Dừng lò vì giá nguyên liệu tăng cao

Vào những ngày này, đi qua vùng “vương quốc gạch gốm đỏ” ở Vĩnh Long không còn thấy những cột khói cao bay lên bầu trời. Hàng trăm lò gạch gốm tại địa phương phải tạm dừng hoạt động vì giá nhiên liệu tăng cao kỷ lục, đặc biệt là giá trấu.
0:00 / 0:00
0:00
Nhiều cơ sở gạch gốm ở Vĩnh Long đã tạm ngưng hoạt động.
Nhiều cơ sở gạch gốm ở Vĩnh Long đã tạm ngưng hoạt động.

Từ vài trăm đồng/kg nay giá trấu đã tăng lên gần 3.000 đồng/kg và có khả năng tiếp tục tăng thêm trong thời gian tới. Chỉ tính riêng huyện Mang Thít, 90% cơ sở sản xuất gạch gốm nộp đơn xin ngưng hoạt động, số còn lại phải hoạt động cầm chừng. Nhiều cơ sở đã lỡ ký hợp đồng trước đó buộc phải tiếp tục sản xuất nhưng cầm chắc phần lỗ. Trước đây, ngành gạch gốm đóng góp gần 50% ngân sách địa phương, đến nay con số này là không đáng kể.

Giá trấu “bức tử” lò gạch gốm

Anh Võ Hoàng Bửu, ngụ ấp Cái Cạn, xã Mỹ Phước, huyện Mang Thít có hơn 30 năm làm nghề gạch, chuyên sản xuất các loại gạch tàu, gạch ống và gạch thẻ. Thời hoàng kim, mỗi miệng lò đạt doanh thu từ vài chục đến cả trăm triệu đồng, nhưng đến nay do giá trấu tăng liên tục và đã đến mức cao kỷ lục khiến việc sản xuất gặp rất nhiều khó khăn nên anh quyết định ngưng hoạt động. Anh Bửu nhẩm tính: Mỗi miệng lò nung khoảng 140 nghìn viên gạch và cần chất đốt là khoảng 20 ghe trấu.

Trước kia, mỗi ghe trấu năm tấn chỉ có giá năm triệu đồng, nay đã tăng lên 27 triệu đồng, chỉ riêng giá trấu mỗi lần đốt lò đã tăng lên 540 triệu đồng. Trong khi đó, giá bán mỗi viên gạch 3.500 đồng, nếu tính gạch tốt hết thì chỉ có 490 triệu đồng. Như vậy, tính riêng giá trấu đã lỗ khoảng 50 triệu đồng, chưa kể nguyên liệu làm gạch là 270 triệu đồng, tiền nhân công vào lò, chụm lò và ra lò cũng vài chục triệu đồng. Cộng lại tất cả cầm chắc lỗ hơn 300 triệu đồng.

Có kinh nghiệm làm lò hiện đại liên hoàn từ nhiều năm nay, nhưng anh Nguyễn Văn Phú, ngụ xã Mỹ Phước, huyện Mang Thít cũng điêu đứng vì giá trấu tăng cao. “Lò liên hoàn là loại lò tiết kiệm được trấu rất nhiều nhưng chúng tôi cũng đành phải tạm ngưng hoạt động vì giá trấu cứ liên tục tăng. Trong khi đó, giá gạch thành phẩm (gạch ống) bán ra cả chục năm nay không tăng được bao nhiêu. Nếu giá nguyên liệu trấu tăng lên gần 3.000 đồng/kg, giá gạch thành phẩm bán ra cũng phải gần 3.000 đồng/viên gạch thì mới có lời, đằng này cao nhất cũng chỉ khoảng 1.500 đồng/viên. Lò liên hoàn còn gặp khó khăn huống chi các lò tròn truyền thống”-anh Phú chia sẻ.

Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỹ Phước Nguyễn Thanh Nhàn, những năm gần đây, Nhà nước đã hỗ trợ các cơ sở chuyển đổi công nghệ sản xuất để tiết kiệm chi phí nhiên liệu, nhưng trấu tăng giá và ngày càng hiếm đã gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh, sản xuất gạch ngói. Vĩnh Long được xem là nơi sản xuất gốm lớn nhất miền Tây Nam Bộ và là nơi cung ứng sản phẩm gốm đỏ xuất khẩu đi châu Âu. Từ đầu năm 2022 đến nay, do tình hình dịch bệnh, xuất khẩu gạch khó khăn, đã vậy giá nhiên liệu tăng cao khiến cho ngành gốm đỏ đang lâm vào hoàn cảnh “tiến thoái lưỡng nan”.

Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Sản xuất-thương mại-vận tải Tân Hưng tại xã Mỹ An, huyện Mang Thít Lê Ngọc Hùng chia sẻ: Doanh nghiệp có tất cả sáu miệng lò nung gốm đỏ, nay chỉ còn một lò đang hoạt động. Giá trấu không chỉ tăng cao mà còn không có trấu để đốt lò. Thời trước, nhà cung cấp chuyển cho đơn vị một số ghe trấu, sau đó trả tiền dần. Hiện nay thì ngược lại, dù mối quen thế nào cũng phải đưa tiền cọc trước vài ba tháng mới có trấu. Công ty đã lỡ đốt một lò để hoàn thành đơn hàng đã ký hợp đồng, sau đó cũng sẽ tạm ngưng hoạt động.

Dừng lò vì giá nguyên liệu tăng cao ảnh 1

Nguyên liệu trấu hiện nay tăng giá gấp 5-6 lần nhưng vẫn rất hiếm.

Chia sẻ khó khăn với người làm gốm

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Mang Thít Nguyễn Chí Quyết, hiện nay huyện có 47 trên tổng số 392 cơ sở sản xuất gạch gốm dừng hoạt động, số còn lại hoạt động cầm chừng. Ngành thuế của huyện báo cáo có khoảng 90% cơ sở nộp đơn xin tạm ngưng hoạt động. Trước kia, mỗi năm ngành gạch gốm đóng góp ngân sách của tỉnh khoảng 20 tỷ đồng, nay chỉ còn khoảng 200 triệu đồng, thậm chí một số cơ sở gạch gốm còn nợ thuế khoảng hai tỷ đồng... Hiện toàn huyện có 16 cơ sở sản xuất gạch theo công nghệ liên hoàn với sản lượng khoảng 280 nghìn viên/ngày. Ðể chia sẻ khó khăn, huyện sẽ tìm mọi cách để hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Long Hồ Võ Trung Sơn cho biết: Toàn huyện có 43 cơ sở, doanh nghiệp sản xuất gạch gốm với 201 miệng lò, nhưng đến nay đã có 30 cơ sở ngưng hoạt động, trong đó có 16 cơ sở gạch và 14 cơ sở gốm. Nguyên nhân do nhiên liệu trấu hiện nay đang khan hiếm, ngoài việc dùng trấu ép thành củi để phục vụ các ngành nghề khác trong nước thì một phần do thương lái doanh nghiệp Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh thu mua trấu của Việt Nam.

Mặt khác, phía nước ngoài thông báo tạm ngưng nhập khẩu gốm đến tháng 11/2022. Doanh nghiệp đành phải sản xuất cầm chừng để giữ công nhân... Ðể ngành nghề gạch gốm của tỉnh giữ ổn định, cần có chính sách hỗ trợ vốn giúp các cơ sở chuyển đổi công nghệ đốt lò từ nguyên liệu trấu sang đốt bằng điện.

Theo số liệu của Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long, năm 2021 mặc dù chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, nhưng ngành gốm của tỉnh vẫn tăng trưởng ấn tượng, sản lượng gốm đạt hơn 4,6 triệu sản phẩm, tăng gần 40%; giá trị xuất khẩu gốm năm 2021 đạt năm triệu USD, tăng 24% so với năm 2020. Sáu tháng đầu năm 2022, ngành gốm tiếp tục tăng trưởng so cùng kỳ, trong đó sản lượng ước đạt 2,78 triệu sản phẩm, tăng 27,16%; giá trị xuất khẩu gốm đạt hơn 4,54 triệu USD, tăng 62,11%.

Tuy nhiên, hiện nay ngành đang đứng trước nhiều khó khăn thách thức. Phó Giám đốc Sở Công thương Trương Thanh Sử phân tích, nguyên nhân thiếu nguồn trấu và giá tăng cao là do xuất khẩu gạo đang gặp khó khăn, cho nên các nhà máy xay xát giảm sản lượng ở các tỉnh Tiền Giang, Ðồng Tháp. Bên cạnh đó, trấu còn là nguồn nguyên liệu để sản xuất củi trấu và được các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi sử dụng để vận hành lò hơi...

Theo thông tin từ Hiệp hội Gạch gốm mỹ nghệ Vĩnh Long, hiện nay khoảng 90% cơ sở, doanh nghiệp sản xuất gạch gốm đã tạm ngưng hoạt động và 50% đơn vị sản xuất gốm dừng hẳn, số còn lại chỉ hoạt động cầm chừng, công suất tối đa 30%. Ước tính chi phí sản xuất gốm bị lỗ từ 12 đến 15 triệu đồng/container.

Tỉnh Vĩnh Long đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ đối với các đơn vị làm gốm đỏ, nổi bật là Ðề án Nâng cao chuỗi giá trị ngành sản xuất gốm đỏ của tỉnh giai đoạn 2021-2025 với các nội dung như: nâng cao tay nghề, năng lực sản xuất, quản lý thông qua tám lớp đào tạo, tập huấn nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng cho các cơ sở, doanh nghiệp gốm; hỗ trợ 12 cơ sở, doanh nghiệp gốm ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến vào sản xuất; hỗ trợ 20 cơ sở, doanh nghiệp gốm thuê tư vấn thiết kế mẫu mã sản phẩm; hỗ trợ cơ sở, doanh nghiệp tham gia tám hội chợ triển lãm, kết nối cung cầu trong và ngoài tỉnh, kể cả thị trường nước ngoài... Ðể ngành này tiếp tục phát triển ổn định, lâu dài, các cấp chính quyền cần có thêm các giải pháp hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các đơn vị từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu thụ, xuất khẩu sản phẩm.