Công viên Lê Thị Riêng ngày 10/8…
Không khí oi nồng sau cơn mưa tối hôm trước khiến đất đặc quánh. Dưới lớp đất sậm màu đen, nhão như bùn non, các chiến sĩ cẩn thận dùng tay bóc tách từng bộ hài cốt, không để sót bất kỳ di vật nào.
“Có khăn rằn, các cháu ơi!”. Tiếng bác sĩ quân y Trần Văn Bản bất ngờ vang lên giữa khu khai quật.
Những bàn tay đang lần tìm trong đất bỗng chậm lại. Một chiếc khăn rằn, sau gần 60 năm nằm dưới lòng đất, có thể trở thành một manh mối quan trọng để lần tìm danh tính những người đã nằm lại nơi này.
Hơn một tháng rưỡi tìm kiếm dưới lòng đất, có những di vật chỉ là một mảnh ký ức, nhưng cũng có những di vật đủ để lần tìm một cái tên đã bị thời gian vùi lấp.
Đúng 7 giờ sáng, trời đã hực nóng.
Phía ngoài công viên Lê Thị Riêng, dòng người đến thể dục vơi dần. Bên trong khu vực khai quật, Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh (K74) kính cẩn thắp nén nhang lên từng ban thờ. Nghi thức này được anh lặp lại hằng ngày, như một lời xin phép với các liệt sĩ để bắt đầu công việc tìm kiếm, lật từng tấc đất, đưa các anh trở về.
Khi làn khói bao trùm bầu không khí tĩnh lặng, tiếng hô dứt khoát của đồng chí chỉ huy vang lên. Tiếng hô vừa dứt, đội hình lập tức tản về những vị trí đã được phân công. Một ngày tìm kiếm bắt đầu.
Từ vị trí đằng sau bia tưởng niệm, chếch về hướng trái chừng 45 độ, được xác định là nơi chôn cất các chiến sĩ của trận Mậu Thân 1968, tiếng động cơ máy xúc lớn dần. Khi gàu xúc chạm đến độ sâu khoảng 2 mét, từ dưới hố vọng lên tiếng “Dừng máy!”.
Trung tá Lê Ngọc Hà nhắc anh em K74: “Đối với lớp đất liền thổ phía trên, chúng ta có thể dùng máy xúc hỗ trợ. Nhưng ngay khi phát hiện địa chất có dấu hiệu xáo trộn hoặc thay đổi, phải lập tức dừng máy xúc lại”.
Không còn tiếng máy, những người lính chuyển sang đào thủ công. Từng hố nhỏ được mở ra, cách nhau khoảng 50cm. Cuốc, xẻng chỉ còn được sử dụng với những động tác chậm và nhẹ. Bàn tay bắt đầu thay thế máy móc.
Đào sâu thêm khoảng nửa mét, giữa tầng đất vàng xuất hiện một lớp đất đen sẫm kéo dài. Những người lính dừng lại.
Kinh nghiệm tìm kiếm hài cốt suốt nhiều năm giúp các chiến sĩ nhận ra sự khác biệt giữa lớp đất nguyên thủy và phần đất từng bị tác động. Màu đất thay đổi, kết cấu không đồng nhất, những đường đất khác thường... có thể là dấu vết của một hố chôn đã tồn tại từ rất lâu.
Nhưng với một nơi từng nhiều lần quy hoạch, cải tạo như Công viên Lê Thị Riêng, đọc được những dấu vết ấy không hề đơn giản. Người lính phải dựa vào kinh nghiệm thực địa, đồng thời đối chiếu nhiều dấu hiệu để xác định chính xác vị trí cần tìm.
Ngay khi tầng đất sẫm màu xuất hiện, máy móc được thay bằng những chiếc bay nhỏ và đôi bàn tay. Các chiến sĩ cúi rạp người, chậm rãi lật từng lớp đất. Người dùng bay, người dùng tay, từng động tác đều được giữ ở mức vừa đủ để không làm tổn thương những gì có thể đang nằm phía dưới. Hơn một tháng qua, khi đã khai quật đến rãnh thứ hai, những thao tác tỉ mỉ ấy gần như đã trở thành phản xạ của mỗi người lính.
Giữa lòng đất sâu tới 3m, những khoảnh đất đen lộ diện. Từng hố nghi có hài cốt được cắm lá cờ xác định vị trí.
Trung tá Dương Xuân Hùng, Phó đội trưởng Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh, ngày đầu tiên về hỗ trợ K74 triển khai tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng luôn nói với anh em: “Nhẹ tay, chậm thôi, đừng để các anh đau thêm lần nữa!”. Không ai bảo ai, ngồi thụp xuống, dùng chiếc bay nhỏ dũi từng mẩu đất, để phần tăng bọc hài cốt được lộ diện. Những bọc tăng, được xếp tráo đầu đuôi chồng lấn lên nhau… Dù đã nhìn thấy hình ảnh ấy không ít lần, tất cả vẫn lặng đi, mắt cay xè.
Khi đồng hồ điểm quá trưa. Cái nắng hầm hập hắt xuống lòng hố. Sau nhiều giờ làm việc cẩn trọng, lực lượng quy tập tìm thấy 5 bộ hài cốt được bọc trong tăng rồi bốc dỡ và đưa lên an toàn. Anh em trong đội toan dừng tay để nghỉ ngơi, chuẩn bị cho ca làm việc chiều. Nhưng khi kiểm tra lại phần đất sát đáy hố, bàn tay của anh lính trẻ vẫn chạm phải vài dấu vết bất thường.
Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7 trực tiếp bước xuống lòng hố, cúi rạp người, luồn bàn tay vào sâu trong lớp đất. Linh cảm của người chỉ huy dạn dày kinh nghiệm mách bảo ông rằng, dường như vẫn còn một bộ hài cốt nữa nằm tách biệt, không hề được bọc trong tăng như những bộ vừa được tìm thấy.
Thiếu tướng Trần Chí Tâm khẽ luồn tay, cẩn trọng rút ra từ đất một khúc xương đùi. Ông khựng lại, đầy đau xót. Dưới lớp đất, họ tiếp tục tìm thấy một cuộn dây điện dùng để trói tay chiến sĩ… Không khí đặc quánh lại. “Di vật đặc biệt” này khiến ai cũng trào dâng nỗi căm phẫn. Chiến sĩ trẻ nhanh tay cắm nén hương lên nền đất. Mọi thao tác tìm kiếm đều chậm lại, tìm từng mảnh xương một cách kính cẩn trong làn khói hương nghi ngút.
Những người lính trẻ sinh ra trong hòa bình lặng người trước những dấu tích chiến tranh mà 58 năm qua lòng đất đã giữ lại…
Công viên Lê Thị Riêng ngày 10/8…
Chiến sĩ trẻ rút lá cờ Tổ quốc ra khỏi vị trí xác định nghi hố chứa hài cốt bắt đầu khai quật. Hàng chục chiến sĩ cúi sát mình xuống mặt đất, người dùng bay, người lấy tay bào đất, bắt đầu lấy hài cốt. Khi quy tập xong di hài thứ nhất để tiếp cận di hài thứ hai nằm ngay phía dưới, các chiến sĩ trẻ phát hiện ra một sự thật đau lòng, các hài cốt được xếp ngăn cách nhau bằng chiếc khăn rằn.
Điều đặc biệt, những chiếc khăn rằn vẫn còn nguyên vẹn sau gần 60 năm. Sờ khăn rằn, ông Bản nói với các chiến sĩ trẻ, sợi dệt khăn pha thêm thành phần nylon, ít bị phân hủy hay mục nát trong môi trường ẩm hay ngập nước lâu ngày. “Các cháu làm sạch bùn đất rồi mang phơi cho khô ráo”, ông dặn dò chiến sĩ trẻ, trong lòng đầy hy vọng vì kỷ vật quý giá này sẽ sớm giúp đội tìm kiếm định danh được các chiến sĩ.
Kỷ vật này ngay lập tức khiến vị bác sĩ quân y đã có gần 50 năm đi tìm mộ liệt sĩ nhận định: “Rất có thể những hài cốt được tìm thấy cùng với chiếc khăn rằn này là chiến sĩ biệt động. Lực lượng biệt động hoạt động bí mật, đơn tuyến, chỉ dùng bí danh nên chiếc khăn là ký hiệu để có thể nhận ra nhau trong quá trình làm nhiệm vụ”.
Thông tin từ hiện trường báo về Bộ Tư lệnh thành phố. Dưới sự chỉ đạo của Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, đội ngũ chuyên môn đã so sánh hình ảnh được cung cấp với kho tư liệu cho thấy, những chiếc khăn mà các lực lượng Biệt động Sài Gòn hoặc các lực lượng địa phương sử dụng có họa tiết, kiểu cách giống khăn vừa được khai quật.
“Các cháu làm sạch bùn đất rồi mang phơi cho khô ráo”.
Thông tin quý giá khiến Bộ Tư lệnh thành phố đầy nôn nóng. Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh ngay lập thông tin với bà Nguyễn Thị Bích Nga, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến khối vũ trang-Biệt động Quân khu Sài Gòn-Gia Định và ông Trần Vũ Bình, người sáng lập Bảo tàng Biệt động Sài Gòn-Gia Định tìm cách kết nối tới 15 gia đình của các liệt sĩ tham gia trận đánh Đại sứ quán Mỹ trong Xuân Mậu Thân 1968.
“Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phối hợp để lấy mẫu ADN thân nhân và tiến hành đối chiếu. Mỗi bộ hài cốt liệt sĩ đều có một câu chuyện riêng. Hy vọng từ những di vật, tư liệu lịch sử và kết quả giám định ADN, chúng ta có thể từng bước xác định được danh tính, trả lại tên cho các bác sau gần 60 năm”, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh quyết tâm.
Nhưng chiếc khăn rằn không phải manh mối duy nhất. Trước đó hơn một tháng, ngay trong ngày đầu khai quật 6/7, lực lượng tìm kiếm đã có một phát hiện đặc biệt...
Một bộ hài cốt của một chiến sĩ được đưa lên, vẫn còn tấm giấy đã mục, nhiều dòng chữ không còn nguyên vẹn. Hy vọng ùa về với lực lượng tìm kiếm, vì di vật có thông tin là những thứ quý giá nhất để xác định danh tính.
Một chiến sĩ nhanh chóng dùng giấy bút ghi lại: Di vật kèm theo hài cốt là một tờ giấy nhỏ quyết định có ghi các dòng chữ: "Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Do nhu cầu công tác... khả năng, đạo đức của cán bộ, có đề nghị của đơn vị... 962. Ban Chỉ huy Tiểu đoàn quyết định Đồng chí Huỳnh Văn Quên, Tiểu đội bật Phó… Trị... Ban chỉ huy đơn vị 962, Đồng chí Quên".
Ngay trong đêm, đội tìm kiếm đã tiến hành giải mã, đối chiếu giấy tờ với dữ liệu các liệt sĩ hy sinh, xác định định đồng chí Huỳnh Văn Quên từng công tác tại Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Long An. Cuộc xác minh tại địa phương càng thêm trăm lần nghẹn ngào, khi tại quê nhà ở Tây Ninh, không chỉ có gia đình liệt sĩ Quên mòn mỏi chờ đợi cuộc trở về của người con, người anh của gia đình, mà còn có một người phụ nữ Nguyễn Thị Lệ vì lời thề son sắt “đã hứa thì không thể bỏ” ở vậy suốt gần 6 thập kỷ qua.
Thông tin xác định được ngay từ hài cốt thứ 2 được tìm thấy, làm các chiến sĩ càng có thêm động lực và kỳ vọng. Thế nhưng, không phải bộ hài cốt nào, cũng có di vật.
Có những di vật đi kèm, khiến những chiến sĩ trẻ càng thấm rõ hơn những đau đớn nhưng vô cùng kiên cường, bất khất trong giây phút cuối đời của các bác, chú. Có những bộ hài cốt tập thể không còn nguyên vẹn: một bộ mất cánh tay trái, một bộ mất chân phải nhưng tư thế vẫn như đang ôm chặt lấy nhau. Có những hài cốt còn nguyên dây trói tay sau lưng, có bộ còn dấu vết của đạn trên hộp sọ. Những dấu tích ấy khiến những người trực tiếp quy tập không khỏi ám ảnh.
Thượng tá Trần Hùng Cường, Chính trị viên Đội K73, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đã đi qua không biết bao nhiêu mảnh đất biên giới để tìm mộ liệt sĩ, không giấu nổi sự nghẹn ngào khi thấy những hài cốt lộ diện: “Thấy các chú, các anh không được chôn cất chu đáo, lòng tôi quặn thắt. Các chiến sĩ đã chiến đấu giữa ranh giới sự sống và cái chết để giành lại tự do và độc lập, dân tộc. Hòa bình không phải tự nhiên mà có. Tất cả được đổi bằng mồ hôi và xương máu của các anh”.
Trực tiếp quy tập hài cốt từ các hố mộ, Trung úy Huỳnh Trọng Hiếu, Phân đội trưởng Đội K73, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh không kìm nổi nước mắt trước câu chuyện của liệt sĩ ra đi với cặp nhẫn cưới chưa kịp trao giấu sâu trong túi áo. Có lẽ, người chiến sĩ ấy đã chuẩn bị tất cả để sau khi thắng trận trở về có thể được nên duyên vợ chồng với người mình yêu.
“Những người lính trên chiến trường năm xưa cũng có người mà họ thầm thương trộm nhớ. Nhưng vì lòng yêu nước, họ đều sẵn sàng nén lại tình cảm cá nhân để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Điều ấy khiến tôi xúc động vô cùng. Với thế hệ trẻ hôm nay, bản thân tôi phải cố gắng hơn nữa để hoàn thành tốt các nhiệm vụ, góp phần tiếp nối những đóng góp của thế hệ đi trước cho nền hòa bình hôm nay”, Trung úy Huỳnh Trọng Hiếu chia sẻ.
Dưới đất lạnh, là những kỷ vật đầy hơi ấm. Tìm thấy di vật, có thêm đặc điểm nhận dạng giúp hành trình “trả lại tên cho các anh” trở nên thuận lợi hơn. Bên cạnh công tác lấy mẫu ADN, sắp tới, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung chia sẻ, đơn vị sẽ phối hợp với Ban Liên lạc của Khối Biệt động Sài Gòn và Ban Liên lạc của các đơn vị đã từng chiến đấu trong nội đô Sài Gòn vào năm 1968, để kết nối với các gia đình liệt sĩ, thu thập thêm thông tin xác minh.
“Mỗi di vật, mỗi kỷ vật dù nhỏ bé đều là một manh mối quan trọng để chúng tôi nghiên cứu, xác định về đơn vị, hồ sơ, danh tính của các liệt sĩ. Kể cả là một cái cúc áo, chiếc mũ, tấm thẻ, cây bút hay chiếc lược… đều vô giá đối với lực lượng tìm kiếm”, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung vẫn không ngừng trăn trở về công cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng.
Thiếu tướng
Trần Chí Tâm
Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7
Vừa qua, Quân khu 7 đã tổ chức hội nghị sơ kết 6 tháng thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm để đánh giá rất toàn diện công tác tổ chức và triển khai thực hiện nhiệm vụ này. Mức độ lan tỏa của chiến dịch rất lớn, đặc biệt là khi cả hệ thống chính trị cùng bà con nhân dân đều đã vào cuộc quyết liệt. Chúng tôi nhận thấy rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, sự vào cuộc của các cấp, các ngành diễn ra hết sức mạnh mẽ.
Điển hình như tại Quân khu 7, sau khi tổ chức lễ triển khai quy tập hài cốt liệt sĩ ở Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, đơn vị tiếp tục phục vụ cho lễ triển khai quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực xã Nam Minh Đức thuộc thành phố Đồng Nai và sự vào cuộc ở đây cũng vô cùng quyết liệt. Hằng ngày, bà con nhân dân cùng các cấp, các ngành, đặc biệt là các tổ chức quần chúng, đã thực hiện các hoạt động tiếp sức cho lực lượng làm nhiệm vụ bằng những suất ăn, nước uống, hoa quả để động viên các chiến sĩ.
Bên cạnh đó, khi tổ chức quy tập ở Công viên Lê Thị Riêng và khu vực xã Minh Đức, hàng nghìn đoàn người từ khắp mọi miền Tổ quốc đã về đây thắp hương tri ân, tưởng nhớ ơn đức của các anh hùng liệt sĩ. Điều ấy cũng giúp cho thân nhân, gia đình liệt sĩ vơi đi phần nào nỗi mong mỏi, chờ đợi suốt hơn năm thập kỷ qua.
Hiện nay, Ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 7 cũng đã phối hợp tổ chức triển khai và kêu gọi bà con nhân dân nhanh chóng thực hiện giám định ADN để đưa thông tin di truyền vào ngân hàng dữ liệu quốc gia. Trong quá trình quy tập hài cốt, lấy sinh phẩm, chúng tôi sẽ triển khai gửi đi giám định ADN theo đúng quy định của Ban Chỉ đạo Quốc gia. Sau khi dữ liệu được đưa lên hệ thống mạng quốc gia, rất nhiều gia đình sẽ tìm lại được thông tin của thân nhân, gia đình mình sau nhiều thập kỷ đằng đẵng chưa tìm thấy.
58 năm đã phủ lên những dấu tích về sự hy sinh của cha ông nhiều lớp đất, nhưng không thể phủ lấp khát vọng tìm lại những người đã nằm xuống.
Để lần theo những dấu vết mong manh ấy, những người lính hôm nay cần đến kinh nghiệm của những người đã dành cả đời đi tìm đồng đội.
Tháng 7 vừa qua, các đội K có bề dày kinh nghiệm về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ gồm K70, K71, K72, K73 thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ đội K74 theo lệnh điều động của Bộ Tư lệnh Quân khu 7, tăng tốc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Những kinh nghiệm từ các chiến sĩ kỳ cựu giúp cho lực lượng trẻ K74 nhanh chóng nắm bắt kỹ thuật, kỹ năng, kinh nghiệm trong tìm kiếm, hỗ trợ lấy mẫu hài cốt.
Ở đây, kinh nghiệm không được truyền lại bằng những bài học lý thuyết, mà bằng chính từng nhát cuốc, đường xẻng và cách người lính cúi xuống trước một bộ hài cốt.
Ở đây, kinh nghiệm không được truyền lại bằng những bài học lý thuyết, mà bằng chính từng nhát cuốc, đường xẻng và cách người lính cúi xuống trước một bộ hài cốt. Những người từng nhiều năm tìm kiếm đồng đội giữa rừng sâu, biên giới nay trực tiếp chỉ cho các chiến sĩ K74 cách nhận biết từng lớp đất, cách xác định dấu hiệu của hố chôn, cách bóc tách để không làm tổn thương di cốt và cách nâng niu từng kỷ vật còn sót lại sau 58 năm. Bởi trong cuộc tìm kiếm này, chỉ một chút nóng vội cũng có thể khiến một phần ký ức của người đã khuất biến mất vĩnh viễn.
Với những người đã quen đi tìm đồng đội giữa những cánh rừng, triền núi và đường biên xa xôi, lần trở về này mang một cảm xúc khác. Họ không chỉ đến để truyền lại kinh nghiệm, mà còn như trở về với một cuộc tìm kiếm đặc biệt – nơi những người đã hy sinh nằm lại ngay giữa lòng thành phố.
Chỉ một chút nóng vội cũng có thể khiến một phần ký ức của người đã khuất biến mất vĩnh viễn.
Chỉ một chút nóng vội cũng có thể khiến một phần ký ức của người đã khuất biến mất vĩnh viễn.
Ngày nhận lệnh từ đơn vị, về hỗ trợ Đội K74 tìm kiếm, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng, anh em trong đội K73, K71 đều mang theo cảm xúc đặc biệt. Lần này, họ không phải hành quân vượt đèo, lội suối, không phải đi tìm các bác, các chú ở những nơi còn mơ hồ về vị trí. Nhiệm vụ trước mắt là ngay giữa lòng thành phố, với hố chôn tập thể đã bị vùi lấp hơn 58 năm.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, Thượng tá Trần Hùng Cường đánh giá, hố chôn tập thể có tính chất vô cùng phức tạp nên việc bóc tách đòi hỏi sự tỉ mỉ và thận trọng cực kỳ cao. Ngay ngày đầu khai quật, ông nói với các chiến sĩ trẻ: “Các em phải dùng bay kết hợp với bới tay thủ công, bóc tách từng lớp đất từ đầu, xuống tay, xuống chân để không làm tổn thương di cốt ở bên cạnh hoặc phía dưới. Điều này giúp giữ gìn di hài lành lặn nhằm bảo đảm quá trình lấy mẫu sinh phẩm thêm phần chính xác”.
Những lời dặn ấy được lặp đi lặp lại bên miệng mỗi hố khai quật. Bởi càng đi sâu xuống lòng đất, các chiến sĩ càng hiểu rằng, phía dưới không chỉ là những bộ hài cốt cần được quy tập, mà là những con người với một cái tên đang chờ được tìm lại.
Gần một tháng khẩn trương, các đội K hỗ trợ đã làm việc không quản ngày, đêm giúp lực lượng K74 của thành phố triển khai công tác tìm kiếm bài bản, khoa học, khai quật được hơn 170 hài cốt.
Con số ấy càng lớn, sự cẩn trọng càng phải lớn hơn. “Làm công việc này, chúng tôi phải biết sợ”, Trung tá Dương Xuân Hùng, Phó đội trưởng Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh nói chậm, mắt vẫn hướng xuống lòng hố, "Sợ là bởi chỉ một nhát cuốc mạnh tay cũng có thể làm vỡ một phần xương, một đường xẻng vội vàng có thể làm mất đi một kỷ vật mà 58 năm qua người thân của họ vẫn chờ đợi".
Nhấp cốc nước, anh tiếp lời vừa như ra lệnh, vừa động viên: “Chúng ta tuyệt đối không được làm ẩu, làm vội hay cẩu thả. Phải biết sợ từng nhát cuốc, sợ mỗi đường xẻng của mình có thể làm tổn thương đến phần di hài của các bác đang nằm dưới đất. Làm sao để giữ gìn nguyên vẹn di hài các bác, nhưng đồng thời cũng phải bản lĩnh và dám làm”.
Cuối tháng 7, Thượng tá Trần Hùng Cường và Trung tá Dương Xuân Hùng thắp nén hương thơm vào ban thờ, vào từng gốc cây, nắm đất, từng lá cờ được căng chạy dọc rãnh đào, cúi chào tiễn biệt, kết thúc chặng đường hỗ trợ. Lực lượng tìm kiếm rút về địa phương, tiếp tục cho nhiệm vụ lớn lao dọc miền biên viễn, tìm hài cốt các liệt sĩ đưa về quê hương.
Còn ở Công viên Lê Thị Riêng, cuộc tìm kiếm vẫn chưa thể dừng lại. Thời điểm đó, tại Công viên Lê Thị Riêng mới quy tập được 1/5 số hài cốt dự kiến. Đứng trước áp lực phải nhanh chóng tìm kiếm số hài cốt còn lại, Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh (K74), lấy tay quệt trán đang ướt đẫm mồ hôi: “Đây là nhiệm vụ rất quan trọng, bằng mệnh lệnh từ trái tim, chúng tôi sẽ tập trung hết sức đưa các bác, các chú trở về một cách trọn vẹn nhất”.
Thành phố tháng 7, 8 vào mùa mưa bất chợt. Nhưng dù mưa giông, công việc không thể ngưng trệ một ngày. Có hôm trời còn đang nắng ráo, đội vừa bóc lớp đất đầu tiên, phát hiện 5 di hài liệt sĩ nằm bên dưới thì mưa lớn ập xuống. Những tấm bạt lập tức được kéo căng, che chắn nhiều lớp quanh hố khai quật. Tất cả chỉ sợ nước mưa ngấm xuống, làm những phần hài cốt đã nằm dưới đất gần 60 năm tiếp tục phân rã.
Có những lúc, người lính phải căng mình giữ lấy từng phần di hài trước cả đất, nước và thời gian. “Chỉ sợ di hài gặp nước, sẽ bị rã ra ngay lập tức, không thể quy tập được”, Trung tá Lê Ngọc Hà nghẹn giọng.
Với lực lượng K74, khó khăn lớn nhất lúc này là vừa phải bảo đảm tiến độ tìm kiếm, vừa giữ được sự cẩn trọng trong từng khâu khai quật. Bởi phía dưới những lớp đất vẫn còn nhiều hài cốt chưa được tìm thấy, cùng những di vật có thể là manh mối quan trọng để xác định danh tính các liệt sĩ.
Bằng mệnh lệnh từ trái tim ấy, lực lượng quy tập đã không ngại khó, không ngại khổ, ngày đêm bám trụ hiện trường, lật từng tấc đất để tìm kiếm những di hài và kỷ vật còn sót lại của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc. Mồ hôi dù có rơi thấm đẫm áo, nắng làm cháy da hay cơn mưa làm bùn đất mút chặt những đôi chân chiến sĩ… ai cũng hiểu, điều ấy chưa là gì với máu thịt, với những đau đớn trong những ngày cuối đời của các anh hùng liệt sĩ.
Cuối ngày, mặt trời khuất dần. Những chú chim chao liệng rồi sà trú ngụ trên nóc tòa cư xá sát vách công viên. Thành phố đã lên đèn, những lá cờ nhỏ vẫn được cắm xuống xác định vị trí có hài cốt, nén hương vẫn cháy và cuộc tìm kiếm dưới lòng đất vẫn tiếp tục. Phía trong khu lấy mẫu, đèn cũng sáng xuyên đêm...
Công viên Lê Thị Riêng
Mô hình mẫu cho các khu mộ tập thể còn thiếu thông tin
Trong buổi làm việc với các bộ, ngành về một số nhiệm vụ trọng tâm của Ban Chỉ đạo quốc gia tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vào ngày 13/8, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá cao kết quả tìm kiếm, quy tập tại công viên Lê Thị Riêng, đồng thời, yêu cầu tiếp tục thực hiện với tinh thần thận trọng, quyết tâm cao, hoàn thiện hồ sơ liên quan đến các mộ tập thể.
Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, việc lấy mẫu hài cốt ở thời điểm này là kịp thời, bởi càng để lâu dưới lòng đất, việc lấy mẫu và bảo quản càng khó khăn. Do đó, cần khẩn trương hoàn thiện điều kiện bảo quản và đẩy nhanh nghiên cứu, ứng dụng hệ thống máy móc xác định ADN thế hệ mới.
Tuy nhiên, xác định danh tính liệt sĩ không thể chỉ dựa vào ADN. Trường hợp mẫu ADN bị đứt gãy, không còn khả năng phân tích, cần nghiên cứu phương pháp thực chứng trên cơ sở tổng hợp, đối chiếu nhiều nguồn tư liệu.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, nhận định, kết quả tại công viên Lê Thị Riêng cần được coi là mô hình, cách làm mẫu để triển khai đối với các khu mộ tập thể còn thiếu thông tin trên cả nước.