Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Tự tin nhưng không tự bằng lòng

Thứ Hai, 24-01-2022, 15:16
Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đang trở thành một xu thế của nền nông nghiệp Việt Nam. Ảnh | PV

LÊ MINH HOAN

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng NN&PTNT

Với quan điểm hành động “Nếu không thể thay đổi được sa mạc, chi bằng biến mình thành một cây xương rồng”, ngành nông nghiệp xác định lựa chọn những giải pháp cần ưu tiên trong năm 2022 như: Phát triển thị trường; hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh; thu hút đầu tư xã hội, khơi dậy niềm tin và khích lệ tinh thần đổi mới, sáng tạo.

Nhân rộng các mô hình nông nghiệp theo hướng sinh thái, tích hợp đa chức năng, đa giá trị. Tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh thực hiện và giải ngân hiệu quả vốn đầu tư công. Thúc đẩy chuyển đổi số, tạo động lực mới cho tăng trưởng, phát triển ngành, khơi thông thị trường tiêu thụ.

Chuyển từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy kinh tế”

Trong bối cảnh khó khăn chung, năm 2021, ngành nông nghiệp vẫn duy trì đà tăng trưởng tốt, các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt, vượt mức Chính phủ giao. Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế, phấn đấu vươn lên phát triển bền vững, hội nhập toàn cầu, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống.

Xuất khẩu nông sản đạt 48,6 tỷ USD, vượt mục tiêu đề ra. Lương thực, thực phẩm thiết yếu vẫn cung ứng kịp thời đến hàng chục triệu người dân tại các đô thị, trung tâm công nghiệp trong bối cảnh giãn cách xã hội. Nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh, nông nghiệp số... đã được lan tỏa trong doanh nghiệp và nông dân. Doanh nghiệp nông nghiệp luôn chuẩn bị tâm thế phục hồi nhanh sau thời gian khó khăn. Khởi nghiệp trong nông nghiệp với cách thức sản xuất gắn với thị trường, được lan tỏa nhanh, tạo sức sống mới cho nông nghiệp và khu vực nông thôn.

Chương trình xây dựng nông thôn mới vẫn tiếp tục khẳng định thành tích “to lớn, toàn diện, mang tính lịch sử”. Hơn 68% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 213 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn/hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Với thông điệp “Hội tụ Giá trị - Lan tỏa Văn hóa”, những sản phẩm OCOP từ làng quê nông thôn dần trở thành sản phẩm quốc gia, tạo thêm nhiều cơ hội việc làm ở nông thôn.

Vượt qua những nỗi đắn đo, chủ động tìm kiếm những điều mới hơn, mô hình mới hơn, cách tiếp cận mới hơn, ngành nông nghiệp từng bước mở rộng không gian phát triển, chuyển từ “tư duy sản xuất” sang “tư duy kinh tế”, từ “tư duy quản lý” sang “tư duy hỗ trợ, kiến tạo” theo tư tưởng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Nguồn lực được huy động, các sáng kiến xã hội được kết nối, kích hoạt cơ chế hợp tác công-tư, xã hội hóa để bổ sung nguồn lực phát triển.

Tự hào về những thành tựu đạt được, tự tin về những bước thay đổi tư duy, nhưng ngành nông nghiệp không được phép tự bằng lòng, khi những điều khó khăn, khó lường vẫn còn phía trước. Nông nghiệp luôn phải đương đầu với nhiều rủi ro, thách thức. Trong bối cảnh một thế giới đầy biến động, bất định, phức tạp và có phần mơ hồ, mà đại dịch Covid-19 là một minh chứng, nông nghiệp lại đứng trước nhiều chướng ngại mới. Biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan. Biến động thị trường, thị trường vừa mở vừa đóng, khi mở khi đóng bởi những rào cản kỹ thuật và phi kỹ thuật. Biến chuyển xu thế tiêu dùng với cách tiếp cận nền nông nghiệp xanh, minh bạch, trách nhiệm và bền vững.

Tình trạng nông sản ùn ứ ở các cửa khẩu phản ánh những điểm nghẽn cần có giải pháp đồng bộ, tổng thể, vừa tháo gỡ trước mắt, vừa chuẩn bị kế sách trong dài hạn. Vẫn còn rất nhiều việc phải làm, làm đúng và làm ngay để xuất khẩu nông sản bền vững. Đó là, chuẩn hóa vùng nguyên liệu, tổ chức lại chuỗi cung ứng từ hợp tác xã đến doanh nghiệp, thông suốt liên kết, tiêu thụ nội địa và xuất khẩu nông sản. Bên cạnh đó, khuyến khích đầu tư hạ tầng logistics nông nghiệp, nông thôn. Và tăng tỷ trọng nông sản được sơ chế, bảo quản, chế biến, vừa tạo ra giá trị gia tăng cao, vừa hạn chế rủi ro thị trường.

Trong thời gian tới, mục tiêu của ngành nông nghiệp không chỉ là bảo đảm tăng trưởng cao hơn, xuất khẩu nhiều hơn. Cần phải tối thiểu hóa chi phí sản xuất và tối ưu hóa đầu ra, từng bước thay thế việc nhập khẩu nguyên liệu đầu vào, bằng sử dụng một phần nguyên liệu nội địa. Cần phải xác định đúng vai trò hiệp hội ngành hàng, cộng đồng doanh nghiệp trong dẫn dắt thị trường và tạo dựng chuỗi giá trị chuỗi ngành hàng. Hơn hết, tiềm năng còn rất lớn của thị trường nội địa với dân số đang tiến tới 100 triệu người, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tính hệ thống, chính quy, chuyên nghiệp cho ngành nông nghiệp. Thị trường nội địa chia sẻ với thị trường xuất khẩu và làm tiền đề chuẩn hóa chất lượng nông sản xuất khẩu theo chuẩn mực thị trường.

Dịch Covid-19 đã làm bộc lộ những hạn chế, khiếm khuyết trong vận hành nền kinh tế và hoạt động đời sống xã hội khắp nơi trên thế giới. Ngành nông nghiệp cũng không là ngoại lệ. Nhưng tất cả “trăm dâu” không nên đổ lỗi lên “con tằm” mang tên Covid-19 này. Chẳng qua là Covid-19 làm trầm trọng hơn, tổn thương nhiều hơn, diễn biến nhanh hơn mà thôi.

“Nếu không thay đổi được sa mạc, chi bằng biến mình thành xương rồng”

Với quan điểm hành động “Nếu không thể thay đổi được sa mạc, chi bằng biến mình thành xương rồng”, ngành nông nghiệp xác định lựa chọn những giải pháp cần ưu tiên trong năm 2022 như: Phát triển thị trường; hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh; thu hút đầu tư xã hội, khơi dậy niềm tin và khích lệ tinh thần đổi mới, sáng tạo. Nhân rộng các mô hình nông nghiệp theo hướng sinh thái, tích hợp đa chức năng, đa giá trị. Tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh thực hiện và giải ngân hiệu quả vốn đầu tư công. Thúc đẩy chuyển đổi số, tạo động lực mới cho tăng trưởng, phát triển ngành, khơi thông thị trường tiêu thụ.

Thực hiện đồng bộ các giải pháp cơ cấu lại ngành gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, tính tự chủ và sức cạnh tranh nông sản từng vùng miền. Chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu, phù hợp đặc điểm sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính theo lộ trình cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26. Phát hiện, xử lý kịp thời dịch bệnh, đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất vắc-xin phòng dịch tả lợn châu Phi. Xử lý đồng bộ các khuyến cáo của Liên minh châu Âu hướng đến gỡ bỏ “Thẻ vàng” đối với khai thác hải sản.

Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn, đô thị hóa dựa trên bản sắc nông thôn. Phát triển văn hóa gắn với du lịch nông thôn, bảo đảm an sinh xã hội. Nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy sự chuyển dịch tích cực, năng động của thị trường lao động nông thôn, nhằm mục tiêu cải thiện và nâng cao chất lượng sống của
người dân.

Đầu tư, tạo dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chú trọng đào tạo, huấn luyện, hình thành đội ngũ nông dân thế hệ mới có kiến thức kinh tế nông nghiệp, kỹ năng làm nông thích ứng với nền nông nghiệp xanh và xu thế thị trường; gắn nhiệm vụ đào tạo với các cơ sở giáo dục-đào tạo, các viện, trường.

Ngoài ra, Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đã được trình Thủ tướng. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổng hợp ý kiến đóng góp quý báu của các bộ, ban, ngành Trung ương, các hiệp hội ngành hàng, cộng đồng doanh nghiệp, ý kiến tham vấn của các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam, ý kiến của các địa phương... Chiến lược sẽ được phân kỳ và có nhiều đề án cụ thể theo từng giai đoạn.

Đặc điểm của ngành nông nghiệp là phạm vi tác động sâu rộng và vận hành theo cơ chế thị trường. Cả nước có 63 tỉnh, thành phố, hơn 5.000 đơn vị cấp huyện, hơn 11.000 đơn vị cấp xã có sản xuất nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn không thể tự thân làm chuyển biến nền nông nghiệp, mà cần đến hành động tập thể của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương. Hàng chục triệu hộ nông dân, hàng chục nghìn doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp luôn “nhạy cảm” với mỗi tác động đến nền nông nghiệp, đồng thời, cũng tác động ngược lại đến tiến trình chuyển đổi nền nông nghiệp. Thị trường luôn thay đổi, muốn bắt nhịp và đáp ứng tốt, không còn cách nào khác, ngoài khả năng thích ứng linh hoạt của cả hệ thống. “Lời nguyền” về một nền nông nghiệp “manh mún, nhỏ lẽ, tự phát”, nếu không tìm được lời giải thỏa đáng, thì không thể hướng đến sự phát triển bền vững. Một khi lãnh đạo địa phương có những chương trình hành động cụ thể, sát sao với nông nghiệp, nông thôn, nông dân, ngành sẽ tiếp tục có những bứt phá trong năm mới.

Lựa chọn con đường đi quan trọng hơn là giải pháp, khi đã lựa chọn đúng, chắc chắn chúng ta sẽ cùng nhau tìm ra giải pháp đúng đắn, khả thi và phù hợp.