Bình luận quốc tế

Thổ Nhĩ Kỳ trước những con sóng ngầm

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Éc-đô-gan vừa thực hiện suôn sẻ việc “thay ngựa giữa dòng” khi bổ nhiệm một đồng minh thân cận vào vị trí Thủ tướng mới, bước đầu trên lộ trình củng cố và mở rộng quyền lực tổng thống. Tuy nhiên, chính phủ mới đối mặt một loạt thách thức về an ninh, kinh tế trong nước cũng như các vấn đề đối ngoại, khi Thổ Nhĩ Kỳ đang trải qua thời kỳ tồi tệ nhất trong quan hệ với Nga và “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” với đồng minh Mỹ.

Việc đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền tại Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành đại hội bất thường trong tháng 5 vừa qua và bầu ông B.Y-in-đi-rim làm Chủ tịch đảng này, đã giúp Tổng thống T.Éc-đô-gan thực hiện động thái tiếp theo là bổ nhiệm ông Y-in-đi-rim làm Thủ tướng mới. Là một đồng minh thân cận của Tổng thống T.Éc-đô-gan trong suốt hai thập kỷ qua và là nhà đồng sáng lập AKP, ông B.Y-in-đi-rim được cử thay ông A.Đa-vu-tô-glu, người đã từ chức sau nhiều tuần căng thẳng âm ỉ trong quan hệ với ông Éc-đô-gan.

Mặc dù tân Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ B.Y-in-đi-rim đã gợi ý về một sự thay đổi toàn diện trong chính sách đối ngoại của nước này, song theo các nhà phân tích, dường như không thể hy vọng vào sự thay đổi nào đáng kể khi quốc gia này đối mặt nhiều khó khăn trong cả đối nội và đối ngoại. Thổ Nhĩ Kỳ vừa phải tập trung lực lượng cho mặt trận chống các tay súng nổi dậy thuộc đảng Công nhân người Cuốc (PKK) ở khu vực đông nam, vừa phải lo đối phó mối đe dọa khủng bố từ tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Cuộc chiến chống IS của quốc gia này đầy khó khăn và phức tạp khi Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ “đồng sàng dị mộng” trên mặt trận này. Trong khi đó, mối quan hệ với Nga bị đẩy lên đỉnh điểm căng thẳng kể từ sau vụ Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay chiến đấu của Nga trên bầu trời Xy-ri hồi năm ngoái.

Một trong những thách thức lớn hiện nay đối với chính phủ mới của Thổ Nhĩ Kỳ là tiếp tục chiến dịch truy quét quân nổi dậy PKK. Gần đây, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, với sự hỗ trợ của các máy bay chiến đấu F-16, máy bay lên thẳng và máy bay không người lái, đã tiến hành nhiều chiến dịch tiến công lớn nhằm vào các căn cứ của PKK ở khu vực đông nam nước này và cả miền bắc I-rắc. Sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa chính phủ và PKK đổ vỡ, và kể từ khi cuộc xung đột giữa lực lượng PKK và quân đội Thổ Nhĩ Kỳ bùng phát trở lại hồi tháng 7 năm ngoái, hàng nghìn tay súng PKK, hàng trăm binh sĩ và dân thường Thổ Nhĩ Kỳ đã thiệt mạng. Đáp lại các chiến dịch truy quét dữ dội của quân đội chính phủ, PKK liên tiếp tiến hành các vụ đánh bom, chủ yếu nhằm vào binh sĩ và lực lượng an ninh Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc xung đột giữa PKK và quân đội chính phủ kéo dài hơn ba thập kỷ qua hiện đang có dấu hiệu “tăng nhiệt”. Hồi đầu tháng 4 vừa qua, Tổng thống Éc-đô-gan cho biết, có 355 thành viên của lực lượng an ninh Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng, trong khi phía PKK cũng mất hơn 5.000 tay súng trong các cuộc giao tranh.

Vấn đề người Cuốc cũng làm tổn hại quan hệ đồng minh giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ. An-ca-ra luôn kịch liệt phản đối việc Oa-sinh-tơn hậu thuẫn lực lượng người Cuốc ở Xy-ri trong cuộc chiến chống IS. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Éc-đô-gan từng thẳng thắn chỉ trích việc Mỹ hỗ trợ các tay súng thuộc Lực lượng dân quân người Cuốc và đảng Liên minh Dân chủ người Cuốc tại Xy-ri, cho rằng, PKK ở Thổ Nhĩ Kỳ cùng với lực lượng người Cuốc ở Xy-ri và IS đều là khủng bố. Sự bất đồng giữa hai đồng minh trong NATO đã khiến mặt trận chống IS do Mỹ đứng đầu, trong đó Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên, khó có thể tìm được sự thống nhất. Thổ Nhĩ Kỳ đã làm khó cho Mỹ khi mới đây Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ M.Ca-vu-xô-glu đưa ra đề xuất tham gia lực lượng chung với Mỹ trong chiến dịch đặc biệt chống IS ở Xy-ri, nhưng với điều kiện chiến dịch này không bao gồm lực lượng dân quân người Cuốc gốc Xy-ri, một tổ chức được Mỹ coi là đối tác tốt trên mặt trận chống khủng bố. Ông Ca-vu-xô-glu thậm chí còn nặng lời chỉ trích Mỹ “hai mặt” khi không coi tổ chức người Cuốc ở Xy-ri là khủng bố. Trong khi đó, Nga gần đây công khai cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ trước Liên hợp quốc việc An-ca-ra hậu thuẫn và cung cấp vũ khí cho IS. Lời qua tiếng lại giữa hai bên khiến khó có thể hàn gắn rạn nứt quan hệ giữa hai nước.

Có thể nói, cùng với hàng loạt vấn đề trong khu vực liên quan cuộc chiến chống IS, hay bất đồng giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Liên hiệp châu Âu (EU) trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng di cư, An-ca-ra đang đối mặt một “núi” khó khăn trong điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng giảm đối đầu, tăng cường hợp tác như chính phủ mới cam kết. Động thái “thay ngựa giữa dòng” của Tổng thống Éc-đô-gan đã diễn ra êm ả, song chính quyền của ông vẫn phải đối phó những cơn sóng ngầm mà tác động của nó có thể gây ảnh hưởng tới cả các vấn đề khu vực.