Diễn đàn Chủ nhật

Sáng tạo những tác phẩm sân khấu dân tộc chất lượng cao

NDO -

Hội nghị "Phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao - thực trạng và giải pháp" vừa được Hội đồng Lý luận văn học nghệ thuật T.Ư tổ chức đã đặt ra nhiều vấn đề trong hoạt động sáng tác, tạo nên những tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và chất lượng nghệ thuật, trong đó có lĩnh vực sân khấu dân tộc. Đây không phải chủ đề thảo luận mới mà đã từng được nhắc đến nhiều lần trong các hội nghị, hội thảo, nhưng hình như sự chuyển biến là khá chậm chạp.

Thử nhìn lại một thập kỷ qua, các loại hình sân khấu dân tộc: tuồng, chèo, cải lương và dân ca kịch bài chòi, ca Huế, ví giặm Nghệ Tĩnh có rất ít vở diễn hay, thể hiện rõ nhất qua các kỳ liên hoan, hội diễn, cuộc thi sân khấu chuyên nghiệp cứ ba năm một lần. Ở những cuộc đua tài đó, hầu hết các đơn vị nghệ thuật rất vất vả trong việc tìm kiếm kịch bản hay, mặc dù đội ngũ viết kịch ở nước ta khá đông, song số lượng người viết cho sân khấu dân tộc thì rất ít ỏi. Cũng vì vậy mới có hiện tượng, cùng một tác giả lại có nhiều kịch bản vở diễn tham gia cuộc thi như đã thấy vừa qua. Hiện trạng này cũng tương tự đối với các đạo diễn khi có người nhận dàn dựng tới ba, bốn vở ở hội diễn. Với các tác giả, đạo diễn nêu trên, họ làm sao có thể đầu tư đầy đủ và kỹ lưỡng cho những "đứa con tinh thần" của mình để mang lại được những tác phẩm sân khấu thật sự có giá trị nghệ thuật, chứ chưa nói đến các tác phẩm gọi là đỉnh cao. Ngày nay cũng rất ít người nghiên cứu, học tập, tiếp thu, vận dụng kịch bản truyền thống vào sáng tác và lối dàn dựng của mình, cho nên đa số vở diễn trên sân khấu truyền thống non kém về mặt văn học, xa rời cách xử lý nghệ thuật theo phương pháp cách điệu, ước lệ.

Lý giải về điều này, nhiều người trong nghề cho rằng, có lẽ do tác động của cơ chế thị trường mà ngành sân khấu đã và đang quan tâm đến số lượng, chạy theo thị hiếu hơn là chú trọng đến chất lượng nghệ thuật của các vở diễn. Đã trở thành phổ biến hiện tượng "chạy sô", lấy lượng thay chất, và hiện tượng lặp lại mình khá phổ biến trong một số tác giả và tác phẩm sân khấu chuyên nghiệp trong thời gian qua. Nhiều tác giả, đạo diễn có thành tích "lẫm liệt" với hàng trăm tác phẩm, song thử hỏi có bao nhiêu tác phẩm đọng lại được trong ký ức người xem. Kịch bản hay không có, hoặc rất ít, buộc các nhà hát, các đoàn phải chọn dựng cả những vở yếu về chất lượng nghệ thuật hoặc lấy cũ làm mới, nhưng thường vở cũ làm mới lại không bằng trước đây, bởi việc thiếu đầu tư tiền bạc, chất xám và thời gian cần thiết. Thậm chí, có những đoàn chỉ tập vở vài tuần lễ đã vội vàng mang lên sân khấu để ra mắt. Cũng vì vậy mà sự sơ lược, sống sượng là chuyện dễ xảy ra.

Để các loại hình nghệ thuật sân khấu dân tộc có được những tác phẩm hay, trước hết, Nhà nước mà ở đây là các cơ quan quản lý phải quan tâm đầu tư khâu sáng tác và chuyển thể kịch bản, nếu có thể thì nên đầu tư theo hình thức đặt hàng. Không thực hiện dàn trải, hình thức như đã và đang làm ở các trại sáng tác được mở thường xuyên hằng năm, vừa tốn kém mà thành quả gặt hái chẳng đáng là bao. Những kịch bản hay sẽ được giao cho các đạo diễn và đơn vị nghệ thuật có khả năng chuyên môn và tay nghề cao. Đây là sự "chọn mặt, gửi vàng", đầu tư đúng chỗ, chọn đúng tác giả, đạo diễn và đơn vị dàn dựng, bảo đảm vở diễn sẽ có được những kết quả khả quan, cho ra đời những vở diễn sân khấu truyền thống có chất lượng nghệ thuật cao. Về phía các cơ quan quản lý và Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, nên đề ra các quy chế hạn chế tình trạng "chạy sô" và thực hiện chặt chẽ trong các cuộc thi, hội diễn để không tái diễn tình trạng một tác giả, một đạo diễn viết và dàn dựng quá nhiều vở. Làm tốt điều này, không những tạo nên sự đa dạng về vở diễn, thúc đẩy sáng tạo, nâng cao chất lượng vở diễn mà còn góp phần giúp các tác giả, đạo diễn trẻ khẳng định khả năng của mình. Về lâu dài, nên có chính sách lựa chọn và đầu tư thích đáng để bồi dưỡng và xây dựng một đội ngũ viết kịch, chuyển thể và đạo diễn kế cận có tài năng và tâm huyết cho sân khấu dân tộc.