Đưa thực phẩm an toàn đến người tiêu dùng

Với hơn chín triệu người thường xuyên sinh sống tại Hà Nội, mỗi ngày, thị trường Thủ đô tiêu thụ một lượng thực phẩm rất lớn. Trong đó có không ít thực phẩm thiếu an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Ngược lại, có lượng thực phẩm sạch lại chưa tiếp cận được người tiêu dùng.

Người tiêu dùng lựa chọn rau sạch VinEco tại hệ thống siêu thị Vinmart.
Người tiêu dùng lựa chọn rau sạch VinEco tại hệ thống siêu thị Vinmart.

Đưa thực phẩm an toàn đến tay người dân đang là bài toán khó, đối với cơ quan quản lý và các doanh nghiệp. Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Trần Thị Phương Lan cho biết, với số dân hơn bảy triệu người và khoảng hai triệu người thường xuyên sinh sống trên địa bàn, cùng với hơn 20 triệu khách du lịch, mỗi năm, thị trường Hà Nội tiêu thụ một lượng thực phẩm rất lớn. Trong đó, các hộ sản xuất trên địa bàn chỉ cung cấp lượng thực phẩm đáp ứng khoảng 60% nhu cầu, số còn lại phải nhập từ các địa phương khác hoặc nhập khẩu từ nước ngoài. Riêng về rau an toàn, diện tích mới đạt 5.100 ha trong tổng số 12.000 ha trồng rau, với 72 cơ sở sơ chế, công suất mỗi ngày đạt gần tám tấn rau, trong khi nhu cầu về rau, củ, quả mỗi ngày của thành phố vào khoảng 2.500 tấn. Về thịt gia súc, gia cầm, hiện trên địa bàn mới có ba cơ sở giết mổ công nghiệp và 17 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm bán công nghiệp, còn lại đều là giết mổ thủ công.

Thống kê của Sở Công thương Hà Nội cho thấy, hơn 80% người tiêu dùng Hà Nội mua thực phẩm tại các chợ truyền thống, chợ cóc, tụ điểm, hàng rong... vì sự tiện lợi. Tuy nhiên, hàng hóa tại các điểm phân phối này rất khó kiểm soát về nguồn gốc, chất lượng, không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, nhiều mặt hàng tươi sống không có bao bì, tem nhãn. Trong các siêu thị, trung tâm thương mại, hơn 90% hàng hóa có nguồn gốc xuất xứ, đầy đủ thông tin, tem nhãn, bao bì, bảo đảm chất lượng hơn, thì mới thu hút khoảng 20% người dân tới mua sắm.

Theo nhiều đơn vị sản xuất thực phẩm sạch thì việc đưa thực phẩm an toàn tới tay người tiêu dùng còn đang gặp khó bởi yếu tố giá thành. Sau bốn năm triển khai, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông sản sạch Tây Bắc Việt Nam Đinh Thị Minh Thái nhận ra rằng, sản xuất và kinh doanh thực phẩm sạch rất khó. Chi phí sản xuất thực phẩm sạch cao hơn rất nhiều so với thực phẩm thông thường, bởi doanh nghiệp phải đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu rộng. Nếu không thì phải liên kết với từng hộ nông dân, ký cam kết mua sản phẩm của họ với giá cao hơn thị trường thì họ mới đồng ý làm theo đúng quy trình sản xuất an toàn mà công ty đưa ra. Rồi phải có cán bộ giám sát, kiểm tra; phải gửi mẫu đất, mẫu sản phẩm đi phân tích, xét nghiệm, chưa kể chi phí sơ chế, bao bì, đóng gói và mở điểm bán hàng... Trong khi đó, nhiều người dân vẫn còn quá “dễ tính” khi mua hàng, chỉ cần nhìn thấy tươi ngon và giá rẻ là mua.

Trước sự “dễ dãi” của người tiêu dùng, không ít nhà sản xuất, cung ứng, kinh doanh đã thờ ơ với sức khỏe cộng đồng, chạy theo lợi nhuận. Rau, củ, quả được kích thích tăng trưởng bằng hóa chất, tẩm ướp hóa chất bảo quản; các loại thịt được nuôi bằng thức ăn tăng trọng, bơm nước trước khi giết mổ, bảo quản bằng hóa chất... để có thể đạt được lợi nhuận cao nhất, bất chấp mọi quy trình sản xuất an toàn. Nhưng cũng có người chấp nhận trả giá cao, tìm hiểu sản phẩm kỹ càng trước khi mua, nhưng vẫn bị nhà sản xuất lừa dối một cách tinh vi, khó nhận biết. PGS,TS Lê Đức Mạnh, Viện trưởng Viện Công nghiệp thực phẩm cho rằng: “Đó là do các văn bản pháp lý của Nhà nước về vấn đề an toàn thực phẩm còn thiếu và chưa đồng bộ. Lực lượng tham gia quản lý còn mỏng, chồng chéo, cơ sở vật chất, trang, thiết bị còn yếu. Chúng ta chưa xử lý nghiêm, mạnh, đủ sức răn đe khiến các đối tượng vẫn cố tình sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn để kiếm lợi nhuận”.

Theo PGS, TS Lê Đức Mạnh, để bảo đảm an toàn thực phẩm cần đẩy mạnh liên kết bốn nhà: Nhà nông, nhà quản lý, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp một cách thường xuyên, rộng khắp để từ khâu sản xuất tới khâu phân phối đều được kiểm định, giám sát vệ sinh an toàn một cách chặt chẽ. Đồng thời, xử lý thật nghiêm minh, công khai và thích đáng đối với những hành vi vi phạm. Cùng với đó là nâng cao nhận thức của người dân, cả người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng về ảnh hưởng của thực phẩm bẩn đến sức khỏe giống nòi.

Thực tế cho thấy, trong việc đưa thực phẩm an toàn tới tay người tiêu dùng, các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng và tạo ra được sự thay đổi mạnh mẽ nhất trong chuỗi sản xuất - vận chuyển - tiêu dùng. Đơn cử, để chủ động nguồn cung bảo đảm yêu cầu, Công ty CP Dịch vụ thương mại Tổng hợp VinCommerce đã hỗ trợ nông dân nhiều địa phương sản xuất, nuôi trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, liên kết các địa phương về sản xuất sản phẩm trái cây vùng miền... Các sản phẩm này được đưa vào tiêu thụ tại hơn 800 cơ sở Vinmart. Công ty CP sản xuất và thương mại An Việt cũng hoạt động theo chuỗi sản xuất, cung ứng. Công ty sản xuất và liên kết sản xuất thực phẩm an toàn như thịt lợn, gà, rau, củ, quả..., chế biến và cung ứng cho các bếp ăn tập thể, nhà hàng, cửa hàng, siêu thị... Giám đốc Công ty An Việt Đào Ngọc Nam chia sẻ, nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm sạch vẫn rất vất vả, khó khăn. Đã có nhiều doanh nghiệp không tồn tại được, phải rút lui dù rất tâm huyết. Do đó, Nhà nước cần có sự hỗ trợ, tạo điều kiện với các ưu đãi, chính sách để giúp sức cho các đơn vị sản xuất, kinh doanh đưa thực phẩm an toàn tới người tiêu dùng. Đồng thời, xử lý, cấm triệt để các cơ sở, khu vực sản xuất không tuân thủ quy định vệ sinh an toàn thực phẩm.