El Nino 2026-2027 đã hình thành nhanh và được dự báo có khả năng kéo dài sang năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, thiếu mưa, suy giảm dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, ứng phó không thể chỉ bắt đầu khi đồng ruộng nứt nẻ hay hồ chứa xuống thấp, mà phải được chuẩn bị từ dự báo sớm, quản lý chặt nguồn nước và tổ chức lại sản xuất theo mức độ rủi ro.
Từ giữa năm 2026, những tín hiệu bất thường trên vùng biển xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương đã trở nên rõ rệt. Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 tăng nhanh, vượt ngưỡng xác định trạng thái El Nino; cùng với đó, gió tín phong suy yếu, hoạt động đối lưu dịch chuyển về phía trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.
Theo ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), điểm dị thường lớn nhất của đợt El Nino lần này là tốc độ hình thành nhanh và cường độ gia tăng mạnh. “Khả năng El Nino phát triển lên mức rất mạnh đạt cực đại khoảng 60-65% trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Đây là mức dị thường nhiệt độ rất cao, báo hiệu nguy cơ xuất hiện một chu kỳ thời tiết cực đoan kéo dài”, ông Cường nhận định.
Khả năng El Nino phát triển lên mức rất mạnh đạt cực đại khoảng 60-65% trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Đây là mức dị thường nhiệt độ rất cao, báo hiệu nguy cơ xuất hiện một chu kỳ thời tiết cực đoan kéo dài.
Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn
HOÀNG ĐỨC CƯỜNG
Tác động đối với Việt Nam còn phụ thuộc vào thời gian El Nino duy trì, thời điểm bắt đầu suy yếu, lượng nước được tích trữ trong các hồ chứa trước mùa khô, dòng chảy trên các lưu vực sông và năng lực ứng phó của từng địa phương.
Nếu El Nino suy yếu từ đầu năm 2027, tác động có thể tập trung chủ yếu trong mùa khô 2026-2027. Nhưng nếu hiện tượng này kéo dài đến giữa năm 2027, nguy cơ nắng nóng dai dẳng, mùa mưa đến muộn, thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn có thể gia tăng mạnh trong các tháng 3-6/2027. Đó cũng là thời điểm nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và phát điện thường tăng cao, trong khi nguồn cung có thể xuống mức thấp nhất.
Nóng hơn, khô hơn nhưng không ít thiên tai hơn
El Nino thường được nhắc đến cùng hạn hán và thiếu nước. Tuy nhiên, nhìn nhận El Nino đơn thuần như một mùa khô kéo dài có thể dẫn đến sự chủ quan trước những dạng thiên tai khác.
Theo dự báo, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước trong thời gian tới có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5°C. Trong một số tháng và khu vực, mức chênh lệch có thể lên tới 2°C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện trên diện rộng, kéo dài hơn, nhất là tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ. Nhiệt độ cao không chỉ làm tăng cảm giác nóng bức. Nắng nóng làm nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh trong khi nguồn nước cho thủy điện suy giảm. Nhu cầu nước sinh hoạt, tưới tiêu cũng tăng đúng lúc lượng nước bốc hơi nhiều hơn, độ ẩm đất giảm và các hồ chứa khó tích đủ nước.
Đối với người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ em và người mắc bệnh nền, thời gian phơi nhiễm với nhiệt độ cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ kiệt sức, sốc nhiệt và các vấn đề về tim mạch, hô hấp.
Cháy rừng - nguy cơ hiện hữu xuất phát từ hiện tượng El Nino.
Cháy rừng - nguy cơ hiện hữu xuất phát từ hiện tượng El Nino.
Trong sản xuất nông nghiệp, nhiệt độ cao làm cây trồng thoát hơi nước nhanh, rút ngắn một số giai đoạn sinh trưởng, ảnh hưởng quá trình ra hoa, thụ phấn và tạo hạt. Vật nuôi cũng dễ giảm sức ăn, chậm phát triển và tăng nguy cơ dịch bệnh. Các khu rừng khô hơn, độ ẩm mất nhanh hơn, làm nguy cơ cháy rừng gia tăng, đặc biệt tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ.
Đáng chú ý, cơ quan khí tượng cảnh báo rằng, tổng lượng mưa suy giảm không đồng nghĩa với việc nguy cơ mưa lớn giảm theo. Trong điều kiện biến đổi khí hậu, cả nước vẫn có thể đối mặt với khoảng 16-19 đợt mưa lớn cực đoan, cường suất cao trong thời gian ngắn, cùng nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, diễn biến trái quy luật, gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng. Vì vậy, ứng phó với El Nino phải được đặt trong tư duy đa hiểm họa: Vừa chuẩn bị cho nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; vừa không xem nhẹ bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và sự cố hồ đập.
Ứng phó với El Nino phải được đặt trong tư duy đa hiểm họa: Vừa chuẩn bị cho nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; vừa không xem nhẹ bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và sự cố hồ đập.
Những vùng trọng điểm đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, các khu vực trong cả nước đều cần phải theo dõi sát trong thời gian tới. Duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ đối mặt chủ yếu với thiếu mưa, nắng nóng, suy giảm dòng chảy, thiếu nước hồ chứa và hạn hán kéo dài; trong khi Đồng bằng sông Cửu Long cần đặc biệt theo dõi dòng chảy thượng nguồn sông Mekong, nguồn nước ngọt, triều và diễn biến xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027. Bên cạnh đó, khu vực từ Thanh Hóa đến Huế, Đồng bằng Bắc Bộ, Tây Bắc, các lưu vực sông lớn và hệ thống hồ chứa cũng phải được theo dõi theo từng thời đoạn.
Ở khu vực Hương Khê (Hà Tĩnh), do ảnh hưởng của nắng nóng kéo dài, nhiều cây trồng có hiện tượng khô héo. Ảnh: NGÔ TUẤN
Ở khu vực Hương Khê (Hà Tĩnh), do ảnh hưởng của nắng nóng kéo dài, nhiều cây trồng có hiện tượng khô héo. Ảnh: NGÔ TUẤN
Duyên hải Nam Trung Bộ được xác định là một trong những khu vực có nguy cơ cao nhất. Đặc điểm khí hậu vốn khô hạn, lưu vực sông ngắn và dốc, khả năng trữ nước tự nhiên hạn chế khiến khu vực này đặc biệt nhạy cảm khi lượng mưa suy giảm. Trong điều kiện El Nino kéo dài, mùa mưa có thể kết thúc sớm, trong khi nắng nóng và bốc thoát hơi tăng. Nguồn nước trong hồ chứa suy giảm sẽ gây áp lực đồng thời lên cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và phát điện.
Tại những khu vực ven biển, thiếu nước ngọt còn có thể đi cùng nguy cơ nhiễm mặn tại các cửa sông và tầng nước khai thác. Nếu không có kế hoạch phân bổ nước sớm, tình trạng thiếu nước có thể xuất hiện không chỉ vào cuối mùa khô mà ngay từ những tháng cuối năm 2026.
Đối với cao nguyên Trung Bộ, nguy cơ không chỉ nằm ở cây lúa mà còn ở các vùng chuyên canh cà-phê, hồ tiêu, sầu riêng và nhiều loại cây công nghiệp, cây ăn quả có giá trị cao. Các cây trồng này cần lượng nước lớn trong một số giai đoạn sinh trưởng nhất định. Nếu mưa kết thúc sớm, hồ chứa nhỏ và ao tưới không được bổ sung đủ nước, nhu cầu tưới trong mùa khô có thể vượt khả năng cung cấp. Khi đó, người dân dễ rơi vào tình trạng khai thác nước ngầm quá mức, đào giếng sâu hơn hoặc tranh chấp nguồn nước cục bộ. Chi phí bơm tưới tăng, trong khi năng suất và chất lượng nông sản có nguy cơ suy giảm. Nắng nóng, độ ẩm thấp và thảm thực vật khô cũng làm tăng nguy cơ cháy rừng, nhất là tại các khu vực giáp ranh giữa rừng và vùng sản xuất.
Cống Cái Lớn (An Giang) chủ động vận hành bảo đảm nước cho sản xuất. Ảnh: QUỐC TRINH
Cống Cái Lớn (An Giang) chủ động vận hành bảo đảm nước cho sản xuất. Ảnh: QUỐC TRINH
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động, dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong, triều biển, mực nước nội đồng, nhu cầu khai thác nước và khả năng vận hành các công trình kiểm soát mặn. Trong điều kiện El Nino, dòng chảy về đồng bằng có thể suy giảm trong nhiều thời đoạn. Nếu nước thượng nguồn thấp kết hợp triều cường, mặn có khả năng xuất hiện sớm và đi sâu vào nội đồng, đe dọa nguồn nước sinh hoạt và sản xuất.
Vụ đông xuân, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản là những nhóm có nguy cơ chịu tác động rõ. Các vườn cây lâu năm đặc biệt nhạy cảm bởi chỉ một lần tưới nước có độ mặn vượt ngưỡng cũng có thể gây tổn thương kéo dài. Báo cáo nhận định trong tình huống bất lợi, khoảng 350.000ha lúa đông xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể nằm trong vùng nguy cơ chịu ảnh hưởng.
Tác động không dừng ở đồng ruộng
Nông nghiệp là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và sớm nhất của El Nino. Thiếu mưa làm giảm nước tưới; nhiệt độ cao khiến nhu cầu nước của cây trồng tăng; xâm nhập mặn thu hẹp thời gian lấy nước ngọt. Với nhiều người dân ở những vùng từng đi qua mùa hạn 2015-2016, ký ức về El Nino không chỉ là những con số khí tượng. Đó là những ngày kênh rạch cạn trơ đáy, ruộng lúa cháy vàng, vườn cây thiếu nước, nước mặn theo các cửa sông lấn sâu vào nội đồng. Nhiều gia đình phải chắt chiu từng can nước ngọt cho ăn uống, còn sản xuất phải thu hẹp hoặc tạm dừng vì không thể tìm được nguồn nước phù hợp. Đợt hạn hán, xâm nhập mặn khi ấy ảnh hưởng tới 52/63 tỉnh, khiến khoảng 2 triệu người thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng và hàng trăm nghìn héc-ta đất nông nghiệp bị thiệt hại. Những ký ức đó đang trở thành lời cảnh báo rõ ràng trước nguy cơ El Nino 2026-2027 tiếp tục mạnh lên.
Tuy nhiên, ảnh hưởng không dừng lại ở sản lượng tại ruộng. Khi sản lượng lúa, rau màu, cây công nghiệp hoặc thủy sản giảm, giá nguyên liệu và chi phí chế biến có thể tăng. Doanh nghiệp thiếu nguồn cung ổn định, hợp đồng xuất khẩu đối mặt nguy cơ chậm tiến độ, còn người tiêu dùng chịu áp lực giá thực phẩm.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Á cùng chịu tác động của El Nino, sự sụt giảm sản lượng tại nhiều thị trường có thể gây biến động nguồn cung và giá hàng hóa toàn cầu. Lúa gạo, ngô, đường, cà-phê, dầu cọ và thức ăn chăn nuôi là những nhóm cần được theo dõi.
Không chỉ vậy, El Nino tạo ra một nghịch lý rõ rệt đối với hệ thống năng lượng: Nắng nóng làm nhu cầu dùng điện tăng, trong khi thiếu nước có thể làm suy giảm khả năng phát điện của các nhà máy thủy điện. Các hồ chứa vừa phải bảo đảm an toàn công trình, vừa cung cấp nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, duy trì dòng chảy hạ du và phát điện. Khi nguồn nước đến hồ thấp, việc phân bổ trở thành bài toán nhiều mục tiêu. Cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nguồn nước huy động thủy điện trên một số hệ thống sông, trong đó có hệ thống sông Đà, nhất là vào thời kỳ cao điểm tháng 5-6/2027 nếu El Nino kéo dài.
Áp lực này có thể lan sang các nguồn điện khác, làm tăng chi phí vận hành hệ thống và đặt ra yêu cầu sử dụng điện tiết kiệm trong những thời điểm phụ tải cao. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nhu cầu làm mát, tạo áp lực lên lưới điện và hệ thống cấp nước đô thị. Các khu dân cư đông đúc, thiếu cây xanh, nhiều bê-tông có thể chịu hiệu ứng đảo nhiệt mạnh hơn.
Người lao động làm việc ngoài trời có nguy cơ phơi nhiễm nhiệt cao trong thời gian dài. Ảnh: NGÔ TUẤN
Người lao động làm việc ngoài trời có nguy cơ phơi nhiễm nhiệt cao trong thời gian dài. Ảnh: NGÔ TUẤN
Người lao động xây dựng, giao thông, nông nghiệp và các nhóm làm việc ngoài trời có nguy cơ phơi nhiễm nhiệt cao trong thời gian dài. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền và người sống trong nhà ở kém thông thoáng là nhóm cần được ưu tiên cảnh báo.
Khô hạn cũng có thể làm gia tăng bụi, suy giảm chất lượng không khí và tăng nguy cơ cháy tại khu dân cư, khu công nghiệp, bãi rác và vùng giáp rừng. Trong khi đó, những trận mưa lớn ngắn hạn sau thời gian nắng nóng có thể tạo điều kiện phát sinh nước đọng, làm gia tăng nguy cơ một số bệnh truyền qua muỗi. Điều này cho thấy y tế dự phòng cần được tích hợp vào kế hoạch ứng phó El Nino, thay vì chỉ xem đây là vấn đề khí tượng hoặc nông nghiệp.
Từ dự báo hiện tượng đến cảnh báo tác động
Để chủ động ứng phó El Nino 2026-2027, các chuyên gia về nước cho rằng, việc xây dựng và vận hành kịch bản nguồn nước cần được coi là công cụ trọng tâm nhằm chuyển từ xử lý tình huống sang điều hành theo rủi ro. Trên cơ sở dự báo mưa, dòng chảy, dung tích hồ chứa, nước dưới đất, xâm nhập mặn và nhu cầu sử dụng của từng ngành, các cơ quan chức năng có thể sớm xác định trạng thái bình thường, thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng để điều tiết hồ chứa, phân bổ nước theo thứ tự ưu tiên và điều chỉnh kế hoạch sản xuất phù hợp.
Cùng với đó, cơ quan quản lý cần hoàn thiện hệ thống dữ liệu liên thông, cập nhật gần thời gian thực, chi tiết hóa kịch bản đến từng tiểu lưu vực, vùng trọng điểm sử dụng nước. Khi được cập nhật thường xuyên và tích hợp trực tiếp vào quy trình điều hành, kịch bản nguồn nước sẽ giúp giảm xung đột trong khai thác, bảo đảm nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, năng lượng và môi trường trong điều kiện El Nino kéo dài.
Thứ tự ưu tiên cần được xác định trước hết là nước sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu; tiếp đến là nước cho vật nuôi, cây trồng ở giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm và những vùng sản xuất có giá trị cao.
Theo ông Lương Văn Anh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để phòng, chống hạn hán và xâm nhập mặn, cần tăng cường theo dõi, dự báo sát diễn biến nguồn nước và độ mặn; vận hành linh hoạt các công trình thủy lợi để ngăn mặn, giữ ngọt và tranh thủ lấy nước khi điều kiện cho phép. Đồng thời, các địa phương cần điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng cấp nước, mở rộng ao, hồ và bể chứa phân tán, áp dụng tưới tiết kiệm, qua đó bảo đảm nước tối thiểu cho sinh hoạt, chăn nuôi và duy trì sản xuất trong thời kỳ khô hạn.
Đối với diện tích không bảo đảm đủ nước, địa phương cần cân nhắc giảm diện tích gieo trồng, chuyển đổi cây trồng, điều chỉnh thời gian xuống giống hoặc áp dụng phương pháp tưới tiết kiệm. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, lịch xuống giống cần gắn với dự báo dòng chảy và xâm nhập mặn, ưu tiên né thời điểm mặn cao. Các vườn cây ăn trái cần củng cố bờ bao, chuẩn bị nguồn nước ngọt dự phòng, kiểm tra độ mặn trước khi tưới. Tại cao nguyên Trung Bộ, cần rà soát nhu cầu nước theo từng loại cây trồng, áp dụng tưới nhỏ giọt, tưới luân phiên, giữ ẩm đất và hạn chế mở rộng diện tích ngoài khả năng cung cấp nước.
Với chăn nuôi, cần bố trí chuồng trại thông thoáng, tăng che mát, bảo đảm nước uống, điều chỉnh thời gian cho ăn và theo dõi dịch bệnh trong các đợt nắng nóng kéo dài.
Trong mùa khô, cảnh báo cháy rừng cần được cập nhật đến cấp xã, chủ rừng và cộng đồng sống gần rừng. Các khu vực có lớp thực bì dày, rừng trồng dễ cháy hoặc thường xuyên có hoạt động đốt nương cần được khoanh vùng giám sát. Lực lượng tại chỗ phải chuẩn bị đường băng cản lửa, nguồn nước, thiết bị chữa cháy và phương án huy động nhân lực.
Việc sử dụng lửa trong rừng và gần rừng cần được kiểm soát chặt vào các ngày có cấp dự báo cháy cao. Camera, thiết bị bay không người lái và ảnh vệ tinh có thể hỗ trợ phát hiện sớm điểm nhiệt, nhưng vẫn cần lực lượng tại chỗ xác minh và xử lý nhanh. Các bản tin thời tiết cần được bổ sung khuyến cáo theo nhóm đối tượng, thay vì chỉ thông báo nhiệt độ.
Người lao động nghỉ ngơi tránh nóng vào giờ trưa tại khu vực cầu Ba Son, Thành phố Hồ Chí Minh trong những ngày thời tiết khắc nghiệt. Ảnh: THẾ ANH
Người lao động nghỉ ngơi tránh nóng vào giờ trưa tại khu vực cầu Ba Son, Thành phố Hồ Chí Minh trong những ngày thời tiết khắc nghiệt. Ảnh: THẾ ANH
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Đình Phúc, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Đống Đa, Hà Nội cho biết, thời tiết nắng nóng khiến cơ thể tăng tiết mồ hôi, mất nước và điện giải, dẫn đến cơ thể phải hoạt động, điều chỉnh thân nhiệt nhiều hơn, đặc biệt một số cơ quan như hệ thống tuần hoàn, hô hấp phải hoạt động nhiều hơn, từ đó có thể làm thay đổi huyết áp, nhịp tim và gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Người cao tuổi, người có bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim, người có bệnh lý phải sử dụng thuốc lợi tiểu; trẻ em và người lao động ngoài trời là những nhóm cần đặc biệt thận trọng. Vì vậy, người dân cần uống đủ nước, không chờ đến khi khát; hạn chế làm việc trong thời điểm nắng nóng gay gắt, bố trí thời gian nghỉ tại nơi thoáng mát và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Cơ quan, doanh nghiệp cần điều chỉnh giờ làm việc ngoài trời, bố trí khu nghỉ mát, nước uống và phương án sơ cứu. Trường học, bệnh viện, cơ sở chăm sóc người cao tuổi cần rà soát khả năng thông gió, cấp nước và nguồn điện dự phòng.
Từ cảnh báo về một mùa khô có thể khắc nghiệt, yêu cầu đặt ra không chỉ là theo dõi El Nino mạnh đến mức nào, mà quan trọng hơn là chuyển thông tin dự báo thành những quyết định cụ thể về điều hành nguồn nước, bố trí mùa vụ, vận hành hồ chứa, bảo đảm năng lượng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, mục tiêu của báo cáo dự báo tình hình El Nino lần này là tạo nền tảng để chuyển từ ứng phó thụ động sang quản trị rủi ro chủ động. Và khi cảnh báo đến đúng nơi, đúng đối tượng và đủ sớm, hành động kịp thời, những tác động của El Nino mới có thể được hạn chế trước khi trở thành thiệt hại trên diện rộng.
Ngày xuất bản: 5/8/2026
Chỉ đạo thực hiện: Đinh Song Linh
Nội dung: Đức Tùng, Trần Thường
Trình bày: Trung Hưng
Ảnh: Báo Nhân Dân, TTXVN
Bài có sử dụng sự hỗ trợ của AI trong thiết kế
E-MAGAZINE
nhandan.v