Sách giáo khoa vẫn là câu hỏi lớn

Câu chuyện về sách giáo khoa, nhất là những câu hỏi liên quan giá sách và cơ chế xã hội hóa sản phẩm đặc biệt này, lại một lần nữa, làm nóng diễn đàn thảo luận của các đại biểu Quốc hội và cử tri, với nhiều băn khoăn, trăn trở.

Các bộ sách mới có giá cao hơn gấp hai đến ba lần so với sách cũ.
Các bộ sách mới có giá cao hơn gấp hai đến ba lần so với sách cũ.

Trước kỳ họp lần này của Quốc hội, vào trung tuần tháng 4, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam công bố bảng giá mới của hai bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" và "Chân trời sáng tạo" lớp 3, 7, 10, áp dụng từ năm học tới (2022-2023). Theo đó, so với sách hiện hành (chương trình giáo dục 2006), các bộ sách mới có giá cao hơn gấp 2-3 lần. Cụ thể, sách giáo khoa lớp 3, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống có giá 183.000 đồng, bộ Chân trời sáng tạo là 190.000 đồng (chưa kể sách Tiếng Anh). Giải thích nguyên nhân giá sách tăng, nhằm cung cấp thêm thông tin cho các đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ ba, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho rằng, việc so sánh giá sách giáo khoa mới và cũ là không tương đồng, bởi sách của Chương trình mới được thực hiện xã hội hóa theo chủ trương của Quốc hội "một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa". Các loại sách này biên soạn với khổ lớn hơn, giấy tốt hơn. Hơn nữa, quy trình từ biên soạn cho đến giới thiệu, thử nghiệm, phát hành là các doanh nghiệp hoàn toàn đảm nhiệm và kê khai giá với Bộ Tài chính. Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cũng "đính chính" thêm rằng, sách giáo khoa mới hoàn toàn sử dụng được nhiều lần chứ không chỉ một lần. Về bộ sách của Chương trình cũ, ông cũng nêu rõ, đó là sách mà Nhà nước đã bỏ tiền cho rất nhiều khâu, từ biên soạn, thẩm định.

Bày tỏ tán thành cách lý giải của "tư lệnh ngành", song PGS, TS Bùi Thị An (đại biểu Quốc hội khóa XIII) nói: "Tôi quan tâm đến chất lượng nhiều hơn giá thành. Tuy nhiên, trong bối cảnh này, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nên nghiên cứu, làm thế nào để mặt bằng giá sách giáo khoa đừng tăng cao quá". Nhìn nhận ở góc độ kinh tế, một số chuyên gia cũng cho rằng, các địa phương được tự do lựa chọn sách giáo khoa, vậy có thể áp dụng cơ chế tương tự câu chuyện đấu giá mua sắm công. Sở Giáo dục và Đào tạo các địa phương, trên tinh thần bảo vệ lợi ích của người học, căn cứ vào giá, cũng như gắn với các tiêu chuẩn chất lượng để chọn những bộ sách phù hợp với mức giá hợp lý nhất.

Được biết, vào thời điểm tháng 7/2020, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung sách giáo khoa vào danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá bằng hình thức giá tối đa. Năm 2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có kiến nghị nên đưa sách giáo khoa vào danh mục mặt hàng Nhà nước quản lý về giá. Thế nhưng, quá trình triển khai nội dung này xem ra còn rất chậm trễ. Đề cập vấn đề, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh nhận định, sách giáo khoa là mặt hàng vô cùng thiết yếu, cần được đưa vào danh mục Nhà nước định giá. Chỉ khi đưa được vào danh mục định giá, thì mới được phép quản lý, lúc này dù giá "trần" hay "sàn" cũng đều là công cụ quản lý giá.

CÓ thể thấy, thời gian qua, với vai trò quản lý nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã và đang triển khai rà soát, thanh tra, kiểm tra công tác xuất bản sách giáo khoa, cũng như vấn đề hỗ trợ học sinh mua sách và các thiết bị học tập. Tại dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 86/2015/NĐ-CP, Bộ Giáo dục và Đào tạo có nêu đề xuất với Chính phủ tăng mức từ 100.000 đồng/học sinh/tháng lên 150.000 đồng/học sinh/tháng để hỗ trợ các học sinh nghèo mua sách, vở và đồ dùng học tập. Trao đổi ý kiến với Nhân Dân cuối tuần, đại biểu Quốc hội Nguyễn Kim Thúy đề xuất, cần bổ sung đối tượng học sinh là con em hộ cận nghèo cũng được hỗ trợ mức 150.000 đồng. "Đã xã hội hóa thì không có cơ chế trợ giá cho nhà xuất bản nữa là đúng. Nhưng cần sớm có phương án hỗ trợ trực tiếp cho người học là đồng bào dân tộc thiểu số. Cùng đó, phát triển hệ thống thư viện trong nhà trường, trang bị sách giáo khoa cho học sinh mượn để học" - đại biểu Kim Thúy nêu giải pháp.

Từ góc nhìn thực tế, thầy giáo Ngô Mậu Tình, Phó Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Lâm Thủy (Lệ Thủy, Quảng Bình) tâm tư, khó khăn lớn nhất là do giá tăng gấp hai đến ba lần so sách cũ nên nhiều phụ huynh không thể mua đủ sách giáo khoa cho con em học được. "May sao, huyện Lệ Thủy trong mấy năm qua đã mua tặng 100% đầu sách giáo khoa cho học sinh của trường cũng như các trường khác đóng trên địa bàn xã đặc biệt khó khăn".

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, bất cập không chỉ nằm ở sách giáo khoa, mảng thiết bị giáo dục còn là một câu hỏi rất lớn, khi "ngốn" ngân sách nhà nước và có dấu hiệu lãng phí như báo chí đã phản ánh từ nhiều năm nay; nhưng xem ra cơ chế quản lý, giám sát lĩnh vực này còn nhiều "lỗ hổng", đòi hỏi các cơ quan chức năng sớm vào cuộc điều tra, làm rõ.