Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Đảng, Nhà nước, quân đội luôn luôn quan tâm đến việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và công việc ý nghĩa này đã được thực hiện từ năm 1947.

Đối với việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đòi hỏi còn rất nhiều yếu tố, về nhân chứng, tư liệu và ứng dụng khoa học hiện đại. Có nhiều địa điểm, dù được nhận định có hài cốt liệt sĩ, nhưng chúng ta chưa thể khai quật ngay vì nhiều yếu tố.

Hiện nay, chúng ta có lợi thế rất lớn là khoa học hiện đại ngày càng phát triển. Khoa học hiện đại giúp chúng ta đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, như ứng dụng phương pháp điện trở suất, radar xuyên đất trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đặc biệt, khoa học hiện đại giúp xây dựng nguồn dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ, từ đó có cơ sở để làm giám định ADN của liệt sĩ và thân nhân, để trả lại đúng danh tính liệt sĩ. Bên cạnh đó, chúng ta có nguồn dữ liệu từ phía các bạn nước ngoài cung cấp.

58 năm qua, chúng ta vẫn kiên trì với việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chính là sự quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước và quân đội. Với việc khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng cũng vậy. Chúng ta không để hành trình tìm kiếm các liệt sĩ chậm lại.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Khi thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, Thành phố Hồ Chí Minh đã xác định: Đây là một nhiệm vụ chính trị trung tâm, “mệnh lệnh từ trái tim” của nhân dân thành phố nói chung và của lực lượng vũ trang Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

Việc tìm thấy hài cốt của các liệt sĩ liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 được chôn ngày 12/2/1968 tại công viên Lê Thị Riêng có ý nghĩa sâu sắc, thể hiện sự tri ân của các cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân dân thành phố đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh, anh dũng vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bên cạnh đó, đối với Thành phố Hồ Chí Minh, việc này còn có ý nghĩa lớn hơn nữa, đó là giúp cho Ban chỉ đạo của thành phố xác định được danh tính của các liệt sĩ hy sinh trong năm đó, đặc biệt là lực lượng Biệt động Sài Gòn.

Đây cũng là cơ hội để cho thành phố làm sáng tỏ thêm những sự kiện lịch sử xảy ra trong năm 1968, đặc biệt là đối với các cán bộ chiến sĩ, đồng bào yêu nước đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Dưới sự lãnh đạo của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã nỗ lực tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng và khơi dậy được truyền thống yêu nước, cũng như cung cấp thông tin phục vụ cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Trong thời gian qua, đã có trên 1.200 đoàn công tác và thân nhân gia đình liệt sĩ đến dâng hương tưởng niệm các anh hùng đã hy sinh vào năm 1968 tại công viên Lê Thị Riêng.

Hiện nay các phường xã, đặc khu của Thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành nên một phong trào “nhà nhà” tìm kiếm và cung cấp thông tin liệt sĩ. Các địa phương trên địa bàn thành phố ngay khi có thông tin về các nơi chôn cất các liệt sĩ cũng đã tự động huy động nhân lực để đi tìm kiếm, trong đó có một số địa phương tiêu biểu như xã Hòa Hiệp, phường Gò Vấp, phường Bình Cơ...

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Mỗi hài cốt khi được tìm kiếm, quy tập, đều có một câu chuyện riêng, và mỗi câu chuyện đều thể hiện sự anh dũng hy sinh của các liệt sĩ.

Sau 58 năm, hài cốt của liệt sĩ bị phân hủy nên chúng tôi gặp nhiều khó khăn trong việc lấy mẫu ADN. Đây là bài toán khó, vì nếu không lấy được mẫu, sẽ không xác định được danh tính của các hài cốt liệt sĩ.

Chúng tôi rất may mắn khi ngay ngày đầu tiên quy tập đã tìm được liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, là hài cốt liệt sĩ thứ hai. Hài cốt liệt sĩ có giấy tờ điều động. Ngay trong đêm, chúng tôi tiến hành giải mã giấy tờ và được biết bác là người của đơn vị Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Long An. Chúng tôi xuống nhà xác minh và được biết liệt sĩ Huỳnh Văn Quên còn có một người yêu đã chờ đợi 58 năm mòn mỏi. Câu chuyện ấy không chỉ chúng tôi mà nhân dân cả nước đều vô cùng xúc động.

Sau đó, chúng tôi cũng đã phối hợp với Viện Pháp y, với Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh để chứng thực hồ sơ của liệt sĩ, gửi về gia đình những kỷ vật của liệt sĩ mang theo bên mình khi ra trận để gia đình thờ cúng.

Trong quá trình tìm kiếm, anh em cũng rơi nước mắt khi tìm thấy hài cốt của hai liệt sĩ được đưa lên vẫn đang trong tình trạng ôm lấy nhau. Một liệt sĩ thì mất đi một cánh tay trái, một liệt sĩ thì mất đi một chân phải. Lúc đầu chúng tôi định đưa vào để làm một bộ hài cốt liệt sĩ tập thể, nhưng chúng tôi nhận thấy phải cố gắng bóc tách ra được các hài cốt liệt sĩ để xác định ADN, xác định danh tính, có cơ hội để liệt sĩ trở về với gia đình. Bác sĩ quân y Trần Văn Bản cùng chúng tôi đã làm hết sức bóc tách các hài cốt liệt sĩ để xác định ADN.

Các chiến sĩ trẻ của chúng tôi cũng có lúc khựng lại khi trong quá trình làm vệ sinh hài cốt, phát hiện trong túi áo của liệt sĩ còn có hai chiếc nhẫn cưới. Không ai bảo ai, trong lòng đều nghĩ 58 năm trước, người chiến sĩ này đã có hẹn ước và chờ ngày trở về để kết hôn với người mình thương. Hiện nay, hai chiếc nhẫn này được chúng tôi coi như một kỷ vật, một phần nhân chứng của tình yêu đối với các liệt sĩ.

Ngoài ra, khi chúng tôi cất bốc hài cốt lên, nhiều liệt sĩ hy sinh với đôi tay vẫn còn bị trói ở phía sau. Điều này thể hiện sự kiên trung của các liệt sĩ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Mỗi di vật, mỗi kỷ vật dù nhỏ bé đều là một manh mối quan trọng để chúng tôi nghiên cứu, xác định về đơn vị, hồ sơ, danh tính của các liệt sĩ, dù là cúc áo, chiếc mũ, tấm thẻ, cây bút, chiếc lược… đều nó vô giá đối với lực lượng tìm kiếm. Từ đó, chúng tôi có thể khoanh vùng và tiến hành xét nghiệm ADN chính xác hơn.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Việc có thêm di vật hay đặc điểm nhận dạng đặc thù giúp hành trình “trả lại tên cho các anh” trở nên thuận lợi và tràn đầy hy vọng hơn so với những trường hợp hài cốt không còn manh mối.

Bên cạnh công tác lấy mẫu ADN, sắp tới đây, chúng tôi sẽ phối hợp với Ban Liên lạc của Khối Biệt động Sài Gòn và Ban Liên lạc của các đơn vị đã từng chiến đấu trong nội đô Sài Gòn vào năm 1968, để thông tin đến với các gia đình liệt sĩ, thu thập thêm thông tin. Biết đâu từ những câu chuyện mà chúng ta thông tin về các kỷ vật và di vật, các thân nhân của gia đình liệt sĩ sẽ nhận ra những kỷ vật của cha ông mình, cô chú mình.

Đây cũng chính là những kỷ vật lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước, cũng như cho các thế hệ trẻ để làm sao sống, học tập và công tác xứng đáng với những hy sinh to lớn của các anh hùng liệt sĩ nói chung và của một thân năm 1968 nói riêng.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh luôn xác định việc tìm kiếm liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, quan niệm rõ “ngày nào còn một liệt sĩ chưa trở về thì hành trình này vẫn còn tiếp tục”. Song song với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, chúng tôi cũng sẽ phối hợp với các cơ quan ban ngành có liên quan, đặc biệt là Công an thành phố, Sở Y tế, Sở Nội vụ để lấy mẫu sinh phẩm ADN của các hài cốt liệt sĩ, cũng như là mẫu ADN của các gia đình và tiến hành đẩy nhanh tiến độ để làm sao đối khớp được các mẫu phẩm với nhau.

Thế hệ trẻ Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và thanh niên cả nước nói chung cần phải luôn khắc ghi một chân lý: Cuộc sống hòa bình, học tập và công tác thuận lợi ngày hôm nay là thành quả đánh đổi bằng sự hy sinh vô giá của các thế hệ anh hùng liệt sĩ.

Cuộc sống hòa bình, học tập và công tác thuận lợi ngày hôm nay là thành quả đánh đổi bằng sự hy sinh vô giá của các thế hệ anh hùng liệt sĩ.

Phát huy truyền thống đó, tuổi trẻ hôm nay cần nỗ lực không ngừng trong học tập, lao động và cống hiến, sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh xương máu của cha anh, qua đó thiết thực đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung:

Công việc vẫn đang tiếp tục triển khai thực hiện để quy tập hài cốt liệt sĩ đã hy sinh năm 1968 trong thời gian sớm nhất, để đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đồng đội, về với gia đình và về với quê hương.

Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh xác định việc tìm kiếm các liệt sĩ trong giai đoạn 2026-2030 và cả những năm tiếp theo. Chúng tôi đã tham mưu cho Ban chỉ đạo thành phố xây dựng một kế hoạch tổng thể, trong đó có phân kỳ ra hàng tháng và hàng năm để tiến hành tìm kiếm quy tập. Đối với địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh là một địa bàn chiến lược quan trọng, chúng tôi triển khai theo từng dấu mốc lịch sử đặc biệt như năm 1968, 1969, 1974, 1975, và đặc biệt trọng tâm là năm 1968.

Chúng tôi cũng đã mời các nhà khoa học, các nhân chứng lịch sử, cùng nghiên cứu về lịch sử của Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương… Đến nay, chúng tôi xác định còn khoảng 12 vị trí nghi có chôn các liệt sĩ. Trong thời gian sắp tới, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thành lập ban nghiên cứu chuyên sâu và tổ chức hội thảo nghiên cứu về 12 vị trí này, để có tham ưu cho Ban Chỉ đạo của quân khu, Ban Chỉ đạo của thành phố để tiến hành tìm kiếm và quy tập.

Từ nay cho đến quý 4/2026, chúng tôi đang khẩn trương để mở hồ sơ của Bệnh viện K76A và hồ sơ của sân bay Tân Sơn Nhất. Trận đánh tại sân bay Tân Nhất là sự kiện lịch sử quan trọng diễn ra trong đêm 30, rạng sáng 31/1/1968. Tại địa điểm này, năm 1995 chúng tôi đã tiến hành quy tập được 181 liệt sĩ. Nhưng theo nghiên cứu hồ sơ của Đại học Texas, chúng tôi phát hiện ra còn một số lượng lớn các liệt sĩ hy sinh chưa được tìm thấy.

Với quyết tâm chính trị cao nhất, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh cũng sẽ tham mưu cho Ban Chỉ đạo của quân khu, Ban Chỉ đạo của thành phố khẩn trương mở hồ sơ, thu thập nhân chứng, khoanh vùng và tiến hành tổ chức hội thảo, khảo sát, thăm dò để sớm đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, với đồng đội.

Xin trân trọng cảm ơn Thiếu tướng!

Ngày xuất bản: 10/9/2026
Thực hiện: Hoàng Nhật, Hồng Vân, Lê Ngân, Thiên Lam, Ngọc Duy, Ngọc Khánh, Lê Chí, Ngọc Diệp