Chợ đen biến mất hay chỉ chuyển lên internet?

Nếu nhìn lại khoảng hai thập niên qua, có thể thấy tội phạm liên quan vũ khí tại Việt Nam đã thay đổi đáng kể về phương thức hoạt động. Những năm đầu thập niên 2000, nguồn vũ khí trái phép chủ yếu xuất phát từ số vũ khí còn sót lại sau chiến tranh, súng săn tự chế hoặc các loại súng quân dụng bị mua bán, cất giấu trái phép. Hoạt động giao dịch diễn ra chủ yếu thông qua các mối quan hệ quen biết, các "đầu nậu" hoặc đường dây buôn lậu xuyên biên giới.

Hơn mười năm trở lại đây, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội, phương thức phạm tội đã thay đổi rõ rệt. Thay vì mua bán những khẩu súng hoàn chỉnh, các đối tượng chuyển sang giao dịch linh kiện, máy móc gia công, kèm bản vẽ kỹ thuật hoặc hướng dẫn lắp ráp để né tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Trong nhiều năm, "chợ đen" là nơi kết nối người bán với người mua thông qua những cuộc gặp bí mật và các mối quan hệ khép kín, các giao dịch ngầm. Nhưng cùng sự phát triển của internet và kinh tế số, "hạ tầng" của loại tội phạm này cũng thay đổi nhanh chóng. Chính không gian mạng đang bị các đối tượng lợi dụng để thay thế gần như toàn bộ chức năng đó. Không gian mạng đang thay thế vai trò kết nối mà trước đây chỉ "chợ đen" mới có thể đảm nhiệm, tạo ra một hạ tầng mới cho hoạt động mua bán vũ khí trái phép.

Mạng xã hội và sàn thương mại điện tử thành “chợ vũ khí” như thế nào?

Từ những thông tin thu thập trên không gian mạng, Công an tỉnh Hà Tĩnh phát hiện nhiều tài khoản Facebook, YouTube, TikTok như "Chuyên Quy Factoe", "Phattai68", "Thichbemdao"... thường xuyên đăng tải nội dung quảng cáo, mua bán và hướng dẫn chế tạo các linh kiện cấu thành súng hơi nén PCP. Thoạt nhìn, đây chỉ là những sản phẩm cơ khí thông thường. Tuy nhiên, quá trình điều tra cho thấy các linh kiện này là bộ phận quan trọng để cấu thành vũ khí quân dụng theo quy định của pháp luật. Và đằng sau đó là cả một hệ thống đường dây từ sản xuất cho tới tàng trữ, mua bán vũ khí rộng lớn.

Công an Thành phố Hồ Chí Minh phát hiện nhiều tài khoản Facebook đăng tải hình ảnh, video thử súng, giới thiệu tính năng, trực tiếp chào bán súng và đạn cho khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố phía nam. Từ dữ liệu đó, công an Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai chuyên án triệt phá một đường dây sản xuất, buôn bán vũ khí với số lượng vũ khí thu giữ rất lớn.

Còn đường dây mà lực lượng an ninh mạng – Công an tỉnh Quảng Trị phát hiện các đối tượng ngang nhiên sử dụng Facebook, TikTok, YouTube để quảng bá, hướng dẫn lắp ráp các bộ phận súng, từng bước hình thành mạng lưới sản xuất và tiêu thụ vũ khí trái phép trên phạm vi toàn quốc.

Nguyễn Ngọc Sơn (sinh năm 1993, ở phường Tân Sơn Nhì, Thành phố Hồ Chí Minh) là đối tượng cầm đầu, trực tiếp thực hiện lắp ráp, chế tạo nhiều khẩu súng có hình dạng và tính năng tương tự súng quân dụng. Sau khi hoàn thiện, đối tượng bắn thử, quay video, đăng tải lên mạng xã hội để chào bán cho các đối tượng có nhu cầu. Việc giao nhận súng, đạn được ngụy trang trong các thùng CPU máy tính hoặc hàng hóa gửi qua xe khách liên tỉnh; các giao dịch thanh toán sử dụng tài khoản ngân hàng của người khác nhằm che giấu dấu vết phạm tội. (Nguồn: Bộ Công an)

Chỉ với một tài khoản mạng xã hội hoặc các hội nhóm trên ứng dụng nhắn tin, các đối tượng có thể quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng trên phạm vi cả nước mà không cần gặp mặt. Trên mạng xã hội, chúng mã hóa hoặc sử dụng tiếng lóng: Thay vì gọi đúng tên các loại vũ khí, các đối tượng sử dụng nhiều từ ngữ khác như "kẹo" (đạn), "đồ chơi", "chó lửa" (súng), "phụ tùng xe máy" (linh kiện súng), "phóng lợn" (dao tự chế)... nhằm tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.

Những video giới thiệu khả năng gia công, thử nghiệm sản phẩm hay hướng dẫn lắp ráp được dàn dựng như các nội dung quảng cáo thông thường, trong khi việc trao đổi, thanh toán và vận chuyển được thực hiện thông qua tài khoản ngân hàng, ví điện tử, dịch vụ chuyển phát hoặc xe khách liên tỉnh. Hàng hóa được chia nhỏ, ngụy trang thành linh kiện cơ khí hoặc thiết bị điện tử để che giấu hành vi phạm tội..Việc phân công khép kín khiến khi một mắt xích bị phát hiện, các đối tượng còn lại vẫn có thể tiếp tục hoạt động.