Để chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho kỷ nguyên mới, giáo dục Việt Nam cần lộ trình đào tạo xuyên suốt, trong đó trọng tâm là giáo dục STEM ngay tại các trường phổ thông đến đào tạo chuyên sâu tại giảng đường đại học, tạo nên thế hệ tinh hoa làm chủ tương lai đất nước.
Đại hội XIV khẳng định khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng cốt lõi, động lực chủ yếu của tăng trưởng và phát triển đất nước.
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng đã đưa ra giải pháp cụ thể đối với vấn đề nhân lực, đó là “Tăng cường đầu tư, đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.
Nghị quyết 71-NQ/TW cũng đồng thời khẳng định quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, đó là bồi dưỡng nhân lực trình độ cao và nhân tài, dẫn dắt nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Đây được coi là những thế hệ tinh hoa làm chủ đất nước, là nguyên khí của quốc gia.
Rõ ràng các yếu tố: nhân lực chất lượng cao - khoa học công nghệ - tăng trưởng có mỗi quan hệ khăng khít, không thể thay thế trong hành trình đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới: “Con người” là chủ thể, “Công nghệ” là sức mạnh, và “Tăng trưởng” là kết quả tất yếu.
Thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang triển khai nhiều đề án lớn về phát triển nhân lực công nghệ cao như: Đề án nhân lực STEM giai đoạn 2025-2035; Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn; Đề án đào tạo điện hạt nhân; Đề án các trung tâm xuất sắc công nghệ 4.0 và các trung tâm đào tạo AI tại nhiều trường đại học.
Việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, do đó, đã được xác định cần thực hiện một cách hệ thống, bài bản từ giáo dục phổ thông tới đại học.
Việc chú trọng học STEM và Trí tuệ Nhân tạo (AI) trong thời đại hiện nay được coi là yếu tố tiên quyết bởi trang bị cho thế hệ trẻ tư duy giải quyết vấn đề, sự sáng tạo và khả năng thích ứng với một thế giới công nghệ hóa, tạo ra lợi thế cạnh tranh trong mọi lĩnh vực ngành nghề.
Một trong những nhiệm vụ, giải pháp được đề ra tại Nghị quyết 71-NQ/TW là tập trung nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, trong đó “cần đặc biệt chú trọng đầu tư các phòng thực hành, trải nghiệm STEM/STEAM” cùng với đó là việc mở rộng các lớp chuyên khối STEM/STEAM.
Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 và định hướng tới năm 2045, được Chính phủ phê duyệt ngày 25/5/2025, chỉ rõ: Mở rộng đào tạo trình độ cao, chất lượng cao trong các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (STEM), và đặt ra tiêu chuẩn tỷ lệ người theo học các ngành STEM đạt 35% ở mỗi trình độ đào tạo.
Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng đầu tư cơ sở trường lớp cho giáo dục mầm non.
Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng đầu tư cơ sở trường lớp cho giáo dục mầm non.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương nhận định: Cả hệ thống giáo dục đều đã nhận thức được yêu cầu phải đưa kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy sáng tạo, STEM vào các chương trình đào tạo, ở cả bậc học phổ thông và được bổ sung, tích lũy ở những bậc học tiếp theo ở giáo dục nghề nghiệp hay đại học.
Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương tiên phong đưa STEM vào trường phổ thông. Trong những năm qua, Trường trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh, phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng triển khai chương trình giáo dục STEM cho học sinh. Qua các hoạt động giáo dục STEM này, nhà trường hướng các em học sinh hình thành tư duy phản biện, sáng tạo, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm. Đồng thời, giúp học sinh dần thích ứng với thế giới công nghệ hiện đại, biến lý thuyết gắn với hành động thực tiễn trong nghiên cứu khoa học.
Để thúc đẩy giáo dục STEM, nhà trường đã thành lập Câu lạc bộ NCT STEMists. Câu lạc bộ không chỉ là nơi học tập, nghiên cứu khoa học mà còn là môi trường nuôi dưỡng đam mê, khơi nguồn sáng tạo và định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Đến nay, Câu lạc bộ NCT STEMists đã đạt được những kết quả quan trọng.
Trong lĩnh vực công nghệ và lập trình, học sinh câu lạc bộ ghi dấu ấn mạnh mẽ với hàng loạt giải thưởng tại các cuộc thi lớn như Tin học trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, Tin học trẻ miền nam và Tin học trẻ toàn quốc. Nhiều đội thi đã đạt giải Nhất, Nhì, Ba với các sản phẩm web, app và ứng dụng công nghệ phục vụ học tập. Đặc biệt, câu lạc bộ còn đạt giải Nhất cuộc thi HSU Programming Challenge, khẳng định năng lực lập trình và tư duy công nghệ vượt trội của học sinh. Ngoài ra, câu lạc bộ còn tích cực tham gia các cuộc thi về trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số như: Sáng tạo cùng AI, Vẽ tranh cùng AI, Chuyển đổi số và AI... Tại các cuộc thi này, học sinh Trường THPT Nguyễn Chí Thanh đã giành nhiều giải thưởng cao, thể hiện khả năng sáng tạo và làm chủ công nghệ mới trong thời đại số.
Với các mô hình tổ chức hấp dẫn, thiết thực, STEM đã thật sự thu hút học sinh. Khối 10 và 11 của Trường THPT Nguyễn Chí Thanh có tổng số 1.513 học sinh thì có 1.028 học sinh đăng ký học STEM.
Học sinh Trương Hoàng Kim, lớp 11A19, Trường THPT Nguyễn Chí Thanh bảy tỏ sự tự hào khi được học tại ngôi trường có phong trào STEM mạnh. “Câu lạc bộ NCT STEMists không chỉ dạy kiến thức mà còn giúp tụi em phát triển tư duy sáng tạo, công nghệ và kỹ năng mềm. Các lớp học STEM do trường tổ chức luôn đông học sinh đăng ký”, em cho biết.
Là thành viên mới của Câu lạc bộ NCT STEMists, Hoàng Gia Phát, lớp 10A1, Trường THPT Nguyễn Chí Thanh nói rằng trước đây, em chưa từng nghĩ mình có thể làm dự án hay nghiên cứu khoa học. Từ khi tham gia lớp học STEM, em được thầy cô hướng dẫn làm sản phẩm thực tế, thuyết trình trước đám đông. “Nhờ các tiết học STEM này, em tự tin hơn, biết làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và định hướng rõ ràng hơn cho tương lai”, Gia Phát chia sẻ.
Nhiều phụ huynh có con học tại Trường THPT Nguyễn Chí Thanh nhận định rằng, chương trình STEM giúp học sinh phát triển toàn diện và đây là mô hình giáo dục cần thiết trong thời đại công nghệ hiện nay.
Ông Phạm Thành Nhân, phụ huynh học sinh Phạm Huỳnh Gia Huy, Trường THPT Nguyễn Chí Thanh cho biết: “Khi tham gia Câu lạc bộ NCT STEMists và các lớp học STEM tại trường, cháu trở nên tự tin, chủ động học tập, biết quản lý thời gian và đặc biệt là có định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn. Cháu thường chia sẻ về các dự án, sản phẩm mình làm, tôi rất bất ngờ khi thấy cháu có thể lập trình, thuyết trình và nghiên cứu khoa học”.
Thạc sĩ Trần Thị Tú Anh, giáo viên Trường THPT Nguyễn Chí Thanh cho biết: “Nhà trường luôn chú trọng phát triển giáo dục STEM thông qua việc tổ chức các lớp học STEM mở rộng cho toàn bộ học sinh. Chúng tôi không dạy STEM theo lý thuyết khô khan mà thông qua dự án, thí nghiệm, ứng dụng công nghệ, AI, giúp học sinh thấy được giá trị thực tiễn của kiến thức. Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là giúp học sinh phát triển tư duy, kỹ năng và định hướng nghề nghiệp trong tương lai”.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, trong năm học 2024-2025, các trường xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường có tích hợp việc tổ chức thực hiện giáo dục STEM, khuyến khích thực hiện đầy đủ cả ba hình thức: bài học STEM, trải nghiệm STEM và làm quen với nghiên cứu khoa học, kỹ thuật thể hiện cụ thể trong kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch dạy học các môn học, hoạt động giáo dục…
Khuyến khích học sinh nghiên cứu các ứng dụng trong đời sống thực tiễn thông qua các dự án nhỏ và vừa, phù hợp lứa tuổi. Tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của các câu lạc bộ, đội nhóm học thuật trong nhà trường làm nền tảng cho hoạt động học sinh nghiên cứu khoa học. Qua đó, từng bước thí điểm hoạt động giáo dục “Trí tuệ nhân tạo-AI” trong trường phổ thông.
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho biết thêm: Hướng đến nền giáo dục hiện đại, Thành phố Hồ Chí Minh không ngừng nỗ lực xây dựng trường học thông minh, trường học số, xây dựng mô hình học tập tiên tiến, hội nhập quốc tế và thực hiện chuyển đổi số ở tất cả các khâu trong quản lý cũng như tổ chức dạy và học.
Về giáo dục STEM, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, thời gian qua, các hoạt động đã được triển khai tương đối rộng rãi và linh hoạt tại nhiều địa phương thông qua các hình thức như bài học tích hợp, dự án liên môn, các cuộc thi khoa học kỹ thuật, mô hình câu lạc bộ STEM, ngày hội STEM trong nhà trường. Những nỗ lực này bước đầu tạo ra hứng thú học tập, kích thích tư duy sáng tạo và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh. Một số địa phương đã chủ động kết nối với doanh nghiệp, viện nghiên cứu để xây dựng mô hình học tập gắn với thực tiễn sản xuất.
Nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục hướng nghiệp, trong đó giáo dục STEM được xác định có vai trò quan trọng đối với giáo dục hướng nghiệp đã được xây dựng và thực hiện hiệu quả trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018; đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất phục vụ dạy học gắn với giáo dục hướng nghiệp, giáo dục STEM đã được tăng cường đáng kể; ngày càng nhiều nguồn lực xã hội được huy động tham gia vào hoạt động giáo dục hướng nghiệp và giáo dục STEM trong nhà trường phổ thông.
Thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng triển khai chương trình giáo dục STEM cho học sinh tại các trường học.
Thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng triển khai chương trình giáo dục STEM cho học sinh tại các trường học.
Thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng triển khai chương trình giáo dục STEM cho học sinh tại các trường học.
Thành phố Hồ Chí Minh đã chú trọng triển khai chương trình giáo dục STEM cho học sinh tại các trường học.
Học sinh Trường mầm non Tuổi thơ 7 (Thành phố Hồ Chí Minh) trong giờ học tập.
Học sinh Trường mầm non Tuổi thơ 7 (Thành phố Hồ Chí Minh) trong giờ học tập.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và nền kinh tế số. Việc xây dựng và triển khai các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của các nhóm ngành công nghệ kỹ thuật (STEM) trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Tiếp nối bậc phổ thông, việc đào tạo ở các ngành khoa học mũi nhọn, công nghệ có chiều sâu, cung cấp nhân tài cho đất nước được chú trọng và triển khai với nhiều giải pháp.
Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2024 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đại học, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của nhóm ngành STEM nhằm đáp ứng các ngành mũi nhọn như công nghiệp kỹ thuật phục vụ phát triển hạ tầng và chiến lược kinh tế- xã hội thời gian tới.
Đại học Bách Khoa Hà Nội - một trong những cơ sở giáo dục về khoa học, công nghệ hàng đầu tại Việt Nam, giữ vai trò tiên phong trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ kỹ thuật then chốt của nền kinh tế số và cách mạng công nghiệp 4.0.
Đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và phát triển công nghệ, sản phẩm sáng tạo ứng dụng vào thực tiễn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đất nước chính là trách nhiệm và mục tiêu cao nhất mà các đại học, đặc biệt là đại học kỹ thuật, công nghệ cần phải hướng đến.
Nghị quyết 71-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu: Hiện đại hóa, nâng tầm giáo dục đại học, tạo đột phá phát triển nhân lực trình độ cao và nhân tài, dẫn dắt nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Nhà giáo Ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Đại học Bách Khoa Hà Nội nhấn mạnh: Đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và phát triển công nghệ, sản phẩm sáng tạo ứng dụng vào thực tiễn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của đất nước chính là trách nhiệm và mục tiêu cao nhất mà các đại học, đặc biệt là đại học kỹ thuật, công nghệ cần phải hướng đến.
Thống kê của Vụ Giáo dục đại học, quy mô đào tạo ở các trình độ của nhóm ngành toán và khoa học kỹ thuật (STEM) hiện nay có 685.794 sinh viên đại học, 21.620 học viên cao học và 3.501 nghiên cứu sinh năm học 2024-2025.
Tại Trường Điện-Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, hằng năm có khoảng 1.200 sinh viên tốt nghiệp thuộc các lĩnh vực trọng điểm như thiết kế và lập trình vi mạch điện tử, công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điều khiển và tự động hóa, hệ thống nhúng - IoT, truyền thông không dây, năng lượng tái tạo và kỹ thuật y sinh...
Để nâng cao chất lượng sinh viên, Trường Điện-Điện tử luôn đẩy mạnh mô hình đào tạo gắn kết chặt chẽ với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, và đầu tư có trọng điểm cho cơ sở hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm hiện đại, các chương trình đào tạo sau đại học, đào tạo tài năng; đồng thời có chính sách học bổng, ưu đãi để khuyến khích người học.
Trong các ngành học mà Trường Điện-Điện tử đang đào tạo, vi mạch bán dẫn là một trong những ngành công nghệ cao mà trường luôn chú trọng. Đây là lĩnh vực mà Việt Nam đẩy mạnh phát triển, kỳ vọng có thể giúp Việt Nam làm chủ cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data),… và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh, Phó hiệu trưởng Trường Điện-Điện tử cho biết, Trường đang duy trì quan hệ hợp tác chiến lược với hầu hết các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn tại khu vực phía Bắc. Trong số đó có nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới như Qorvo, Infineon, Synopsys, CoAsia Semi, ABOV, Toshiba, Bosch, Dolphin, bên cạnh các doanh nghiệp Việt Nam như Viettel, FPT Semiconductor, VNPT Technology,...
“Các doanh nghiệp này tích cực tham gia Ngày hội việc làm do Trường Điện-Điện tử tổ chức, nhằm tuyển dụng trực tiếp sinh viên của trường. Hoạt động này không chỉ giúp kết nối sinh viên với nhà tuyển dụng mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược đào tạo gắn kết thực tiễn, đảm bảo đầu ra chất lượng cao, sát với nhu cầu thị trường”, thầy Nguyễn Đức Minh chia sẻ.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, giáo dục đại học đứng trước hai nhiệm vụ quan trọng: Đào tạo đủ nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ phục vụ phát triển kinh tế xã hội (bán dẫn, đường sắt tốc độ cao, vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học,…); Sẵn sàng cung cấp nhân lực đón đầu làn sóng các ngành công nghệ mới nổi.
Thống kê của Vụ Giáo dục đại học, quy mô đào tạo ở các trình độ của nhóm ngành toán và khoa học kỹ thuật (STEM) hiện nay có 685.794 sinh viên đại học, 21.620 học viên cao học và 3.501 nghiên cứu sinh năm học 2024-2025.
Đại học Bách Khoa Hà Nội luôn chú trọng mô hình đào tạo gắn kết chặt chẽ với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo.
Đại học Bách Khoa Hà Nội luôn chú trọng mô hình đào tạo gắn kết chặt chẽ với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo.
Một trong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo ngành công nghệ kỹ thuật, theo Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và đào tạo là cần tiếp tục ban hành chính sách, cơ chế để thu hút học sinh theo học các ngành khoa học tự nhiên ngay từ bậc trung học phổ thông để gia tăng số lượng, chất lượng, tìm kiếm tài năng cho đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao khối ngành công nghệ kỹ thuật then chốt, công nghệ mới nổi. Kết hợp với giáo dục phổ thông chú trọng các môn khoa học tự nhiên, công nghệ từ cấp tiểu học và trung học, khơi dậy niềm đam mê học thuật cho học sinh. Xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia có chính sách miễn, giảm học phí cho người học khối ngành kỹ thuật cao.
Đại hội Đảng lần thứ XIV đã khẳng định: Con người vừa là mục tiêu cao nhất, vừa là động lực trực tiếp, đồng thời là chủ thể trung tâm của mọi chiến lược và chính sách phát triển. Trong kỷ nguyên vươn mình, thế hệ nhân lực chất lượng cao được đào tạo bài bản từ mái trường phổ thông tới đại học sẽ là những người dẫn dắt đất nước phát triển thịnh vượng và bền vững.