QMosaic: Khi gốm bước vào không gian kiến trúc hiện đại

Từ một xưởng gốm ở Bát Tràng, QMosaic đã đưa gốm mosaic bước vào nhiều công trình kiến trúc, từ không gian công cộng đến khách sạn, khu nghỉ dưỡng và nhà ở. Không đi theo lối sản xuất hàng loạt, cách làm của thương hiệu này dựa trên tổ chức thủ công từng mảnh ghép để tạo nên các bề mặt có nhịp điệu và chiều sâu. Sự hiện diện ngày càng rõ của gốm mosaic cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý trong ngành trang trí xây dựng: vật liệu truyền thống, nếu được xử lý đúng cách, có thể trở thành yếu tố tạo hình, góp phần định hình bản sắc không gian đương đại.

Ở Bát Tràng, làm gốm chưa bao giờ là câu chuyện mới. Hàng trăm năm qua, đất, lửa và men đã tạo nên một hệ nghề bền bỉ, với những dòng sản phẩm quen thuộc như đồ gia dụng, đồ thờ, đồ trang trí. Nghề vẫn sống, vẫn có thị trường, nhưng phần lớn dừng lại ở phạm vi sản phẩm. Để gốm bước ra khỏi khuôn khổ đó, tham gia trực tiếp vào không gian kiến trúc hiện đại với tư cách một vật liệu tạo hình, lại là một câu chuyện khác, đòi hỏi một cách nghĩ và cách làm khác.

QMosaic xuất hiện từ chính điểm chuyển ấy. Không lựa chọn mở rộng theo lối quen thuộc, thương hiệu này đi theo một hướng khó hơn: biến gốm từ một sản phẩm hoàn chỉnh thành một hệ vật liệu có khả năng tham gia vào cấu trúc không gian. Khi đó, gốm không còn là vật để trưng bày hay sử dụng đơn lẻ, mà trở thành một phần của bề mặt kiến trúc, góp phần tạo nên cảm nhận thị giác và không gian sống.

Khác với gốm truyền thống, gốm mosaic được chia nhỏ, ghép lại và chỉ thực sự có ý nghĩa khi đặt trong một tổng thể cụ thể. Giá trị của nó không nằm ở từng viên gốm riêng lẻ, mà ở cách hàng nghìn mảnh gốm được tổ chức thành một bề mặt có nhịp điệu, có độ chuyển và có chiều sâu. Người làm gốm, trong trường hợp này, không chỉ tạo ra vật liệu, mà tham gia trực tiếp vào việc định hình không gian.

Tại xưởng của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Quý Sơn, quy trình làm nghề được tổ chức theo cách giữ lại tối đa yếu tố thủ công. Không có dây chuyền sản xuất hàng loạt, mà là chuỗi công đoạn nối tiếp: thử đất, làm đất, tạo hình, phủ men, nung, ủ, phân loại, rồi mới bước sang thi công. Mỗi khâu đều có thể điều chỉnh theo yêu cầu cụ thể của từng công trình.

Chị Nguyễn Thị Thu Hằng, người trực tiếp kiểm soát chất lượng, cho biết gốm mosaic không thể làm sẵn như vật liệu công nghiệp. Mỗi công trình là một trường hợp riêng, từ màu men, kích thước viên gốm đến cách tổ chức bề mặt đều phải xử lý lại. Chính vì vậy, gần như không có sự lặp lại; mỗi sản phẩm gắn với một không gian cụ thể.

Mosaic cho phép xử lý trên những bề mặt cong, uốn lượn, thậm chí là các khối kiến trúc có hình dạng phức tạp.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Quý Sơn

Cách làm này đòi hỏi thời gian và kinh nghiệm tích lũy. Với hơn 3.000 khách hàng và hơn 1.500 dự án đã hoàn thiện, cùng nền tảng gia truyền hơn 30 năm trong nghề gốm và hơn 15 năm chuyên sâu vào phù điêu, mosaic, kinh nghiệm ở đây không chỉ nằm ở tay nghề, mà ở khả năng xử lý vật liệu trong những điều kiện không gian khác nhau.

Điểm khác biệt rõ nhất của gốm mosaic nằm ở kỹ thuật thi công. Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Quý Sơn cho biết, không giống các vật liệu ốp lát thông thường chỉ phù hợp với bề mặt phẳng, mosaic cho phép xử lý trên những bề mặt cong, uốn lượn, thậm chí là các khối kiến trúc có hình dạng phức tạp. Việc ghép các mảnh gốm nhỏ trên những bề mặt này đòi hỏi khả năng căn chỉnh chính xác và xử lý tại chỗ để bảo đảm sự liền mạch.

Tại Sun Plaza Cầu Mây (Sa Pa), một công trình tiêu biểu do QMosaic thực hiện, các bề mặt kiến trúc nhiều chuyển khối được xử lý bằng mosaic với diện tích 351,1m². Những bức tranh gốm không chỉ là hình ảnh trang trí, mà là sự chuyển thể cảnh quan Tây Bắc lên kiến trúc, giữ được sự liên tục về hình ảnh và cảm xúc.

Ở Merry Land Quy Nhơn, hệ cầu chữ Y, O, U và các cụm trái tim trung tâm được tạo nên từ hơn 400.000 mảnh gốm. Khi ánh sáng thay đổi, bề mặt gốm phản chiếu theo nhiều hướng, tạo nên cảm giác chuyển động liên tục, khiến không gian không còn tĩnh.

Tại Phoenix Legend Hạ Long, với diện tích thi công 99m² trên địa hình đồi dốc, mosaic không chỉ là lớp hoàn thiện mà trở thành một phần của ngôn ngữ kiến trúc. Các mảng ghép phải bám theo địa hình, theo đường cong, đồng thời giữ được ý tưởng xuyên suốt của thiết kế.

Bộ khay gốm

Ngay tại Hà Nội, cụm “lá khoai” ở quảng trường Ruby-Goldmark City cho thấy rõ khả năng tạo hình của gốm mosaic. Hơn 300.000 mảnh gốm được thiết kế và xử lý trực tiếp tại công trường, mỗi chiếc lá mang một hình dáng và họa tiết riêng, không lặp lại. Quá trình thi công ở đây gần như là một dạng sáng tác tại chỗ, nơi nghệ nhân, kiến trúc sư và họa sĩ cùng điều chỉnh để đạt hiệu quả thẩm mỹ.

Một dấu mốc quan trọng là việc QMosaic tham gia cung cấp vật liệu và thực hiện một phần của Con đường gốm sứ ven sông Hồng – công trình có quy mô gần 4km. Sự tham gia này cho thấy gốm mosaic không còn bị giới hạn trong phạm vi làng nghề, mà đã trở thành một phần của không gian văn hóa đô thị.

Không chỉ dừng ở công trình lớn, gốm mosaic còn được đưa vào không gian sống cá nhân. Một số không gian của các nghệ sĩ, trong đó có ca sĩ Thanh Lam, được xử lý bằng mosaic theo cách tiết chế, không phô diễn nhưng đủ tạo chiều sâu. Điều đó cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của vật liệu, từ không gian công cộng đến đời sống riêng.

Bàn hoa cỏ mùa xuân

Bàn hoa cỏ mùa xuân

Bên cạnh công trình, các sản phẩm ứng dụng như bàn ghế sân vườn, bàn cà phê, các bề mặt nội – ngoại thất hay các phiến, đệm mosaic cũng được phát triển theo cùng một nguyên tắc: giữ lại độ chênh tự nhiên của men gốm, không làm phẳng bề mặt. Nhờ đó, sản phẩm dù ở quy mô nhỏ vẫn có chiều sâu thị giác.

Các sản phẩm quà tặng cũng đi theo hướng cá thể hóa. Thay vì lặp lại một mẫu chung, mỗi sản phẩm được thiết kế riêng, giữ lại tính độc bản. Ngay cả ở quy mô nhỏ, nguyên tắc không lặp lại vẫn được duy trì.

QMosaic cũng thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm, nơi người tham gia trực tiếp ghép những mảnh gốm để hiểu quy trình làm nghề. Qua đó có thể thấy, mosaic không đơn thuần là ghép vật liệu, mà là quá trình lựa chọn và điều chỉnh liên tục.

Những nỗ lực đó đã được ghi nhận qua nhiều giải thưởng, từ hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam, chương trình OCOP đến các cuộc thi thiết kế của Hà Nội. Những tác phẩm như “Chú mèo Saphia”, “Nét xưa Hà Nội” hay “Bàn café Hoa Cỏ Mùa Xuân” cho thấy khả năng chuyển hóa chất liệu gốm thành ngôn ngữ thẩm mỹ mang tính đương đại.

Mèo Sapphire

Tuy nhiên, giá trị không nằm ở danh hiệu, mà ở việc các công trình và sản phẩm đã hiện diện trong đời sống, được sử dụng và được cảm nhận. Từ không gian công cộng đến không gian riêng, từ công trình lớn đến những chi tiết nhỏ, gốm mosaic đã mở rộng phạm vi tồn tại của mình.

Trong bối cảnh ngành trang trí xây dựng ngày càng đa dạng nhưng cũng dễ đồng dạng, những cách làm như QMosaic không chiếm số đông. Gốm mosaic không cạnh tranh về tốc độ hay chi phí, nhưng lại tạo ra những bề mặt không lặp lại, giúp mỗi công trình có một dấu ấn riêng.

Điều đáng nói là “chất Việt” trong những công trình này không nằm ở họa tiết quen thuộc, mà ở cách làm: chấp nhận sự chênh lệch của vật liệu, giữ lại nhịp điệu tự nhiên, không làm phẳng bề mặt. Đó là một dạng thẩm mỹ không phô trương nhưng bền, gắn với cảm nhận thị giác và trải nghiệm không gian.

“Chất Việt” trong những công trình này không nằm ở họa tiết quen thuộc, mà ở cách làm.

Từ những viên gốm nhỏ trong xưởng Bát Tràng, khi được đặt đúng vị trí, có thể hình thành nên những bề mặt mang tính tạo hình rõ rệt. Và từ những bề mặt đó, một cách tiếp cận không gian dần được xác lập – không chạy theo số lượng, không ồn ào, nhưng đủ bền để tạo dấu ấn.

Trong chừng mực đó, QMosaic không chỉ là một đơn vị làm nghề, mà là một minh chứng cho khả năng của vật liệu truyền thống khi bước vào kiến trúc hiện đại: vừa giữ được nền tảng thủ công, vừa góp phần định hình diện mạo thẩm mỹ của không gian đương đại.

Ngày xuất bản: 29/3/2026
Thiết kế: Tùng Anh

Trở về Nhandan.vn