Giữa làn sóng mạnh mẽ của công nghệ hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống tưởng chừng khó tiếp cận lại đang dần tìm được “hướng đi mới” trong không gian số. Ca trù - một loại hình âm nhạc truyền thống gắn với chiếu hát, tiếng phách, tiếng đàn và không gian biểu diễn xưa đang dần được hồi sinh theo một cách mới, nơi con người giữ lửa di sản và công nghệ trở thành cánh tay đắc lực trong hành trình lan tỏa.

Ngày 23/01/2026, tại Khoa Truyền thông, Trường Đại học Đại Nam (DNU), talkshow “Từ giai điệu đến làn ca” được diễn ra, thu hút sự quan tâm của đông đảo giảng viên, sinh viên và những người yêu văn hóa - nghệ thuật truyền thống. Sự kiện do Khoa Truyền thông - Đại học Đại Nam tổ chức, kết hợp giữa trình diễn nghệ thuật ca trù và trải nghiệm bảo tàng số ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR).

Ca trù và bài toán tiếp nối trong đời sống hiện đại

Là một trong những loại hình âm nhạc truyền thống đặc sắc của Việt Nam, ca trù từng giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi không ngừng của xã hội, ca trù đang phải đối mặt với nhiều thách thức: môi trường trình diễn truyền thống thu hẹp, lực lượng nghệ nhân ngày càng ít, trong khi lớp khán giả trẻ chưa có nhiều cơ hội tiếp cận và thấu hiểu giá trị của loại hình nghệ thuật này.

Ca trù có nhiều tên gọi khác nhau như hát ả đào, hát cửa đình, hát cửa quyền, hát cô đầu, hát nhà tơ, hát nhà trò và hát ca công…, là một loại hình nghệ thuật mang đậm tính “thính phòng”, có sự phối hợp nhuần nhuyễn và đỉnh cao giữa thi ca, âm nhạc, và đôi khi có cả múa và trò diễn.

Thực tế cho thấy, dù ca trù đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, việc bảo tồn vẫn không thể chỉ dừng lại ở công tác lưu trữ hay biểu diễn mang tính trình diễn đơn lẻ. Bài toán đặt ra là làm thế nào để ca trù tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, đặc biệt là trong môi trường công nghệ số - nơi giới trẻ đang dành phần lớn thời gian tiếp nhận thông tin và trải nghiệm nghệ thuật.

Không gian giao thoa giữa di sản và công nghệ

Từ thực tiễn đó, nhóm sinh viên trường Đại học Đại Nam đã cho ra đời dự án “ Văn nghệ Tân quan” với mục tiêu quảng bá và lan toả những nét đẹp trong văn hoá - nghệ thuật Việt đến giới trẻ thông qua nền tảng mạng xã hội. Và talkshow “Từ giai điệu đến làn ca” được tổ chức như một diễn đàn mở, nơi di sản và công nghệ cùng hiện diện trong một không gian đối thoại. Tại chương trình, người tham dự không chỉ được thưởng thức các tiết mục ca trù trực tiếp, mà còn được lắng nghe những chia sẻ về giá trị, thực trạng và con đường tiếp nối của loại hình nghệ thuật truyền thống này trong bối cảnh chuyển đổi số.

Công nghệ - phương tiện để di sản đến gần hơn với giới trẻ

Phần trình diễn bảo tàng số VR với sự đồng hành về công nghệ của YooLife được xem là điểm nhấn của chương trình. Trong không gian thực tế ảo, ca trù được tiếp cận bằng chính “ngôn ngữ” của thời đại số thông qua hình ảnh, chuyển động và trải nghiệm tương tác.

Link trải nghiệm:

Việc ứng dụng công nghệ không nhằm thay thế không gian trình diễn truyền thống hay vai trò của nghệ nhân, mà đóng vai trò như một phương tiện hỗ trợ, giúp di sản được “kể lại” theo cách gần gũi hơn với thế hệ trẻ. Từ đó, ca trù không chỉ được bảo tồn dưới dạng ký ức hay tư liệu, mà tiếp tục sống trong đời sống văn hóa đương đại.

Giữ lửa di sản từ tiếng hát, lan tỏa bằng truyền thông số

Thông qua talkshow “Từ giai điệu đến làn ca”, các đơn vị tổ chức khẳng định vai trò của truyền thông đa phương tiện và công nghệ số trong việc kết nối di sản với cộng đồng. Sự kiện không chỉ giới thiệu một cách tiếp cận mới đối với ca trù, mà còn gợi mở hướng đi dài hạn trong công tác bảo tồn văn hóa: lấy con người làm trung tâm giữ lửa, đồng thời sử dụng công nghệ như công cụ để lan tỏa và nhân rộng giá trị di sản.

Khép lại trong không khí vui tươi và giàu cảm xúc, chương trình đã để lại dấu ấn về sự nỗ lực và sáng tạo trong việc đưa nghệ thuật truyền thống bước vào không gian số. Từ chiếu hát xưa đến bảo tàng ảo hôm nay, hành trình của ca trù đang được tiếp nối bằng sự chung tay của nghệ nhân, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ và đặc biệt là thế hệ trẻ - những người sẽ tiếp tục viết câu chuyện tương lai cho di sản văn hóa dân tộc.

Ngày 1/10/2009, tại kỳ họp của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO), ca trù đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Nhiều làng quê ở các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hà Tây, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hà Tĩnh... là những cái nôi của các làn điệu ca trù. Trong đó có những địa danh nổi tiếng lâu đời gắn bó với loại hình nghệ thuật đặc biệt này như Thái Hà, Lỗ Khê - Đông Anh (Hà Nội), Cổ Đạm (Hà Tĩnh)… Hà Nội là địa phương có số lượng nghệ nhân được phong tặng danh hiệu vinh dự Nghệ nhân Nhân dân (NNND) và Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể nhiều nhất cả nước, trong đó có nghệ thuật trình diễn ca trù. Qua 3 lần phong tặng năm 2015, 2019 và 2022, TP Hà Nội là đơn vị dẫn đầu cả nước với 131 nghệ nhân, trong đó có 18 NNND và 113 NNƯT. Riêng loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian ca trù có tới 32 nghệ nhân được phong tặng với 8 NNND, 24 NNƯT.