cô không còn phải đến từng nhà tìm học sinh ra lớp như ngày trước nữa.

"Những năm học trước vất vả lắm. Sau kỳ nghỉ hè thì lớp học xiêu vẹo, cỏ mọc um tùm, giáo viên và phụ huynh học sinh phải mất cả tháng để sửa chữa lớp học, bàn ghế, phòng ở cho học sinh. Sau đó, các thầy cô phải đến từng nhà đón các em về trường. Nhưng năm học này thì không còn phải làm những việc như thế nữa, bởi chuỗi hè còn dài mà học sinh vẫn đến trường lao động, thậm chí còn giục thầy, cô giáo sao không cho chúng em đến học sớm hơn…" - Thầy Nguyễn Văn Dúp vui vẻ cho biết.

Tương lai rộng mở của các em học sinh Trường nội trú liên cấp Si Pa Phìn cũng là tương lai của hàng trăm nghìn học sinh của 248 ngôi trường đã, đang và sẽ xây dựng ở vùng biên khắp mọi miền của Tổ quốc.

Ngày xuất bản: 29/ 7/2026
Thực hiện: Ngọc Thanh-Kiều Hương-Hồng Vân-Lê Lan-Trần Tuấn-Quốc Trinh-Lê Hà-Ngọc Khánh-Bảo Minh