Cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng chưa từng có với phạm vi và mức độ ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu, song cũng tạo động lực để các nước xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng bền vững cho nền kinh tế. Bài toán tự chủ nguồn cung đang được nhiều quốc gia đặt lên hàng đầu, như một yếu tố bảo đảm ổn định kinh tế và an ninh quốc gia.
Sau nhiều năm dài bị gián đoạn kể từ sự cố tại nhà máy Fukushima năm 2011, thời gian gần đây, phát triển điện hạt nhân trở lại vị trí trung tâm trong chính sách năng lượng của Nhật Bản. Xứ sở Hoa anh đào vừa thông báo về kế hoạch xây dựng thêm hàng chục lò phản ứng hạt nhân, qua đó từng bước nâng tỷ trọng điện hạt nhân trong cơ cấu sản xuất điện lên khoảng 20% vào năm 2040, gấp đôi mức hiện nay.
Từng từ bỏ năng lượng hạt nhân vào tháng 11/1987 theo kết quả một cuộc trưng cầu ý dân diễn ra sau sự cố Chernobyl năm 1986, mới đây, Italia cũng quyết định đảo ngược chính sách. Hạ viện nước này vừa thông qua dự luật khung về phát triển năng lượng hạt nhân bền vững, hướng tới mục tiêu giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Cùng với Nhật Bản và Italia, nhiều nước trên thế giới đã đưa ra quyết định hồi sinh điện hạt nhân và đẩy nhanh lộ trình phát triển năng lượng tái tạo. Những bước đi nêu trên không chỉ đánh dấu sự trở lại ngoạn mục của điện hạt nhân sau nhiều năm vắng bóng cũng như khẳng định vị thế ngày càng quan trọng của năng lượng tái tạo, mà còn thể hiện quyết tâm của các nước trong tự chủ nguồn cung năng lượng.
Không phải ngẫu nhiên khi hàng loạt nền kinh tế, từ châu Á đến châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và khu vực Trung Đông, gấp rút điều chỉnh chiến lược an ninh năng lượng. Cuộc xung đột tại Trung Đông đã phơi bày những điểm yếu cố hữu trong hệ thống năng lượng toàn cầu nói chung và nhiều quốc gia nói riêng.
Sự phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu nhập khẩu đã đặt các nền kinh tế vào tình thế bấp bênh và trở nên mong manh trước xung đột địa chính trị. Khi không tự chủ được nguồn cung, bất kỳ biến động nào cũng có thể nhanh chóng kéo theo tình trạng thiếu hụt, làm đứt gãy chuỗi sản xuất, tạo nên những lỗ hổng nghiêm trọng. “Sinh mệnh” của nền kinh tế vì thế bị chi phối bởi những biến số khó lường từ môi trường quốc tế, vốn khó có thể kiểm soát.
Ngay khi hoạt động tại Eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển một khối lượng đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), bị gián đoạn, giá dầu thế giới lập tức leo thang, chuỗi cung ứng khí đốt đứt gãy, đặt các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu vào thế bị động. Trước tình huống bất ngờ đó, nhiều nước nhanh chóng tung ra hàng loạt biện pháp ứng phó như áp trần giá nhiên liệu, triển khai quỹ bình ổn, thậm chí cắt giảm lượng tiêu thụ. Tuy nhiên, đây chỉ là các giải pháp tình thế.
Giới phân tích nhận định, trong bối cảnh hiện nay, an ninh năng lượng không đơn thuần là duy trì đủ điện năng với giá cả phải chăng, mà còn là khả năng tự chủ về nguồn cung và năng lực chống chịu trước biến động địa chính trị và cú sốc bất ngờ trên thị trường toàn cầu.
Vì vậy, việc xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng có ý nghĩa quan trọng đối với các nền kinh tế. Ý nghĩa của tuyến phòng thủ này không chỉ nằm ở những phản ứng tức thời khi khủng hoảng xảy ra, mà ở việc giúp nền kinh tế đứng vững, duy trì trạng thái vận hành ổn định dù thị trường thế giới bị chao đảo.
Ngoài cuộc khủng hoảng nguồn cung do tình trạng xung đột tại Trung Đông hiện nay, không loại trừ khả năng thế giới có thể sẽ phải trải qua những cú sốc năng lượng khác.
Trong khi đó, nhu cầu điện năng cho phát triển kinh tế ngày càng tăng cao, nhất là khi công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và phương tiện giao thông “xanh” đang phát triển bùng nổ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo, nhu cầu điện năng của thế giới tăng trung bình hơn 3,5% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030.
Để phát triển AI - lĩnh vực chiến lược quan trọng hàng đầu, các nước cần bảo đảm nguồn cung điện khổng lồ để vận hành trung tâm dữ liệu và hệ thống tính toán hiệu năng cao. Vì vậy, năng lượng là “huyết mạch” quan trọng, một trong những yếu tố quyết định tốc độ tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế trong thời gian tới.
Cuộc khủng hoảng hiện nay là thách thức, cũng là động lực để các nước đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi năng lượng, hướng đến tự chủ nguồn cung. Trong một thế giới đầy biến động, đây chính là tuyến phòng thủ chắc chắn để bảo vệ nền kinh tế.
