Bình luận quốc tế

Thỏa thuận lịch sử

Sáu ngày họp liên tục tại hội nghị ở TP Át-lan-ta của Mỹ đã chứng kiến nỗ lực không mệt mỏi của các bộ trưởng gỡ từng nút thắt, để hoàn tất đàm phán về Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), sau nhiều lần lỡ hẹn. Thỏa thuận được xem là FTA thế hệ mới này đã đi vào lịch sử thương mại toàn cầu.

Các bộ trưởng phụ trách về kinh tế, thương mại thuộc 12 nước tham gia đàm phán TPP bước vào cuộc đàm phán tại Át-lan-ta với ba vấn đề gai góc, từng khiến Hội nghị Bộ trưởng TPP cuối tháng 7 vừa qua tại Ha-oai (Mỹ) thất bại, đó là: tiếp cận thị trường ô-tô; mở cửa thị trường sữa; và thời hạn độc quyền dữ liệu dược phẩm sinh học. Vì thế, cuộc họp ban đầu lên kế hoạch diễn ra trong hai ngày (từ ngày 30-9), nhưng liên tiếp phải gia hạn, thêm một, rồi hai ngày, làm việc xuyên đêm, cả ngày nghỉ. Sau sáu ngày thương thuyết ma-ra-tông, chiều 5-10, các bộ trưởng TPP đã chính thức công bố kết thúc đàm phán – điều được chờ đợi và cũng từng lỡ hẹn nhiều lần. Đây là kết quả nỗ lực của tất cả các nước tham gia đàm phán suốt năm năm qua, nhằm cho ra đời một thỏa thuận tự do thương mại kiểu mới, với chất lượng cao và toàn diện.

Ba nút thắt gai góc đã được gỡ bỏ, khi các bên đạt thỏa hiệp liên quan vấn đề dỡ bỏ hàng rào thuế quan đối với mặt hàng linh kiện ô-tô nhập khẩu vào thị trường Bắc Mỹ; thời gian giữ bảo hộ độc quyền đối với các sản phẩm sinh dược thế hệ mới; và mở cửa thị trường sữa cho Niu Di-lân. Mỹ, Nhật Bản, Mê-hi-cô và Ca-na-đa đã tán thành đề xuất cho phép Tô-ki-ô hưởng quy tắc xuất xứ linh hoạt hơn so điều khoản trong Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), điều có thể giúp ô-tô Nhật Bản có sức cạnh tranh lớn hơn, có thêm thị phần tại Mỹ, nhưng ảnh hưởng không nhỏ tới Mê-hi-cô và Ca-na-đa. Trong vấn đề bản quyền sinh dược, hai nước tranh cãi nhiều nhất là Mỹ và Ô-xtrây-li-a đã chấp thuận giải pháp dung hòa, đó là đồng ý đề xuất thời hạn bảo hộ dữ liệu dược phẩm sản xuất theo công nghệ sinh học là tám năm, so với đòi hỏi của Can-bơ-rơ là năm năm và Oa-sinh-tơn là 12 năm. Mỹ và Ca-na-đa cũng đồng ý mở cửa đối với mặt hàng bơ sữa, để các nhà sản xuất trong đó có Niu Di-lân mở rộng thị phần...

Khởi nguồn từ Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, còn gọi là P4, giữa bốn nước Xin-ga-po, Bru-nây, Chi-lê và Niu Di-lân ký năm 2005, đến nay TPP đã mở rộng thành viên tới 12 nước, ở khắp các khu vực từ Đông - Nam Á, Đông - Bắc Á, đến Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Nam Thái Bình Dương. Việt Nam chính thức tham gia TPP từ tháng 11-2010 sau khi dự ba phiên đàm phán với tư cách thành viên liên kết. Giới chuyên gia ước tính, sau khi được ký kết, TPP sẽ hình thành một khu vực thương mại tự do với 800 triệu dân, chiếm 30% kim ngạch thương mại toàn cầu, gần 40% GDP thế giới.

Cũng như các thỏa thuận tự do thương mại (FTA) có mục tiêu chính là xóa bỏ các loại thuế và rào cản cho hàng hóa, dịch vụ xuất nhập khẩu giữa các thành viên, nhưng TPP được đánh giá là một FTA thế hệ mới, với các tiêu chuẩn cao, lĩnh vực đàm phán rộng và lộ trình thực thi ngắn. Điều này thể hiện ở tham vọng tự do hóa không chỉ về thương mại hàng hóa, mà còn mở rộng sang dịch vụ, đầu tư, tài chính; mức độ mở cửa sâu rộng; áp dụng nguyên tắc không ngoại lệ, không ưu tiên, tuy nhiên có cân nhắc lộ trình phù hợp trình độ phát triển của các nền kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều vấn đề mới xuất hiện trong một FTA, như lao động, môi trường, hay những lĩnh vực nhạy cảm như mua sắm công, sở hữu trí tuệ… Yếu tố mới của TPP còn thể hiển ở quy định mở, cả về số lượng thành viên lẫn lĩnh vực đàm phán liên tục được điều chỉnh cả sau khi hiệp định có hiệu lực.

Đến hội nghị Át-lan-ta, TPP đã trải qua 19 vòng đàm phán chính thức, hàng loạt hội nghị cấp bộ trưởng và cả các cuộc gặp cấp cao bên lề APEC và những sự kiện đa phương. Với quyết tâm cao và sự kiên trì, trong đó có vai trò cầm trịch và thúc đẩy của Mỹ cùng nỗ lực của các thành viên, đến nay TPP đã hoàn tất đàm phán hầu hết các điều khoản trong toàn bộ 29 chương và các phụ lục của hiệp định. TPP càng thuận lợi hơn sau khi Tổng thống B.Ô-ba-ma được Quốc Mỹ trao “quyền đàm phán nhanh”, giúp thông qua thỏa thuận thương mại mà không bị QH điều chỉnh.

TPP quy tụ 12 nền kinh tế, trong đó có hai nền kinh tế hàng đầu thế giới (Mỹ và Nhật Bản), nhiều nền kinh tế hàng đầu khu vực và đang phát triển hết sức năng động. TPP đem lại lợi ích cho tất cả các thành viên tham gia, trong đó, những nền kinh tế nhỏ được hưởng lợi không kém nhiều so các cường quốc. Tất nhiên, tiến trình hội nhập với những tiêu chuẩn và trách nhiệm cao, đồng đều cũng đặt ra nhiều thách thức, nhất là các yêu cầu về cạnh tranh, pháp luật... Tuy nhiên, yếu tố các nền kinh tế đa dạng, ở nhiều khu vực, với trình độ phát triển không đồng đều, lại cùng vượt qua khác biệt để hợp tác thúc đẩy thương mại đã cho thấy quyết tâm của các nước thành viên, cũng như xu hướng hội nhập, liên kết và hợp tác kinh tế không thể đảo ngược.

Việc Việt Nam tham gia TPP là bước triển khai chủ trương tích cực, chủ động hội nhập quốc tế, trong đó hội nhập kinh tế là mũi nhọn. Tham gia TPP, Việt Nam có thêm nhiều cơ hội, từ lĩnh vực xuất khẩu, kêu gọi đầu tư nước ngoài, tiếp cận công nghệ hiện đại, cho đến việc thúc đẩy cải cách luật pháp nhằm thích ứng các quy định quốc tế. Trên cơ sở kinh nghiệm từ tiến trình gia nhập và thực thi các cam kết với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam có thể vững tin tham gia và triển khai các cam kết trong thỏa thuận lịch sử TPP, trên cơ sở bảo đảm cân bằng lợi ích của các thành viên và tính đến sự đa dạng về trình độ phát triển của mỗi nước.