Từ góc độ văn bản, Nghị quyết 90 đã mở thêm công cụ cho Hà Nội ở khâu bồi thường khi thu hồi đất. Nhưng từ góc độ đời sống, hiệu quả của công cụ ấy không chỉ được quyết định bởi hệ số bồi thường, mà còn ở việc nó tác động như thế nào đến tâm lý, kỳ vọng và mức độ yên tâm của người dân khi phải bàn giao mặt bằng. Chính từ chỗ giao nhau giữa khung pháp lý và đời sống thực tế ấy, nhiều vấn đề bắt đầu lộ rõ hơn.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn An Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Nguyễn An Bình và Cộng sự, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng giải phóng mặt bằng nhiều năm qua luôn là khâu nhạy cảm nhất trong quá trình triển khai các dự án hạ tầng, không chỉ vì liên quan đến nguồn lực tài chính rất lớn mà còn bởi tác động trực tiếp đến nơi ở, tài sản và sinh kế của người dân. Theo ông, Hà Nội vì vậy cần một cơ chế đủ đặc thù để xử lý những tình huống mà khung chính sách chung khó đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Từ nội dung Nghị quyết 90 có thể thấy phần được điều chỉnh mạnh nhất là bồi thường bằng tiền đối với đất, với mức áp dụng 2 lần hoặc 1,5 lần tùy nhóm dự án; trong khi các khoản liên quan đến tài sản trên đất, hỗ trợ ổn định đời sống và tái định cư vẫn cơ bản áp dụng theo mức hiện hành. Đặt Nghị quyết 90 trong tương quan với Quyết định số 19/2026/QĐ-UBND, theo đó hệ số điều chỉnh giá đất K vẫn ở mức 1, có thể thấy phần được điều chỉnh đáng kể nhất trong cơ chế đặc thù hiện nay vẫn là bồi thường bằng tiền đối với đất. Trong khi đó, các nội dung gắn với hỗ trợ đời sống, chỗ ở tạm cư và tái định cư chưa cho thấy sự điều chỉnh tương ứng trên cùng một mặt bằng chính sách.

Nếu nhìn thuần túy trên giấy tờ, sự thay đổi ấy là một bước tiến. Nhưng ở ngoài thực tế, người dân hiếm khi chỉ nhìn vào con số bồi thường cho đất. Điều họ quan tâm còn là căn nhà đang ở sẽ được tính ra sao, tài sản trên đất được bồi thường như thế nào, tiền thuê nhà tạm cư có đủ để xoay xở trong giai đoạn chờ bố trí nơi ở mới hay không, và sau khi di dời thì cuộc sống có sớm ổn định được không.

Nhìn từ thực tiễn cơ sở, ông Đặng Anh Vũ, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy phường Lê Đại Hành, nguyên Phó Chủ tịch phường Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, cho rằng đây cũng chính là điểm khiến người dân còn nhiều băn khoăn trong quá trình thực hiện. Theo ông, với người dân thuộc diện thu hồi đất, điều họ quan tâm không chỉ là mức bồi thường đối với đất, mà còn là khả năng ổn định cuộc sống sau khi di dời, từ chỗ ở, sinh hoạt đến các điều kiện bảo đảm cuộc sống trong giai đoạn chuyển tiếp.

Nói cách khác, người dân không chỉ nhìn vào số tiền nhận được, mà nhìn vào việc phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí chỗ ở mới có đủ để họ sớm ổn định cuộc sống hay không. Trong thực tế, khi phần đất được điều chỉnh theo cơ chế đặc thù nhưng các chính sách gắn với hỗ trợ đời sống và tái định cư chưa thay đổi tương xứng, tâm lý so sánh hoặc kỳ vọng vào một phương án bù đắp toàn diện hơn là điều dễ phát sinh. Đây là yếu tố cần được đặc biệt lưu ý trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo ông Đặng Anh Vũ, trong bối cảnh đó, chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp đối thoại, giải thích và vận động người dân, sẽ là cấp chịu áp lực rõ nhất. Bởi đây là nơi phải chuyển các quy định trên văn bản thành phương án thực hiện cụ thể, rõ ràng và khả thi để tạo đồng thuận. Hiệu quả của một cơ chế đặc thù, vì thế, không nên chỉ nhìn ở mức bồi thường tăng thêm, mà còn ở khả năng thu hẹp khoảng cách giữa tiến độ dự án và sự đồng thuận xã hội.

Điều ấy hiện lên khá rõ trong cách người dân đón nhận chính sách ở thực tế.

Ngồi trong căn nhà cũ đã bắt đầu được tháo dỡ một phần mái để nhường chỗ cho dự án đường Vành đai 2,5, ông Nguyễn Văn Thủy, ở phường Cầu Giấy, nhìn ra con đường bụi đỏ phía trước và nói chậm rãi: “Lúc đầu nghe di dời, ai chẳng xót. Nhưng khi cán bộ phường xuống tận nhà, chỉ rõ vị trí tái định cư, giải thích cặn kẽ mức bồi thường mới, tôi cũng yên tâm hơn. Người dân không ngại thay đổi, điều quan trọng là mọi việc phải rõ ràng, minh bạch”.

Từ những trường hợp như ông Hùng có thể thấy, Nghị quyết số 90/2026/NQ-HĐND không chỉ mở thêm dư địa để Hà Nội xử lý những dự án lớn, quan trọng, cần triển khai ngay. Điều đáng nói hơn là cơ chế ấy chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một quá trình tổ chức thực hiện đủ rõ ràng, đủ thấu đáo để người dân hiểu, tin và chấp nhận đồng hành. Khi mặt bằng pháp lý đã được mở ra, áp lực cũng dồn rõ hơn về phía những người trực tiếp thực thi ở cơ sở – nơi từng phương án bồi thường phải đi qua đối thoại, từng băn khoăn phải được trả lời bằng trách nhiệm cụ thể, và từng cuộc vận động chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự minh bạch, kiên nhẫn và bản lĩnh hành động. Cũng từ đây, câu chuyện của cơ chế sẽ chuyển sang câu chuyện của những con người đang đứng ở tuyến đầu của đồng thuận.

Ngày xuất bản: 30/3/2026
Chỉ đạo: Phan Hùng - Kim Phương Bình
Tổ chức sản xuất: Hồng Vân
Thực hiện: Thùy Linh - Thảo Lê
Trình bày: Hoài Thu