Con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là đối tượng hưởng thụ những giá trị văn hóa. Bởi vậy, Chương trình 06 của Thành ủy Hà Nội nhiệm kỳ 2020 - 2025 về “Phát triển văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội văn minh” gắn kết giữa xây dựng, phát huy giá trị văn hóa với giáo dục, đào tạo, xây dựng nhân cách con người, mang những nét đặc trưng của văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Tuy nhiên, trước những yêu cầu, nhiệm vụ mới, yếu tố văn hóa, sáng tạo cần được chú trọng hơn nữa. Đồng thời, Hà Nội cần tiếp tục các chính sách để thu hút nhân tài, nâng cao chất lượng nhân lực.
Xây dựng những “công dân văn hóa, sáng tạo”
Trong những năm qua, Hà Nội luôn là lá cờ đầu của ngành giáo dục toàn quốc, dẫn đầu tại các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Tại các kỳ thi quốc tế, học sinh Hà Nội luôn góp mặt trong đội tuyển quốc gia và giành giải cao. Đối với giáo dục đại trà, TP Hà Nội luôn nằm trong tốp đầu về tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông. Hà Nội còn chú trọng xây dựng văn hóa, đạo đức, lối sống văn minh, thanh lịch cho những công dân Thủ đô tương lai. Từ năm học 2010 - 2011, ngành giáo dục Hà Nội bắt đầu đưa vào giảng dạy bộ tài liệu “Giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội”. Các trường học trên địa bàn lồng ghép giảng dạy những nội dung trong bộ tài liệu trong các môn học khác như Ngữ văn, Lịch sử, Giáo dục công dân…, từ đó học sinh ý thức được trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ, phát huy những giá trị truyền thống văn hóa của người Hà Nội. Cô giáo Nguyễn Hải Yến (Trường tiểu học Phan Đình Giót, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân) chia sẻ: “Việc giảng dạy bộ tài liệu giúp học sinh biết khắc phục những hiện tượng chưa chuẩn mực, chưa văn minh ngay từ cấp tiểu học, tạo điều kiện cho học sinh lên các cấp học cao hơn phát triển toàn diện mọi mặt, sống có văn hóa, phát huy được nét thanh lịch truyền thống của người Hà Nội”.
Trong bối cảnh Hà Nội xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh quyết định sự phát triển bền vững, xây dựng thành phố sáng tạo, bên cạnh việc tiếp tục bồi đắp nếp sống thanh lịch, văn minh, nhân tố văn hóa - sáng tạo cần được chú trọng hơn nữa trong giáo dục học sinh. Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội đề xuất: “Thành phố cần thúc đẩy việc cho trẻ em tham gia bảo vệ, học tập trải nghiệm sáng tạo tại các di sản văn hóa. Các trường học cần khuyến khích học sinh tham gia sáng tạo văn học nghệ thuật thông qua các câu lạc bộ sáng tạo nghệ thuật, tạo điều kiện để các văn nghệ sĩ hỗ trợ học sinh trong các câu lạc bộ. Để làm được điều này, chúng ta phải bồi dưỡng, đào tạo ra những nhà giáo tâm huyết, sáng tạo, đủ kiến thức, kỹ năng để giáo dục học sinh”. Phó Giáo sư Chu Cẩm Thơ cũng nhấn mạnh: “Hà Nội đang xây dựng thành phố sáng tạo. Muốn làm được điều đó, chúng ta phải có công dân sáng tạo, bắt đầu từ trẻ em được giáo dục sáng tạo. Do đó, Hà Nội cần chuyển đổi, tập trung vào giáo dục văn minh, thanh lịch với nền tảng là tư duy sáng tạo, tư duy thiết kế; tạo ra các trung tâm sáng tạo kết nối hệ sinh thái sáng tạo từ triển lãm thiết kế đến thực hành thiết kế cho mọi người, thúc đẩy học tập sáng tạo suốt đời”.
Tiếp tục thu hút nhân tài
Nói về nguồn lực con người của Thủ đô, Giáo sư sử học Lê Văn Lan phân tích: Chỉ có nơi đế đô này mới có Quốc Tử Giám, có nhà Thái Học, là nơi đào tạo, sử dụng nhân tài cho đất nước. Do đó, trong suốt quá trình phát triển của đất nước, người dân ở các nơi nếu muốn học tập, thi cử, đỗ đạt đều về Thăng Long - Hà Nội, tạo nên đội ngũ trí thức hùng hậu, tạo nên truyền thống hiếu học và trọng khoa cử của người Thăng Long - Hà Nội. Hiếu học, trọng học đã trở thành lối sống của người Thăng Long - Hà Nội và đó cũng là nền tảng để nâng cao dân trí của cư dân Thăng Long - Hà Nội. Khu vực phố nghề cũng là nơi tụ hội của những người khéo nghề bậc nhất cả nước.
Trong thời hiện đại, Hà Nội tiếp tục là nơi tập trung các trường đại học, các đoàn nghệ thuật lớn nhất của cả nước. Tuy nhiên, xã hội hiện đã có nhiều thay đổi, mỗi cá nhân có nhiều lựa chọn khác nhau. Nhân tài không đến Hà Nội như một lẽ tất yếu như trước đây. Bởi thế, Hà Nội cần có cơ chế để phát huy nguồn lực “tại chỗ” là nhà khoa học, văn nghệ sĩ của trung ương trên địa bàn; đồng thời, thu hút, trọng dụng nhân tài. Những năm gần đây, thành phố liên tục tổ chức lễ tuyên dương những thủ khoa đại học, tổ chức tuyển dụng công chức, viên chức không qua thi tuyển đối với người tốt nghiệp đại học loại giỏi, loại xuất sắc trong nước và ngoài nước... Song, cái cần hơn nữa là chế độ đãi ngộ, điều kiện, môi trường làm việc để thu hút nhân tài, để nhân tài có thể phát huy tài năng. TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản đề xuất: “Hà Nội rất cần xây dựng chiến lược về phát hiện, bồi dưỡng, thu hút, trọng dụng nhân tài, với các nhiệm vụ, giải pháp khả thi thu hút nhân tài, nhất là trong những lĩnh vực trọng yếu. Các cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân Thủ đô tạo ra môi trường tốt nhất về pháp lý, xã hội, văn hóa, khoa học - công nghệ, điều kiện làm việc chế độ, chính sách… nhằm phát hiện, nuôi dưỡng, đào tạo, phát triển nhân tài. Các nhân tài cần được giao nhiệm vụ tương xứng và phù hợp tài năng của họ, để họ khẳng định mình và tiếp tục rèn luyện phấn đấu, trưởng thành”. Để phù hợp định hướng phát huy nguồn lực văn hóa, sáng tạo, nhiều chuyên gia đề xuất Hà Nội cần xây dựng những chính sách hợp lý để thu hút nhân tài trong lĩnh vực này, trở thành điểm đến của các văn nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp văn hóa... của Việt Nam cũng như quốc tế.
Con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là đối tượng hưởng thụ những giá trị vật chất, tinh thần do con người tạo ra. Việc nuôi dưỡng, bồi đắp nguồn lực văn hóa - nguồn lực nội sinh vừa bảo đảm cho sự sáng tạo các giá trị bền vững, vừa góp phần kiến tạo một môi trường nhân văn, vừa tạo dựng một thị trường đối với các lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
(Còn nữa)
----------------------------
(*) Xem Trang Hà Nội, Báo Nhân Dân từ số ra ngày 2/7/2021.
