Tập trung xử lý tình trạng nợ đọng, chậm đóng bảo hiểm xã hội

Năm 2015, tình trạng chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) đã giảm so với năm 2014, tuy nhiên số nợ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp vẫn ở con số khoảng tám nghìn tỷ đồng. Trong đó, hàng trăm doanh nghiệp có mức nợ từ vài trăm triệu đến hàng chục tỷ đồng. Năm 2016, ngành BHXH sẽ tăng cường nhiều giải pháp để xử lý tình trạng này.

Cán bộ BHXH Hà Nội làm việc với doanh nghiệp vi phạm chính sách BHXH.
Cán bộ BHXH Hà Nội làm việc với doanh nghiệp vi phạm chính sách BHXH.

Tình trạng trốn đóng BH vẫn phổ biến

Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, số nợ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp năm 2015 khoảng 7.567 tỷ đồng, giảm so năm 2014 hơn 1.400 tỷ đồng. Trong đó, số nợ BHXH là khoảng 5.692 tỷ đồng, nợ BHYT là 1.560 tỷ đồng, BH thất nghiệp là 315 tỷ đồng. Có khoảng 103.000 doanh nghiệp nợ với số tiền khoảng 5.300 tỷ đồng… Có thể thấy, tình trạng chậm đóng, nợ đọng BHXH vẫn đang xảy ra ở tất cả các địa phương; việc tuân thủ pháp luật về BHXH của nhiều đơn vị sử dụng lao động chưa nghiêm, mà biểu hiện là tình trạng trốn đóng BHXH, đăng ký số người tham gia BHXH và mức tiền lương, tiền công tham gia BHXH thấp hơn so với tiền lương thực tế.

Giám đốc BHXH TP Hồ Chí Minh Cao Văn Sang cho biết: Năm 2015, số nợ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp của TP Hồ Chí Minh là hơn 1.294 tỷ đồng, chiếm 3,68% so với kế hoạch thu cả năm. Mặc dù BHXH thành phố đã có quy chế phối hợp với Cục Thuế thành phố, đồng thời đề nghị Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công thương cung cấp danh sách đơn vị sử dụng lao động mới tham gia, nhưng với khoảng 54.676 đơn vị tham gia BHXH ngoài khu vực nhà nước (hơn 1,5 triệu lao động, chiếm khoảng 76,7% số người tham gia BHXH toàn thành phố). Hiện BHXH TP Hồ Chí Minh gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý đối tượng, quản lý quỹ BHXH và thu hồi nợ bởi số thu, số đơn vị và số lao động thuộc khu vực này thường xuyên biến động với quy mô lớn (gần một phần ba số lao động liên tục thay đổi)…

Theo Trưởng ban Thu (BHXH Việt Nam) Trần Đình Liệu, nguyên nhân của tình trạng này là nhiều doanh nghiệp vẫn đang chịu ảnh hưởng của suy thoái kinh tế nên gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp vẫn cố tình trốn tránh, vi phạm chính sách BHXH, BHYT khi lãi suất tiền phạt chậm đóng BHXH thấp, các chế tài xử phạt chưa cao…

Thời gian qua, khởi kiện được coi là một biện pháp mạnh để xử lý đối với những doanh nghiệp có số nợ BHXH lớn và kéo dài, nhưng trên thực tế, việc khởi kiện và thi hành án đối với những doanh nghiệp này đang gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều chủ doanh nghiệp bỏ trốn hoặc âm thầm chuyển nhượng lại doanh nghiệp cùng số nợ; doanh nghiệp nợ BHXH khi bị khởi kiện ra tòa thì không có nguồn tài sản hoặc tài sản chủ yếu là đi thuê dẫn đến kéo dài thời gian thi hành án và việc thu hồi số tiền nợ sau khi khởi kiện cần có thời gian dài mới đạt hiệu quả. Tình trạng truy thu cũng gặp khó khăn, phức tạp do người lao động đã nghỉ việc, đơn vị không lưu giữ hồ sơ tuyển dụng nên khó trong quản lý thu nộp… Thống kê của BHXH Việt Nam cho thấy, khi khởi kiện các doanh nghiệp nợ BHXH, có khoảng 30% số doanh nghiệp đã thực hiện ngay việc đóng BHXH, khoảng 40% số doanh nghiệp chấp nhận để thụ lý vụ án, còn lại tới 30% số doanh nghiệp gặp phải tình trạng rất khó khăn, như phá sản, giải thể hoặc chờ giải thể…

Năm 2016, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra

Năm 2016, Luật BHXH (sửa đổi) chính thức có hiệu lực với nhiều điểm mới như giao quyền thanh tra, kiểm tra, xử phạt cho ngành BHXH, cùng với đó Bộ luật Hình sự mới được Quốc hội thông qua đã quy định việc xử lý hình sự đối với nhóm tội danh như gian lận BHXH, BHYT, BH thất nghiệp và tội trốn đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp cho người lao động… đây được coi là những chế tài “đủ mạnh” để giải quyết tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH, BHYT hiện nay.

Theo thống kê, hiện cả nước có gần 600.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động. Tuy nhiên, mới có khoảng 200.000 doanh nghiệp tham gia BHXH. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh nhưng không tồn tại, hoặc có quy mô quá nhỏ. Nhưng Trưởng ban Thu Trần Đình Liệu cho biết, năm 2016, BHXH Việt Nam sẽ có nhiều giải pháp để tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra số doanh nghiệp còn lại để bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Ngành BHXH phối hợp cơ quan thuế, đề nghị các doanh nghiệp phải kê khai đóng BHXH cho người lao động; đối với lao động không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc cũng phải có xác nhận giữa ngành BHXH và ngành thuế. Có như vậy mới quản lý được số doanh nghiệp ngoài quốc doanh, chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ như hiện nay.

Ngành BHXH cũng sẽ tăng cường, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp trong năm 2016, đồng thời tiếp tục đào tạo, tập huấn cán bộ BHXH để có thể thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành theo quy định của Luật BHXH (sửa đổi). Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Đỗ Văn Sinh cho biết: Năm 2015, ngành BHXH phối hợp Thanh tra Chính phủ tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ thanh tra cho hơn 1.000 cán bộ ngành BHXH, để năm 2016 khi Luật BHXH (sửa đổi) và các văn bản có hiệu lực có thể triển khai công tác thanh tra trong lĩnh vực này. Dự kiến, năm 2016 đến 2018, sẽ tiếp tục đào tạo và cấp chứng chỉ thanh tra cho khoảng 3.000 cán bộ ngành BHXH làm công tác thu, kiểm tra….

Đội ngũ cán bộ này sẽ bổ sung, phối hợp với lực lượng thanh tra ngành Lao động - Thương binh và Xã hội (khoảng hơn 570 người) để thực hiện nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra chính sách BHXH, BHYT tại các địa phương. Cán bộ thanh tra của ngành BHXH sẽ chỉ thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BH thất nghiệp và BHYT theo quy định của Luật BHXH (sửa đổi) và quy định khác của pháp luật có liên quan, tránh việc gây khó khăn, phiền hà cho các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp.

Năm 2015, BHXH TP Hồ Chí Minh đã phối hợp Tòa án tiến hành lập hồ sơ khởi kiện các doanh nghiệp nợ quỹ BHXH. Trong năm, đã nộp đơn khởi kiện 1.905 đơn vị với tổng số nợ quỹ BHXH là 530.246,60 triệu đồng. Tổng số tiền thu hồi trong năm là 198.416,85 triệu đồng, đạt tỷ lệ 37,42%. Số còn lại sẽ tiếp tục thu hồi vào năm 2016, khi đã hoàn tất quá trình xét xử và thi hành án. Theo thống kê, sau hai năm từ lúc khởi kiện thì tỷ lệ thu hồi đạt hơn 65%. Điều này cho thấy, khởi kiện là giải pháp phù hợp và hiệu quả đối với doanh nghiệp cố tình vi phạm.

Theo quy định, ngành BHXH có ba cấp được phép ra quyết định xử phạt là: Tổng giám đốc, Trưởng đoàn thanh tra do Tổng giám đốc thành lập, Giám đốc BHXH tỉnh hoặc thành phố. Mức xử phạt tối đa 75 triệu đồng/hành vi và yêu cầu đơn vị bị xử phạt phải khắc phục hậu quả. Nếu doanh nghiệp không chấp hành, cơ quan BHXH có quyền chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra xử phạt.