Triển vọng cho các không gian sáng tạo

Thứ Hai, 18-10-2021, 21:51
Một góc không gian sáng tạo Complex 01.

Không gian sáng tạo chính là “linh hồn” của Thành phố sáng tạo mà Hà Nội đang xây dựng. Dù gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19, thành phố vẫn có những hoạt động thúc đẩy sự phát triển của các không gian sáng tạo. Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo mới đây đã đem đến nhiều gợi ý, giải pháp để Hà Nội có thể hiện thực hóa việc phát triển các không gian sáng tạo.

Dưới chân cầu Chương Dương có một bãi bồi lớn. Đây là không gian dường như bị bỏ quên của Hà Nội nhưng lại là một không gian lý tưởng với rất nhiều người. Kiến trúc sư Đoàn Kỳ Thanh và cộng sự mơ ước biến không gian này thành “Quận nghệ thuật sông Hồng”. Theo Kiến trúc sư Đoàn Kỳ Thanh, giá trị cốt lõi của Hà Nội phải là thiên nhiên và tính năng động, sáng tạo. Không gian thiên nhiên cốt yếu nằm ngay trung tâm thành phố chính là sông Hồng.

Nếu tại trung tâm của sông Hồng, có một không gian dành riêng cho sự sáng tạo thì nó sẽ trở thành một “cực” phát triển hiệu quả cho thành phố. Theo đề xuất của các tác giả, “Quận nghệ thuật” hướng tới xu thế không gian xanh, với hai yếu tố xuyên suốt từ không gian bên trong các tòa nhà đến không gian ngoài trời là nghệ thuật và sáng tạo. Những giải pháp quy hoạch, kiến trúc được xử lý thấu đáo, làm thay đổi hẳn cách nhìn về ứng xử của Hà Nội với dòng sông lịch sử.

Theo Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn Di tích, ý tưởng “Quận nghệ thuật sông Hồng” khiến sinh khí của vùng đất được khôi phục. Phương án “Quận nghệ thuật sông Hồng” của CTCP Tư vấn và đầu tư kiến trúc AVANT (Kiến trúc sư Đoàn Kỳ Thanh là Giám đốc) là phương án giành Giải nhất trong cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo ở hạng mục Bảo tồn và phát huy giá trị không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp Tạp chí Kiến trúc tổ chức.

Cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo gồm ba hạng mục: Hạ tầng thúc đẩy sáng tạo; Tổ chức không gian sáng tạo trên cơ sở khai thác các công trình công nghiệp trong đô thị phải di dời hoặc chuyển đổi chức năng; Bảo tồn và phát huy giá trị không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống. Do đặc thù là đô thị lịch sử, vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống được dư luận quan tâm, các tác giả có sự đầu tư công phu, đề xuất những giải pháp thú vị, thiết thực để hoán cải những không gian truyền thống thành không gian sáng tạo.

 Chẳng hạn như phương án biến làng nghề mây tre đan Phú Vinh thành không gian sáng tạo, với mây tre phủ kín từ không gian giới thiệu du lịch, cho đến đường làng, các hộ gia đình làm nghề mây tre…, với các sản phẩm truyền thống, kết hợp những sản phẩm vừa có yếu tố truyền thống, vừa có yếu tố đương đại; hay phương án chuyển hóa không gian của phố Đinh Lễ từ một đoạn phố bán sách đơn thuần thành một không gian văn hóa sống động, kết nối nhiều chức năng.

Hà Nội có nhiều nhà máy, xí nghiệp phải di dời. Việc chuyển đổi chức năng các khu đất sau khi di dời có ảnh hưởng quyết định tới diện mạo đô thị. Do đó, đây cũng là vấn đề thu hút nhiều phương án kiến trúc tham gia. Nổi bật trong số này là phương án xây dựng một “Quận đường tàu 4.0” trên cơ sở cải tạo Nhà máy xe lửa Gia Lâm. Theo phương án này, một số xưởng và kho bãi xuống cấp sẽ được phá dỡ để bảo đảm tầm nhìn, đồng thời vẫn sẽ giữ lại các khu nhà xưởng có giá trị về mặt kiến trúc, các đường ray và lõi cảnh quan, rồi từ đó đề xuất các giải pháp tái quy hoạch, bố trí lại giao thông và xanh hóa các khu vực nhà xưởng bị bỏ hoang thành không gian cảnh quan.

Ngoài phương án này, phương án cải tạo Nhà máy Dệt kim Đông Xuân cũng giúp thành phố gìn giữ di sản công nghiệp, vừa đem đến những hoạt động năng động, sáng tạo cho thành phố. Hai phương án này đều giành giải nhất ở hạng mục Tổ chức không gian sáng tạo trên cơ sở khai thác các công trình công nghiệp trong đô thị phải di dời hoặc chuyển đổi chức năng.

Không gian sáng tạo được coi là nhân tố cốt lõi để thúc đẩy công nghiệp văn hóa, là một trong những trụ cột xây dựng Thành phố sáng tạo. Đến nay, Hà Nội có khoảng 120 không gian sáng tạo. Tuy nhiên, các không gian này chủ yếu có quy mô nhỏ, hoạt động tự phát, nhiều không gian sớm nở - tối tàn. Trưởng phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) Phạm Thị Lan Anh cho biết: “Việc tổ chức Cuộc thi thiết kế không gian sáng tạo Hà Nội nhằm huy động các sáng kiến, giải pháp xây dựng và củng cố các không gian sáng tạo của thành phố, từng bước hình thành mạng lưới không gian sáng tạo phong phú và hấp dẫn.

Đồng thời, cuộc thi cũng là dịp nâng cao nhận thức của cộng đồng, tìm ra những giá trị mới thúc đẩy kinh tế sáng tạo phát triển. Hà Nội chuẩn bị ban hành Nghị quyết về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021, định hướng đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045”. Trong đó, đề cập đến các giải pháp xây dựng, phát triển không gian sáng tạo. Đây là cơ sở để các không gian sáng tạo, các phương án trong cuộc thi đi vào thực tế”. Cũng trong thời gian này, thành phố đang lấy ý kiến các sở, ngành để điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo một số chuyên gia, đây là dịp để thành phố điều chỉnh một số quy hoạch, tạo điều kiện để phát triển không gian sáng tạo, phù hợp với chiến lược xây dựng Thành phố sáng tạo.

GIANG NAM