Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đặt ra mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Theo cách xác định nước thu nhập cao được thực hiện theo phương pháp phân loại quốc gia dựa trên tổng thu nhập quốc dân (GNI) của WB, tính đến 2026, ngưỡng phân loại nhóm thu nhập trung bình thấp có GNI bình quân đầu người từ 1.176-4.635 USD; nhóm thu nhập trung bình cao từ 4.636-14.375 USD; và nhóm thu nhập cao là trên 14.375USD. Các ngưỡng này sẽ được điều chỉnh theo tác động của lạm phát.

Tại Việt Nam, tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người năm 2025 là 4.970 USD (tăng từ 4.490 USD năm 2024). Mức thu nhập này vượt ngưỡng 4.636 USD - và Việt Nam được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao theo phân loại mới của World Bank.

Theo ước tính của nhiều nghiên cứu (có thể xem Đinh Trường Hinh & Nguyễn Trọng Hoài, 2026), cần đạt GNI bình quân đầu người trên 20.000 USD vào năm 2045 để được xếp vào nhóm thu nhập cao.

Theo công bố của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Việt Nam tăng trưởng khoảng 6,4% trong gần 40 năm đổi mới từ 1986 đến nay.

Nhìn lại lịch sử tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong những thập kỷ gần đây cho thấy, tốc độ tăng GDP bình quân giai đoạn 2021-2025 khoảng 6,3%/năm, cao hơn nhiều so với mức bình quân 5,91%/năm giai đoạn 2011-2015 và 6,2%/năm giai đoạn 2016-2020.

Nếu tính giai đoạn 2022-2025 (không tính năm 2021 do tăng trưởng kinh tế toàn thế giới bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi dịch bệnh Covid-19) thì tăng trưởng bình quân đạt 7,2%. Riêng năm 2025, GDP ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng với 8,02%.

Như vậy, những năm qua, Việt Nam có tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm các nền kinh tế có mức tăng trưởng cao nhất khu vực và thế giới. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là, với mức tăng trưởng bình quân 7%, Việt Nam có đạt được mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 với GNI bình quân đầu người trên 20.000 USD hay không?

Bàn về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học-Xã hội Việt Nam chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân về tốc độ tăng trưởng trong kinh tế học. Ông cho biết, nếu đạt mức tăng trưởng 10% một năm thì cứ mỗi 7 năm thì sẽ tăng gấp đôi được mức thu nhập bình quân. Trong khi đó, nếu nền kinh tế tăng trưởng chỉ ở mức 7% như hiện tại thì phải mất đến 10 năm mới đạt được kết quả đó.

Với mức tăng trưởng khoảng 7%, thì đến năm 2045 thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam chỉ đạt khoảng dưới $20.000 USD. Mức này hoàn toàn chưa đáp ứng được mục tiêu đề ra.

“Chỉ khi đạt tốc độ tăng trưởng 10% thì chúng ta mới đáp ứng được tiêu chí của một nước có thu nhập cao. Về cơ bản, đây là một mục tiêu mang tính toán học hết sức rõ ràng”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Chúc cho biết.

Đồng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến, Phó hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương đưa ra phép tính: Nếu chỉ tăng 7%/năm, sau 20 năm, quy mô nền kinh tế tăng chưa tới 4 lần; trừ đi tăng dân số, thu nhập bình quân đầu người năm 2045 chỉ quanh mức 17.000-18.000 USD, không đạt ngưỡng mục tiêu 20.000 USD.

Chia sẻ thêm với phóng viên Báo Nhân Dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến cho biết, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam dự kiến khép lại vào khoảng cuối thập niên 2030, và chúng ta thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Nếu đi với tốc độ tăng trưởng 7%, thời điểm chạm ngưỡng thu nhập cao rơi đúng vào lúc lực lượng lao động đã thu hẹp, tức là rơi vào kịch bản "già trước khi giàu", khi chi phí an sinh và y tế bắt đầu bào mòn nguồn lực dành cho đầu tư phát triển.

Bên cạnh đó, kể từ năm 1990, theo Ngân hàng Thế giới, chỉ trên dưới 30 nền kinh tế đã vượt từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những nước duy trì nhịp 5-7% như Thái Lan, Malaysia, Brazil đều "kẹt" lại ở mức trung bình suốt 30-50 năm; những nước bứt lên được như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore đều có 25-30 năm tăng trưởng 9-10% trong giai đoạn bắt kịp.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Tiến khẳng định: “Con số 7% là tốc độ không đủ nhanh để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình”.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu cấp bách đối với Việt Nam là phải đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, nếu không thực hiện được, chúng ta sẽ “lỡ hẹn” với mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045.

Như đã phân tích ở trên, Hàn Quốc hay Singapore đều sở hữu những đặc trưng rất riêng về con đường phát triển, cũng như về vai trò của Chính phủ và thị trường. Về phía Việt Nam, với bối cảnh đặc trưng của mình, theo phân tích của ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, để đạt mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần xử lý một số điểm nghẽn lớn, đó là chất lượng thực thi chính sách, thủ tục đầu tư, tiếp cận đất đai, hạ tầng, năng lượng, logistics, kỹ năng lao động, thị trường vốn và năng lực đổi mới sáng tạo. Một thách thức quan trọng khác là năng suất của khu vực doanh nghiệp trong nước còn thấp và liên kết với FDI chưa đủ sâu.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Bùi Minh Giáp, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cũng chỉ rõ, đối với Việt Nam, kinh tế đang duy trì đà tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2026, kết quả tích cực này cũng cần được nhìn nhận một cách thận trọng nhất định bởi môi trường bên ngoài và các sức ép vĩ mô trong nước cũng đang hiện ra rõ nét hơn.

Ông Bùi Minh Giáp lý giải, Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, nên các biến động về thương mại toàn cầu, thuế quan, rào cản thương mại, giá năng lượng, tỷ giá và nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn có thể tác động nhanh tới tăng trưởng. Tác động có thể đi qua nhiều kênh: xuất khẩu, nhập khẩu đầu vào, chi phí logistics, dòng vốn đầu tư và tâm lý của doanh nghiệp.

Thành tố quan trọng khác trong quá trình tiến lên thu nhập cao, đòi hỏi Việt Nam phải phát triển được "thị trường kép" tức là phát triển song song thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân và thị trường quốc tế thông qua mạng lưới 17 FTA, nhằm bảo đảm sự bền vững trong bối cảnh bất định trên thế giới. Bên cạnh đó, hiểu theo một nghĩa khác của “thị trường kép” là thị trường vốn. Việt Nam bắt buộc phải phát triển một thị trường vốn dài hạn và các cấu phần thị trường khác, thay vì chỉ phụ thuộc vào dòng vốn từ hệ thống ngân hàng thương mại, ông Chúc phân tích.

Quan trọng hơn trong bối cảnh hiện nay là cần nhấn mạnh đến “quản trị thực thi” như là thành tố đặc biệt quan trọng. Những thành tố nêu trên dù được thiết kế tốt như chính sách tốt, nguồn lực dồi dào, có năng lực sản xuất cao, nhưng nếu khâu thực thi không hiệu quả thì kết quả cũng bằng không; ngược lại, thực thi tốt sẽ khuếch đại tất cả các thành tố còn lại, Phó Giáo sư Đào Ngọc Tiến nhắc đến vai trò của “quản trị thực thi” khi nói đến điều kiện để Việt Nam đạt tăng trưởng cao.

Đối với quản trị thực thi cần chú ý đến năng lực giám sát dựa trên dữ liệu. Mỗi thành tố nên được gắn với các chỉ số được đo lường và giám sát liên tục: ICOR giảm từ khoảng 6 xuống 4-4,5; tỷ trọng đóng góp của TFP; tỷ lệ giá trị gia tăng trong xuất khẩu; tỷ lệ giải ngân đầu tư công. Ngoài ra, điểm quan trọng nhất trong quản trị thực thi là quản trị rủi ro kinh tế vĩ mô để bảo đảm nền tảng ổn định vĩ mô và an toàn tài chính. Tỷ lệ tín dụng/GDP của nước ta đã vượt 130%; nếu dồn gánh nặng tăng trưởng lên vai tín dụng và bất động sản thì rủi ro lặp lại chu kỳ 2007-2011 là hiện hữu. Đồng thời, điện năng phải tăng 10-12%/năm mới "nuôi" nổi tăng trưởng hai con số.

Vị chuyên gia cho biết, thực tiễn nửa đầu năm 2026 đã minh chứng, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phân cấp mạnh theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" đã tạo đòn bẩy quan trọng đưa tăng trưởng lên 8,18%.