Tạo động lực thúc đẩy hợp tác Việt Nam-Nhật Bản phát triển lên tầm cao mới

Nhật Bản tiếp tục là đối tác hàng đầu của Việt Nam, là đối tác lớn nhất về hợp tác ODA và lao động, đứng thứ ba về đầu tư, thứ tư về thương mại và du lịch.

Hợp tác kinh tế-thương mại luôn là điểm sáng nổi bật trong quan hệ hai nước. Nhật Bản tiếp tục là đối tác hàng đầu của Việt Nam, là đối tác lớn nhất về hợp tác ODA và lao động, đứng thứ ba về đầu tư, thứ tư về thương mại và du lịch. Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam với Nhật Bản luôn tăng trưởng ổn định, cân bằng, hiện đạt khoảng 52 tỷ USD (năm 2025), tăng 11% so năm 2024. Trong 9 tháng năm 2026, con số này đạt 43,71 tỷ USD, tăng khoảng 15,34% so cùng kỳ năm 2025, trong đó kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Nhật Bản đạt 23,18 tỷ USD, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam từ Nhật Bản đạt 20,53 tỷ USD. Hiện có khoảng 2.000 doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam; đầu tư tập trung vào công nghệ chế biến chế tạo (61%), sản xuất phân phối điện (15%), kinh doanh bất động sản (12%), tập trung ở 33/34 tỉnh thành.

Mối quan hệ thương mại, đầu tư phát triển mạnh mẽ phản ánh tính bổ trợ của hai nền kinh tế. Nhật Bản có thế mạnh về vốn, công nghệ, trình độ quản trị và kinh nghiệm phát triển công nghiệp; Việt Nam có thị trường năng động, nguồn nhân lực dồi dào, vị trí quan trọng trong mạng lưới sản xuất khu vực và nhu cầu lớn về vốn, công nghệ để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Trong giai đoạn tới, triển vọng hợp tác không chỉ là gia tăng kim ngạch thương mại hay quy mô đầu tư, mà còn là nâng cao chất lượng liên kết, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là hướng đi giúp doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của nhau, nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của kinh tế thế giới.

Một trong những chuyển biến đáng chú ý của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản là sự nổi lên của khoa học- công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao như những trụ cột hợp tác mới. Hai bên đã xác định các lĩnh vực ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ vũ trụ, chuyển đổi số, công nghệ thông tin-truyền thông, công nghệ lượng tử và các công nghệ chiến lược. Đây đều là những lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi nước.

Đối với Việt Nam, hợp tác với Nhật Bản tạo cơ hội tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm nghiên cứu, quản trị và phát triển công nghiệp công nghệ cao; đồng thời thúc đẩy đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, nhà nghiên cứu đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số. Đối với Nhật Bản, Việt Nam là đối tác có tiềm năng trong mở rộng mạng lưới nghiên cứu, sản xuất, phát triển nhân lực công nghệ và đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và những bất ổn địa kinh tế ngày càng gia tăng.

Hai bên đang hướng tới hợp tác vượt ra khỏi khuôn khổ chuyển giao công nghệ đơn thuần, tiến tới nghiên cứu chung, đồng phát triển sản phẩm, kết nối doanh nghiệp với các trường đại học và viện nghiên cứu, từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia của cả hai nước. Qua đó, Việt Nam không chỉ tham gia vào các khâu sản xuất mà còn có cơ hội nâng cao năng lực thiết kế, nghiên cứu và làm chủ công nghệ.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh và bảo đảm an ninh năng lượng là những lĩnh vực có nhiều dư địa phát triển. Hai bên đã thống nhất được danh mục 15 dự án với tổng số vốn khoảng 20 tỷ USD ưu tiên triển khai trong lĩnh vực năng lượng xanh, trong đó một số dự án đã được triển khai như các dự án về mạng lưới truyền tải điện, dự án điện sinh khối....Đây là cơ sở quan trọng để mở rộng hợp tác về năng lượng tái tạo, hydrogen, công nghệ tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Đối với Việt Nam, nguồn lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm của Nhật Bản có thể hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng, thực hiện các cam kết phát thải ròng bằng 0 và phát triển hạ tầng xanh. Trong khi đó, Nhật Bản có thêm cơ hội mở rộng hợp tác đầu tư, phát triển công nghệ và xây dựng các chuỗi cung ứng năng lượng ổn định tại Đông Nam Á. Thúc đẩy hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực này góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Việc tăng cường kết nối sản xuất, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, phát triển công nghiệp hỗ trợ và hợp tác trong các ngành công nghệ chiến lược sẽ góp phần nâng cao an ninh kinh tế, tự chủ chiến lược của cả hai nước. Nhật Bản có thể tận dụng lợi thế về vị trí địa kinh tế, năng lực sản xuất và môi trường đầu tư của Việt Nam để đa dạng hóa mạng lưới cung ứng; trong khi Việt Nam có điều kiện thu hút dòng vốn chất lượng cao, tiếp nhận công nghệ và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Hợp tác nông nghiệp cũng có triển vọng mở rộng theo hướng ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc hai nước triển khai giai đoạn ba Tầm nhìn trung và dài hạn về hợp tác nông nghiệp 2025-2030, đồng thời chú trọng bảo đảm an ninh lương thực, cho thấy tiềm năng kết nối giữa công nghệ, sản xuất và thị trường của hai nền kinh tế.

Hợp tác quốc phòng-an ninh giữa hai nước cũng đang được củng cố thông qua các cơ chế đối thoại và trao đổi thường xuyên nhằm phối hợp ứng phó với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, góp phần duy trì hòa bình, ổn định, an ninh tại khu vực và trên thế giới.

Một lợi thế đặc biệt của quan hệ Việt Nam-Nhật Bản là sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa nhân dân hai nước. Cộng đồng gần 700.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản là cầu nối quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa, giáo dục và xã hội, giao lưu nhân dân.

Nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và các nghị quyết của Bộ Chính trị, chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ của Việt Nam, góp phần làm sâu sắc và thực chất hơn nữa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản, đưa quan hệ hai nước lên tầm cao mới. Đây là dịp để các nhà lãnh đạo hai nước trao đổi, tăng cường tin cậy chính trị, mở rộng không gian hợp tác trong nhiều lĩnh vực thương mại, đầu tư, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh, năng lượng tái tạo/năng lượng mới, phát triển bền vững, giúp khai thác tối đa thế mạnh của mỗi nước, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh lương thực, nâng cao tự chủ chiến lược, củng cố môi trường hòa bình, ổn định để phát triển

Với những tiềm năng hợp tác to lớn, Việt Nam và Nhật Bản đang đứng trước cơ hội đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện bước sang giai đoạn phát triển có chiều sâu và tầm vóc lớn hơn. Sự hội tụ lợi ích và tầm nhìn phát triển dài hạn chính là nền tảng để hai nước chuyển từ hợp tác bổ trợ thế mạnh của nhau sang đồng kiến tạo những giá trị mới. Với quyết tâm chính trị, lòng tin chiến lược và những cơ chế hợp tác ngày càng hoàn thiện, quan hệ Việt Nam-Nhật Bản có nhiều triển vọng thúc đẩy hợp tác thực chất, bình đẳng, cùng có lợi, đóng góp tích cực vào sự phát triển và thịnh vượng của mỗi nước cũng như hòa bình, ổn định tại khu vực và trên thế giới.