Thách thức kép

Việc phiến quân Ta-li-ban tạm chiếm thành phố chiến lược Cun-đu ở miền bắc Áp-ga-ni-xtan là một kịch bản hoàn toàn gây bất ngờ đối với giới chuyên gia và chính khách ở Ca-bun. Cun-đu bị thất thủ cho thấy, Ta-li-ban đang manh nha trỗi dậy trong khi sứ mệnh của chính quyền Ca-bun tự bảo đảm an ninh đất nước bị thách thức nghiêm trọng. Cùng với đó, kế hoạch rút quân của Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma cũng bị thử thách.

Tin tức thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận trên thế giới trong những ngày qua là việc TP Cun-đu, thủ phủ tỉnh cùng tên ở miền bắc Áp-ga-ni-xtan, bị rơi vào tay phiến quân Ta-li-ban hôm 28-9 vừa qua. Tỉnh Cun-đu có 300 nghìn dân, cách thủ đô Ca-bun 250 km về phía bắc, là địa bàn kết nối một số vùng trọng điểm của Áp-ga-ni-xtan, trong đó có tuyến đường chiến lược chạy sang nước láng giềng Tát-gi-ki-xtan. Điều đáng quan ngại là, Cun-đu là thành phố tỉnh lỵ đầu tiên mà Ta-li-ban chiếm được trong 14 năm qua kể từ khi phiến quân này bị các lực lượng NATO và Mỹ đánh bật khỏi Áp-ga-ni-xtan năm 2001 và cũng là khu vực lâu nay Ta-li-ban không hoạt động mạnh mẽ như ở phía nam và phía đông Áp-ga-ni-xtan. Đến nay, quân đội Áp-ga-ni-xtan đã giành lại quyền kiểm soát Cun-đu nhờ sự tăng cường tiếp viện về quân lực và tài chính của chính quyền trung ương và với sự yểm trợ đáng kể của không quân Mỹ. Giao tranh dữ dội tại đây làm hàng trăm người ở hai phía chết, buộc hàng nghìn người phải bỏ nhà lánh nạn.

Cun-đu không phải là một cái tên xa lạ khi đây là lần thứ ba trong năm nay Ta-li-ban tiến công khu vực này sau các đợt tiến công hồi tháng 4 và tháng 6 vừa qua nhưng bị đẩy lui. Dù chỉ vài ngày chiếm được Cun-đu, song “thắng lợi” tạm thời này của Ta-li-ban vẫn là một đòn giáng mạnh vào các lực lượng an ninh Áp-ga-ni-xtan (ASF) cũng như hiệu quả công tác huấn luyện tính bằng hàng triệu USD mà Mỹ và NATO đang giúp quốc gia Nam Á này. Một trong những nguyên nhân chính khiến Cun-đu thất thủ bất ngờ là do sự yếu kém của ASF khi đội quân chính quy này không còn nhận được sự hỗ trợ đầy đủ của Mỹ và NATO kể từ tháng 12 năm ngoái. Trong khi đó, thời gian gần đây Ta-li-ban đã bầu được thủ lĩnh mới để tập hợp lại lực lượng và khuếch trương thanh thế khi đối thủ cạnh tranh mới của nhóm này là tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng đã xuất hiện tại Áp-ga-ni-xtan. Một lý do khác là do sự chia rẽ nội bộ sâu sắc trong chính quyền trung ương vẫn chưa giải quyết được. Trong suốt một năm qua, chính phủ chia sẻ quyền lực do Tổng thống Áp-ga-ni-xtan A.Ga-ni đứng đầu vẫn chưa hoàn tất danh sách thành viên chính phủ, trong đó vị trí Bộ trưởng Quốc phòng đến nay vẫn bị trống. Nhiều ý kiến cho rằng, chính “chiếc ghế” bị khuyết này khiến tình hình an ninh rất bất ổn của Áp-ga-ni-xtan khó được cải thiện, ít nhất là trong tương lai gần.

Cun-đu là điểm nóng hiện nay, song tại một số địa bàn khác ở miền đông và miền nam Áp-ga-ni-xtan, thậm chí ngay tại thủ đô Ca-bun, Ta-li-ban cũng đang hoành hành một cách ngang nhiên, đánh bom gây thương vong lớn cho dân thường. Từ khi thay thủ lĩnh mới là A.Man-xua cuối tháng 7 vừa qua đến nay, Ta-li-ban đã tiến hành hàng loạt vụ đánh bom đẫm máu, điển hình là vụ nổ bom vào khu vực tòa nhà Bộ Quốc phòng ở thủ đô Ca-bun đầu tháng 8 vừa qua, làm 200 người chết và bị thương. Thực tế đó cũng khiến giới chức quốc phòng Mỹ và các nước đồng minh NATO ngày càng thận trọng trước kế hoạch của Nhà trắng nhằm giảm khoảng 10 nghìn binh sĩ Mỹ đang đóng tại Áp-ga-ni-xtan vào cuối năm nay, trong đó tính đến cả phương án duy trì thêm đội quân này đến cuối năm 2016. Trớ trêu ở chỗ, tình trạng bất an ở Áp-ga-ni-xtan sẽ khiến cam kết của Tổng thống B.Ô-ba-ma giành ưu tiên cao trong nhiệm kỳ thứ hai là sẽ rút toàn bộ quân đội chiến đấu của Mỹ khỏi Áp-ga-ni-xtan khi ông rời nhiệm sở vào năm 2016 cũng bị thử thách, vào đúng thời điểm đảng Dân chủ cầm quyền do ông Ô-ba-ma đứng đầu đang chạy đua giành ghế tổng thống với các đối thủ đảng Cộng hòa đối lập trong cuộc bầu cử vào năm tới. Nhiều quan ngại cho rằng, nếu Mỹ rút phần lớn đội quân đang đồn trú tại Áp-ga-ni-xtan về nước theo đúng lộ trình thì có thể đẩy chính phủ nước sở tại phải chịu thêm sức ép ngày càng gia tăng từ Ta-li-ban và các nhóm phiến quân khác. Bài học về “khoảng trống an ninh” tại I-rắc và Xy-ri kéo theo đó là sự trỗi dậy của IS đang ám ảnh Áp-ga-ni-xtan.

Thất bại ở Cun-đu không những gây khó cho ASF trong sứ mệnh tự đảm đương nhiệm vụ bảo đảm an ninh đất nước, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với tính hiệu quả của chính quyền Ca-bun sau một năm hoạt động, trở thành thách thức không nhỏ để Tổng thống Ga-ni thực hiện cam kết mang lại hòa bình cho người dân và đưa Ta-li-ban trở lại bàn đàm phán hòa bình.