Những quần thể thông đỏ, trong đó có các cây cổ thụ thân lớn, tán rộng được ví như “báu vật đỏ” giữa đại ngàn xanh vùng nam Tây Nguyên, hiện đang được bảo vệ nghiêm ngặt.
Nâng cao giá trị từ cây thông đỏ
Tại Việt Nam có hai loài là thông đỏ lá ngắn ở miền bắc và thông đỏ lá dài (Taxus wallichiana Zucc) phân bố chủ yếu tại Đà Lạt và vùng phụ cận, như Vườn quốc gia Bidoup-Núi Bà, khu vực Hồ Tiên thuộc xã Đơn Dương, khu vực núi Voi tại xã Hiệp Thạnh…
Thông đỏ thuộc nhóm IA, nhóm thực vật rất nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng cao. Loài cây này được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam, không chỉ có giá trị về đa dạng sinh học, mà còn mở ra hướng phát triển mới trong nghiên cứu dược liệu, bảo tồn nguồn gien và phát triển kinh tế dưới tán rừng.
Giá trị lớn nhất của thông đỏ nằm ở hoạt chất taxol và một số hợp chất quý có khả năng hỗ trợ điều trị ung thư; trong đó thông đỏ lá dài có giá trị cao hơn thông đỏ lá ngắn.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Toàn Phan, Phó Viện trưởng Khoa học sự sống, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, giá trị lớn nhất của thông đỏ nằm ở khả năng chiết xuất các hợp chất diterpenoid, nhất là paclitaxel (taxol) và tiền chất 10-DAB III. Đây là những hoạt chất có tác dụng ức chế sự phân bào, được Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ công nhận và ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh ung thư ác tính, như ung thư buồng trứng, ung thư vú, ung thư phổi. Hoạt chất paclitaxel tinh khiết có giá trị thương mại rất cao, lên đến hàng trăm nghìn USD/kg, trong khi nhu cầu nguyên liệu luôn vượt quá nguồn cung tự nhiên. Tuy nhiên, thông đỏ sinh trưởng chậm, tái sinh tự nhiên kém, cho nên việc bảo tồn và phát triển nguồn gien này mang ý nghĩa sinh thái rất quan trọng.
Từ thực tế đó, thời gian qua, tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều giải pháp bảo vệ nghiêm ngặt loài cây quý hiếm này. Các khu rừng có thông đỏ được tăng cường lực lượng bảo vệ, đánh số từng cây để theo dõi; đồng thời giao khoán bảo vệ rừng và ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng.
Cùng với đó là các chương trình nghiên cứu nhân giống, phục hồi quần thể thông đỏ. Trạm trưởng Quản lý bảo vệ rừng chuyên trách số 1 xã Hiệp Thạnh (Lâm Đồng) Trần Mạnh Trường cho biết, quần thể thông đỏ tại đây hiện có hơn 1.000 cây lớn nhỏ; trong đó khoảng 224 cây được đánh số, lập hồ sơ theo dõi đặc biệt, phân bố trên diện tích khoảng 400 ha, thuộc Tiểu khu 268 và 277A, lâm phần do Ban Quản lý rừng phòng hộ Đức Trọng quản lý. Để bảo vệ quần thể thông đỏ tại Núi Voi, Trạm quản lý bảo vệ rừng tăng cường tuần tra và phân công thành viên túc trực liên tục trong ngày để kịp thời xử lý tình huống phát sinh.
Cùng với giá trị khoa học và dược liệu, những quần thể thông đỏ tại Lâm Đồng được định hướng trở thành sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù. Hiện nay, một phần quần thể thông đỏ tại núi Voi được giao Khu du lịch Rừng Thông Núi Voi thuộc Công ty cổ phần Du lịch LTC quản lý, bảo tồn và khai thác du lịch, với 59 cây có tuổi đời từ 500 đến 2.500 năm. Đặc biệt, cây thông đỏ đường kính thân hơn 1,5m, chu vi gần 4,7m, cao hơn 30m, được xác định khoảng 2.500 năm tuổi và được đồng bào Cơ Ho gọi là “cây thần linh” luôn được bảo vệ đặc biệt.
Khai mở hướng phát triển bền vững
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Toàn Phan, các nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã phát triển kỹ thuật nhân giống giâm cành để tạo nguồn giống phát triển quy mô lớn. Tuy nhiên, ở khâu sản xuất thương mại, nguồn nguyên liệu dược dụng (API) tinh khiết vẫn phải nhập khẩu, do vùng nguyên liệu và quy mô chiết xuất trong nước chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp. Do đó, để tạo được thuốc từ cây thông đỏ, nhất là thông đỏ phân bố tại Lâm Đồng, cần chiến lược dài hạn với sự kết hợp giữa bảo tồn sinh học và thương mại hóa công nghệ cao.
Theo các chuyên gia, nhà khoa học, để khai thác hiệu quả giá trị của thông đỏ, Lâm Đồng cần xây dựng chuỗi giá trị khép kín và bền vững, từ nhân giống công nghệ cao, quy hoạch vùng trồng phù hợp, đến xây dựng quy trình trồng đạt chuẩn GACP-WHO. Sau giai đoạn phát triển vùng nguyên liệu là nâng cao chất lượng thu hoạch, bảo quản; tiếp đến, cần đầu tư nhà máy chiết xuất và xây dựng dây chuyền công nghệ quy mô công nghiệp để tách chiết hoạt chất. Sau cùng là thương mại hóa và định vị thị trường. Trong thời gian chờ cây đủ tuổi khai thác hoạt chất chính, có thể nghiên cứu các bài thuốc, trà thảo dược, hoặc các sản phẩm chăm sóc sức khỏe với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt từ các phần phụ của cây.
Cùng với khai thác dược liệu, nghiên cứu khoa học, thông đỏ còn có giá trị lớn về cảnh quan, giáo dục môi trường và du lịch trải nghiệm. Tại Khu du lịch Rừng Thông Núi Voi, du khách không chỉ được khám phá vẻ đẹp của rừng nguyên sinh, mà còn được giới thiệu về lịch sử, giá trị sinh học và công tác bảo tồn loài cây quý hiếm này.
Giữa đại ngàn nam Tây Nguyên, những cây thông đỏ vẫn lặng lẽ sinh trưởng qua hàng thế kỷ. Loài cây quý hiếm này đang mở ra hướng phát triển xanh, nơi giá trị kinh tế được tạo dựng trên nền tảng bảo tồn thiên nhiên. Hiện, tại Bảo tàng Lâm Đồng đang trưng bày hình ảnh, mẫu vật kèm mã QR giới thiệu thông tin về thông đỏ, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển loài thực vật quý hiếm cho hôm nay và mai sau.
![[Ảnh] Lễ tổng kết Ngày Đổi mới sáng tạo Báo Nhân Dân lần thứ 5 năm 2026](https://cdn.nhandan.vn/images/f07bab0deb58856a7ff6c96c82997ec5fae02b1053327b861bb2c890a751a5ecaf19f86ccfd89aaa306bcab5e48c11cc1ff55a117e49847c1c9f89009d8f3382e47f7b8c434bf1f25611475f70fcf271/ndo_br_2hgb6enggaa2hgy8thay0lfmsh0kydn4bxny.jpg.avif)
