Từ một homestay nhỏ với sức chứa 20 khách, gia đình ông Bàn Văn Sĩ đã vay vốn cải tạo nhà cửa, xây thêm phòng ở, nâng sức chứa lên 100 khách/ngày vào mùa cao điểm. Du lịch ở thôn Khâu Tràng không phải là những công trình lớn hay dịch vụ hiện đại, mà bắt đầu từ chính cách người dân mở cửa nhà mình đón khách. 

Khác với những gia đình người Dao bản địa gắn bó bao đời với địa phương và tận dụng lợi thế sẵn có để làm du lịch, cũng có những người đến từ nơi khác, nhưng lại gắn bó với Hồng Thái theo một cách rất riêng. Câu chuyện ở homestay Làng Đá lại là một lát cắt khác trong bức tranh phát triển du lịch cộng đồng tại thôn Khâu Tràng.

Anh Nguyễn Thế Anh – chủ homestay Làng Đá sống tại thành phố Tuyên Quang, anh làm trong lĩnh vực kinh doanh ô-tô, xe máy. Nhưng một chuyến đi tới Hồng Thái cách đây gần chục năm, đúng mùa hoa lê nở, đã “gieo duyên” để anh gắn bó với mảnh đất này.

“Kỷ niệm đáng nhớ nhất là lần đầu tiên tôi đến đây, cách đây gần chục năm. Khi đó, tôi cùng gia đình lên tham quan vườn lê cổ. Đúng dịp hoa nở rộ, cả không gian trắng xóa, tinh khôi, kết hợp với nắng, mây và không khí mát mẻ - một khung cảnh rất đặc biệt. Chính khoảnh khắc đó khiến tôi “phải lòng” vùng đất này và nảy sinh ý định tìm một mảnh đất để xây dựng nơi nghỉ dưỡng, vừa để kinh doanh, vừa là nơi gắn bó lâu dài”, anh kể.

Ba năm trước, anh bắt đầu đầu tư vào khu đất gần như hoang sơ. Địa hình dốc, nhiều đá, thời tiết khắc nghiệt khiến việc xây dựng kéo dài. Con đường vào khu homestay mất gần hai năm mới hoàn thành.

Toàn bộ công trình được dựng từ những khung nhà gỗ cũ của người dân, với các loại gỗ quý như đinh, lim, sến, táu.  “Việc tìm mua các khung nhà gỗ của bà con rất khó. Để dựng một khu như thế này, mình đã phải mua từ 10–20 bộ khung nhà, sau đó chọn lọc từng cột gỗ còn tốt để sử dụng. Những cột gỗ này đều có tuổi thọ 40-50 năm, là gỗ quý như đinh, lim, sến, táu từ các nếp nhà cũ của người dân”, anh nói.

Toàn bộ các căn nhà của Làng Đá đều sử dụng mái ngói âm dương. Đặc biệt, đó là ngói cổ của người Dao. Những viên ngói này được làm thủ công từ hàng chục năm trước, nung theo phương pháp truyền thống chứ không phải sản xuất công nghiệp như hiện nay. Ngói cổ có giá trị không chỉ về mặt thẩm mỹ mà còn mang dấu ấn thời gian, rêu phong và yếu tố lịch sử. Ngoài ra, mái ngói âm dương giúp các căn nhà mát vào mùa hè, ấm vào mùa đông, chống gió mưa rất tốt.

“Ở khu vực này, nhà truyền thống thường là nhà gỗ hoặc nhà trình tường, và bắt buộc phải có mái ngói âm dương. Hầu hết các ngôi nhà trong thôn Khâu Tràng vẫn giữ kiểu kiến trúc này. Vì vậy, tôi muốn homestay của mình phải giữ được nét đặc trưng đó, không phá vỡ cấu trúc truyền thống” – anh Thế Anh cho biết.

Trước khi bắt tay xây dựng công trình, anh Thế Anh đã đi thực tế, tìm hiểu cách bà con sinh sống, ăn ở, cũng như tham khảo các homestay xung quanh để học hỏi và xây dựng ý tưởng riêng. Tuy nhiên, anh cũng nhận thức rõ, dù sáng tạo thế nào thì vẫn phải dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, không thể làm khác đi quá nhiều, nếu không sẽ mất đi bản sắc văn hóa của địa phương.

“Khi hình thành ý tưởng và triển khai mô hình, chúng tôi nhận được sự quan tâm, góp ý từ lãnh đạo xã và các cán bộ thôn. Họ trực tiếp đến tham quan, trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm để mô hình phát triển phù hợp với định hướng chung của địa phương. Đặc biệt, bà con rất ủng hộ. Hiện nay, 100% nhân sự làm việc tại homestay đều là người Dao bản địa, qua đó góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân” – anh Thế Anh cho biết.

Trong quá trình xây dựng homestay, đội ngũ của anh Thế Anh tuyệt đối hạn chế tác động đến tự nhiên, không chặt phá cây lớn hay cây cổ thụ. Khu vực chung quanh vẫn giữ nguyên rừng và nguồn nước tự nhiên, công trình được bố trí theo địa hình sẵn có.  

Hiện homestay Làng Đá mới đi vào hoạt động, nhưng đã đón nhiều đoàn khách, trong đó có cả khách quốc tế từ Pháp, Italy, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc. Điều họ tìm kiếm không phải sự tiện nghi, mà là trải nghiệm.

“Mong muốn của tôi khá đơn giản là góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào Dao tại Hồng Thái, cũng như tạo một điểm đến mang giá trị thực chất. Tôi muốn mô hình phát triển nhưng vẫn giữ đúng khuôn mẫu nguyên bản của người Dao bản địa, từ kiến trúc đến đời sống văn hóa, để mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực và có chiều sâu” – anh chia sẻ.

“Chúng tôi dự kiến phát triển khoảng 20-30 bungalow riêng biệt, đồng thời giữ lại các nếp nhà truyền thống để hình thành không gian trưng bày, giới thiệu văn hóa - có thể coi như một “bảo tàng sống” hoặc nhà văn hóa của đồng bào Dao. Bên cạnh đó, chúng tôi muốn mời các nghệ nhân địa phương đến trình diễn, thực hành các nghề truyền thống như đan lát, thêu thùa, dệt thổ cẩm… để du khách có thể trực tiếp trải nghiệm. Ngoài ra, các hoạt động văn hóa đặc trưng như hát dân tộc, múa chuông, nhảy lửa… cũng sẽ được tổ chức, nhằm tái hiện đời sống tinh thần và yếu tố văn hóa-tâm linh của cộng đồng” – anh Thế Anh bày tỏ định hướng trong tương lai.