Quan điểm này khá mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định, việc lan tỏa các giá trị cao đẹp của ngôn ngữ và văn hóa dân tộc không chỉ trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài mà còn tới bạn bè quốc tế góp phần tạo nên “sức mạnh mềm” của Việt Nam.
Trong việc gìn giữ và phát huy tiếng Việt ở nước ngoài không thể không nhắc đến nỗ lực của hàng nghìn giáo viên, tình nguyện viên kiều bào ở khắp các nơi trên thế giới, từ châu Âu, châu Mỹ đến châu Á. Họ đã và đang góp phần gìn giữ, lan tỏa tiếng Việt cho các thế hệ người Việt Nam sinh ra và lớn lên ở nước ngoài. Nhất là tại một số quốc gia, tiếng Việt đã chính thức được đưa vào giảng dạy như một ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục phổ thông, góp phần quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa và ngôn ngữ dân tộc cho thế hệ trẻ người Việt xa Tổ quốc.
Nhớ lại hành trình hơn 10 năm dạy tiếng Việt tại Malaysia, cô giáo Nguyễn Thị Liên, một trong năm thí sinh người Việt Nam tại nước ngoài được vinh danh tại cuộc thi tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và Bộ Ngoại giao tổ chức, không thể quên những kỷ niệm về năm 2023, năm đầu tiên cuộc thi được tổ chức.
Vào ngày 8/9/2023, đúng ngày Tôn vinh tiếng Việt, trong Gala “Tiếng Mẹ thân thương” được tổ chức quy mô tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ, Hà Nội, cô giáo Nguyễn Thị Liên dịu dàng bước lên sân khấu trong tà áo dài quê hương, vinh dự đón nhận bó hoa tươi thắm, giấy khen và lời chúc mừng từ Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, khi đó còn là Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Người Việt Nam ở nước ngoài.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên, một trong năm thí sinh người Việt Nam tại nước ngoài, được vinh danh tại cuộc thi tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2023.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên, một trong năm thí sinh người Việt Nam tại nước ngoài, được vinh danh tại cuộc thi tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2023.
“Khoảnh khắc đã khiến tôi cảm thấy xúc động thật sự!”, cô giáo Liên chia sẻ và cho biết thêm: “Những năm tháng bền bỉ lên lớp, những lần bận rộn tổ chức các hoạt động ngoại khóa... tất cả đã được ghi nhận, đã đưa tôi đến vinh dự ấy và là động lực để tôi tiếp tục hành trình lan tỏa tiếng Việt, văn hóa Việt của mình trong tình yêu, đam mê và tự hào”.
Hành trình của cô giáo Liên điểm khởi đầu từ câu chuyện gắn với một cô bạn người Việt rất cá tính và có cái tên rất đẹp: Hương Lan! Cô Liên kể: “Vào một ngày cuối tuần, Hương Lan dẫn cậu con trai 6 tuổi đến nhà tôi và đề nghị: ‘Chị dạy tiếng Việt cho cháu Supak nhé! Em muốn con em phải biết tiếng Việt. Chị không được từ chối dạy cháu đâu đấy!’”
Dù khá bất ngờ bởi quen biết Hương Lan chưa lâu, nhưng cháu Supak là một cậu bé đáng yêu, lại cùng tuổi với con gái út của mình, nên cô Liên không nỡ từ chối. Từ đó, một lớp học nhỏ được lên lịch vào cuối tuần. Học trò gồm Supak, con gái út của cô Liên và một cậu bé cùng tuổi nữa. “Những đứa trẻ không chỉ đi học tiếng Việt, chúng đến lớp với cả sự hào hứng được gặp bạn, được đi bơi, đi chơi, đi ăn với nhau sau buổi học. Lớp học không hẳn là lớp học, ở đó, bọn trẻ gọi tôi là bác, là cô, là mẹ… và ngoài việc dạy chữ, tôi kiêm luôn bảo mẫu”, cô Liên xúc động kể. “Có lúc tay phải tôi chỉ bài, tay trái tôi phải cầm vạt áo sau lưng để các cậu bé không nhảy ra khỏi ghế ngồi…”, cô vui vẻ nói.
“Nguyên là một cô giáo dạy Văn, từng có 12 năm liên tục đứng trên bục giảng, dạy những học trò trung học phổ thông về văn chương và vẻ đẹp của tiếng Việt, tôi đã quyết định rời Việt Nam chuyển đến Malaysia sinh sống. Những tưởng phải xa rời nghề giáo mãi mãi… nhưng tôi đã bắt đầu lại công việc của mình theo cách khác. Từ lớp học tự phát thủa ấy, tôi có thêm động lực khi nhận lời mời của Chủ tịch Câu lạc bộ Phụ nữ cùng các chị em thành lập Câu lạc bộ Tiếng Việt tại Malaysia vào tháng 10/2016 và tiếp tục tổ chức các lớp học tiếng Việt trong cộng đồng dù gặp rất nhiều khó khăn và thử thách…”, cô Liên cho biết.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Cô giáo Nguyễn Thị Liên trong lớp dạy tiếng Việt tại Malaysia.
Rồi hơn 10 năm cũng đã đi qua, cô Liên chia sẻ: “Chúng tôi đã đi từ manh nha ý tưởng ngày ấy để rồi nhen nhóm, khơi gợi trong các cháu tình yêu tiếng Việt, tình yêu với quê hương qua những hoạt động trải nghiệm về phong tục, ẩm thực, gắn kết cộng đồng…; đồng thời, nuôi dưỡng trong các cháu bản sắc Việt Nam, cùng sự gắn kết với cội nguồn”.
Sự thay đổi ấy có được là kết quả của một hành trình dài, của bao bàn tay và tấm lòng của những người Việt làm việc vì cộng đồng, vì tình yêu với quê hương, nguồn cội. “Tôi tự hào đã có mặt ở đây và góp phần làm nên sự thay đổi ấy!”, cô giáo Liên bày tỏ.
Cũng giống với lớp học của cô giáo Liên, lớp học tiếng Việt của con, em người Việt tại Trường Elsa Brandstrom, thành phố Linköping, vùng Östergötland (Thụy Điển) do chính cô Lưu Sally, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Thụy Điển, tổ chức.
Khoảng hơn 10 năm, cũng là một người mẹ người Việt xa quê hương, cô Lưu Sally thấu hiểu rất rõ về sự cần thiết của việc giữ gìn văn hóa và ngôn ngữ mẹ đẻ cho thế hệ trẻ trong cộng đồng người Việt tại Thụy Điển. Cô đã tận dụng thời gian ngoài làm kinh doanh để gắn bó với công việc gìn giữ tiếng mẹ đẻ cho con, em kiều bào là học sinh từ lớp 7-9. Và thế là sau khi hoàn thành chương trình học chính khóa, các em học sinh người Việt ở Trường Elsa Brandstrom lại háo hức tham gia học tiếng Việt cùng cô Lưu Sally.
“Thực tế việc dạy tiếng Việt cho các em không hề dễ dàng”, cô Lưu Sally chia sẻ: “Việc dạy tiếng Việt ở đây không chỉ là dạy chữ, mà còn là cách giúp các em dần dần hòa nhập vào cả hai môi trường văn hóa, và đặc biệt là hiểu sâu sắc hơn về văn hóa Việt Nam”.
Cô Lưu Sally trong lớp học tiếng Việt tại thành phố Linköping, vùng Östergötland, Thụy Điển.
Cô Lưu Sally trong lớp học tiếng Việt tại thành phố Linköping, vùng Östergötland, Thụy Điển.
Không chỉ được sự ủng hộ của cộng đồng, của các thành viên trong Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Thụy Điển, lớp học còn nhận được sự đánh giá cao từ bà Sabina Carlsson, Phó Hiệu trưởng Trường Elsa Brandstrom. Cô Lưu Sally cho biết, nhà trường và đặc biệt là bà Sabina Carlsson luôn tạo điều kiện thuận lợi nhất để các em tham gia lớp học tiếng Việt, và được coi trọng ngang với 15 ngôn ngữ khác mà nhà trường đang giảng dạy. Điều này không chỉ giúp các em tiếp cận tốt hơn với chương trình học mà còn tạo điều kiện để các em tự tin giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc.
Trong một chuyến công tác tại Thụy Điển, rất xúc động trước nỗ lực duy trì tiếng Việt của cô Lưu Sally và các em học sinh, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Thành phố Hồ Chí Minh Vũ Thị Huỳnh Mai đã tìm đến tận thành phố Linköping, vùng Östergötland, để thăm lớp học của cô Lưu Sally.
Nhắc đi nhắc lại câu “Tiếng Việt còn, dân tộc Việt Nam sẽ mãi còn!” khi bắt gặp hình ảnh nhóm học sinh tíu tít vây quanh cô Lưu Sally, bà Vũ Thị Huỳnh Mai xúc động chia sẻ, dù các em có sinh sống ở bất kỳ đâu, cũng cần phải biết và giữ gìn tiếng Việt bởi các em vẫn là người Việt Nam. Tuy nhiên, theo bà Mai, việc giữ gìn tiếng Việt không chỉ là nhiệm vụ của mỗi cá nhân, mà cần sự chung tay từ cả cộng đồng và sự hỗ trợ tích cực, hiệu quả từ các tổ chức trong và ngoài nước.
Kể về hành trình đến với tiếng Việt của mình, cô Lanny Phetnion, một giáo viên tiếng Việt người Lào đã được tôn vinh là Sứ giả tiếng Việt tại Lễ tổng kết Ngày Tôn vinh tiếng Việt năm 2024 và chương trình Gala “Tiếng Việt thân thương” do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao, phối hợp các đơn vị tổ chức tháng 9/2024, cho biết: “Cơ duyên với tiếng Việt của tôi đến vào năm học lớp 12, khi đạt giải cao trong một cuộc thi học sinh giỏi và được tặng học bổng cho chương trình tiếng Việt của Đại học quốc gia Lào”.
Lớp dự bị tiếng Việt cho cán bộ người Lào do cô Lanny Phetnion giảng dạy tại Khoa tiếng Việt, Đại học quốc gia Lào.
Lớp dự bị tiếng Việt cho cán bộ người Lào do cô Lanny Phetnion giảng dạy tại Khoa tiếng Việt, Đại học quốc gia Lào.
Lúc đầu, cô tân sinh viên Lanny Phetnion cũng đắn đo khi “nhiều người từng hỏi: Học tiếng Việt làm gì, học xong liệu có sử dụng đến hay không, liệu có kiếm được việc làm hay không?...”. Nhưng sau vẫn quyết định đăng ký tham gia bởi “được tiếp xúc nhiều hơn với tiếng Việt, được biết nhiều hơn về văn hóa, đất nước, con người Việt Nam, tình yêu với tiếng Việt dần lớn, và tôi vẫn quyết định đi học ngoại ngữ này”, cô Lanny nhớ lại.
Tốt nghiệp sau 5 năm học, cô Lanny Phetnion được nhận làm giảng viên tại Khoa Tiếng Việt, Đại học quốc gia Lào, và tiếng Việt đã trở nên thân thuộc như ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Ngoài công việc chính, để góp phần giúp tiếng Việt được lan tỏa và nhiều người biết đến hơn, cô Lanny Phetnion còn làm người dẫn chương trình Thời sự tiếng Việt tại Đài Truyền hình quốc gia Lào; tham gia hỗ trợ phiên dịch cho nhiều đoàn công tác Việt Nam sang thăm và làm việc tại Lào, dẫn chương trình tiếng Lào-Việt cho các sự kiện. Đặc biệt, cô Lanny Phetnion còn mở một trung tâm dạy tiếng Việt tại Lào để vừa dạy tiếng vừa lan tỏa tình yêu với tiếng Việt, với văn hóa Việt Nam đến mọi người.
Với những nỗ lực không ngừng nghỉ, đầu tháng 9/2024, cô Lanny Phetnion là một trong số rất ít người nước ngoài đã được Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao, tôn vinh là Sứ giả tiếng Việt và ghi nhận những đóng góp không nhỏ của chị trong việc quảng bá tiếng Việt trong môi trường quốc tế.
"Học tiếng Việt để được tiếp xúc nhiều hơn với tiếng Việt, được biết nhiều hơn về văn hóa, đất nước, con người Việt Nam, tình yêu với tiếng Việt dần lớn, và tôi vẫn quyết định đi học ngoại ngữ này".
- Cô Lanny Phetnion, giáo viên tiếng Việt người Lào -
Cũng là một giảng viên Khoa Tiếng Việt, Đại học Ngôn ngữ, Trường Đại học quốc gia Lào, nhưng con đường của Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ Nguyễn Thị Hiền lại khởi nguồn từ khi gặp và kết hôn với một nghiên cứu sinh Tiến sĩ người Lào ở Việt Nam. Vượt qua rào cản văn hóa, năm 2002, chị Hiền đã theo chồng sang định cư ở Viêng Chăn (Lào).
Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ Nguyễn Thị Hiền tại Lễ tôn vinh Tiếng Việt tại Lào tháng 9/2024.
Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ Nguyễn Thị Hiền tại Lễ tôn vinh Tiếng Việt tại Lào tháng 9/2024.
Khi Đại học quốc gia Lào thành lập Khoa Tiếng Việt (năm 2003), cô Hiền được nhà trường mời làm giáo viên dạy tiếng Việt. Những ngày đầu mới thành lập khoa, giáo viên dạy không có giáo trình. Khi về Việt Nam ăn Tết năm 2004, cô đã chủ động tìm mua sách dạy tiếng Việt. Sau đó, cô xin Chương trình giảng dạy tiếng Việt bên Việt Nam để các giảng viên dựa vào đó xây dựng khung chương trình dạy tiếng Việt cho Khoa Tiếng Việt, Đại học quốc gia Lào.
Hiện nay, công việc chính của cô Hiền là giảng dạy, đào tạo sinh viên hệ cử nhân ngôn ngữ tiếng Việt. Ngoài ra, chị còn tích cực tham gia dạy tiếng Việt cho học sinh hệ dự bị tiếng Việt, học sinh ở trường phổ thông và được mời đi dạy nhiều lớp bồi dưỡng tiếng Việt ở nhiều cơ quan, ban, ngành.
Sống và tham gia giảng dạy tiếng Việt tại Lào hơn 20 năm, dù đã quen với nhịp sống, văn hóa của nước bạn, nhưng cô Hiền luôn đau đáu nhớ về quê hương, đất nước mình. Với cô, dạy tiếng Việt là cơ hội để lan tỏa lịch sử, văn hóa đất nước Việt Nam tới con, em Việt kiều cũng như bạn bè quốc tế. “Đối tượng học của mình rất đa dạng, không chỉ con em Việt kiều mà cả con em người Lào nữa. Thông qua các giờ dạy tiếng Việt cho học sinh tại trường, mình truyền tải các câu chuyện văn hóa của Việt Nam, và đóng vai trò làm sứ giả đưa tiếng Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế”, cô Hiền nói.
Thủ đô Viêng Chăn có hơn 100.000 người Việt Nam làm ăn, sinh sống. Do đó, nhu cầu học tiếng Việt của con, em kiều bào rất lớn. Để các thế hệ con cháu biết tiếng Việt, duy trì ngôn ngữ của dân tộc luôn là vấn đề được cộng đồng kiều bào ở đây ưu tiên. Năm 2022, dưới sự bảo trợ của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Hội Người Việt Nam ở Thủ đô Viêng Chăn cùng Chùa Phật tích Viêng Chăn mở lớp tiếng Việt miễn phí cho con, em người Việt. Những giờ học tiếng Việt ở đây thu hút đông đảo con, em kiều bào đến lớp. Không chỉ dạy chữ, cô Hiền còn trao truyền đến các em những nét văn hóa, phong tục, tập quán độc đáo của đất nước mình; qua đó, nhen nhóm tình yêu Tổ quốc và khơi dậy ý chí vươn lên, luôn hướng về nguồn cội...
Chia sẻ quan điểm này, Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà, nhà nghiên cứu Dân tộc học, Chủ tịch Hội Parfums du Vietnam, Thành viên Ban chấp hành Tổng hội Người Việt Nam tại Pháp (UGVF), Phó Chủ tịch Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt toàn cầu, cho biết, cũng giống như tại Lào, cộng đồng người Việt tại Pháp không chỉ là một cộng đồng hội nhập thành công mà còn là một trong những cộng đồng có đời sống hội đoàn phong phú nhất tại châu Âu.
Là người nhiều năm sinh sống và làm việc tại Pháp, Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà nhận thấy, nhu cầu gìn giữ tiếng Việt và bản sắc văn hóa trong thế hệ trẻ ngày càng lớn. “Các lớp học tiếng Việt cuối tuần, các chương trình Trại hè tiếng Việt, Ngày Tôn vinh tiếng Việt và mạng lưới giáo viên tiếng Việt tại Pháp đang góp phần quan trọng giúp các em hiểu hơn về nguồn cội”, Tiến sĩ Hồng Hà cho biết thêm.
Đánh giá rất cao tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW khi đã truyền đi thông điệp rằng dù ở bất cứ nơi đâu, người Việt Nam ở nước ngoài vẫn là một bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà chia sẻ, đây chính là nguồn động viên tinh thần lớn đối với cộng đồng kiều bào tại nước ngoài trong việc gìn giữ tiếng Việt, văn hóa Việt và đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Việc dạy tiếng Việt cho con em kiều bào không chỉ góp phần gìn giữ tiếng Việt trong cộng đồng người Việt tại nước ngoài, mà còn lan tỏa tiếng Việt tới cộng đồng người bản địa, giúp tăng cường tình đoàn kết gắn bó, góp phần xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ổn định, đoàn kết, vững mạnh.