Kỳ 2: Dự án để di dân, dân không muốn di dời
(Tiếp theo & hết)
Xã, huyện nói bãi lở, dân bảo bãi bồi
Ông Nguyễn Văn Phóng, Chủ tịch UBND xã Phương Định cho biết, DA di dân ở địa phương được thành lập và thực hiện công khai, bài bản. Do bãi sông Ninh Cơ thuộc địa phận xã Trực Phương, nơi sinh sống của 414 hộ dân của ba thôn Đại Thắng 3, 4, 5 thường xuyên xảy ra hiện tượng sạt lở, đe dọa cuộc sống nhân dân, năm 2009, UBND xã Phương Định làm tờ trình gửi UBND huyện, tỉnh và các sở, ngành liên quan xin lập DA. Cao trình đê bối chỉ chịu được nước lũ ở báo động 2, vì vậy xã xác định đây là DA rất cần thiết và khẩn cấp.
Ông Phóng cho biết thêm, khi lập DA, xã đã tổ chức họp dân với 252 hộ tham gia lấy ý kiến. Tiếp đó, có 277 hộ làm đơn xin chuyển vào khu TĐC để ổn định, yên tâm sinh sống. Việc lập DA hoàn toàn phù hợp nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
Chung quan điểm này, ông Phạm Trọng Duy, Phó Chủ tịch UBND huyện Trực Ninh cho biết, người dân ngoài đê bối xã Trực Phương đang mong từng ngày được vào khu TĐC. Minh chứng là cơn bão số 10 vừa rồi, nước sông dâng cao, lãnh đạo huyện, xã xuống tận nơi chỉ đạo việc gia cố đê và chứng kiến sự hoang mang của người dân trong khu vực cần di dời trước nguy cơ bãi sông sạt lở.
Tuy nhiên, tiếp xúc với người dân các thôn Đại Thắng 3, 4, 5, thông tin phóng viên Thời Nay nhận được rất khác.
Ông Vũ Văn Rinh, thôn Đại Thắng 3, cho biết: Tôi sống ở đây hơn 60 năm nay rồi, có thấy vỡ đê bao giờ đâu? Đây là nơi ông cha để lại, ruộng vườn, thổ ải, đất cát, ao chuôm đầy đủ. Bây giờ bảo chúng tôi vào trong kia được mấy chục mét vuông, hỗ trợ cho 10 triệu đồng xây nhà thì chúng tôi biết xoay xở thế nào? Chính quyền thông báo chỉ hộ có sổ đỏ đất ngoài này vào mới được đổi ngang sổ đỏ đất TĐC, mà nhà tôi có con trai vừa lập gia đình, tách ra xây riêng trên đất của bố mẹ thì tính sao? Không lẽ cha mẹ di dời, con ở lại?
Bà Vũ Thị Dung, thôn Đại Thắng 3, băn khoăn: Dân quê chúng tôi nghèo khó, cả đời mới tích cóp xây được cái nhà cái cửa tinh tươm, giờ có ai chịu bỏ. Đây là bãi bồi nhiều đời nay, chúng tôi có vườn rau, ao cá, vào trong kia biết lấy gì mà ăn?
“Các anh cứ đi hỏi khắp ba thôn Đại Thắng này, không ai muốn di dời!”, ông Nguyễn Tiến Đảo ở thôn Đại Thắng 5, khẳng định.
Về việc chính quyền xã Phương Định và huyện Trực Ninh thông báo DA di dân được người dân đồng thuận cao và làm đơn tự nguyện xin vào khu TĐC, ông Đảo tiết lộ thời gian trước DA, xã có phát cho các hộ dân trong diện thụ hưởng DA các mẫu đơn viết sẵn, kèm “giao hẹn” là DA chỉ được phê duyệt nếu nhận đủ 130 đơn xin di dời. Ông đặt câu hỏi: Nếu chính quyền thật sự muốn di dân ngoài đê bối, tại sao vẫn cho người dân xây nhà, xây chùa khang trang, kiên cố ngoài đê?
Nhiều biểu hiện mập mờ trong các công tác thành lập, triển khai DA Di dân khẩn cấp vùng sạt lở bãi sông Ninh Cơ gây bức xúc trong nhân dân dẫn đến khiếu kiện kéo dài.
Ông Bùi Văn Ba, 19 năm là Bí thư Đảng bộ xã Phương Định, trầm giọng: “Tôi và các cán bộ hưu trí khác đều đã ở tuổi ngoài sáu, bảy mươi, đi khắp nơi gửi đơn thư từ mấy năm nay, chẳng mong quyền lợi gì cho cá nhân. Cái chúng tôi muốn đấu tranh làm sáng tỏ là một DA không thiết thực, gây lãng phí tiền của nhà nước và những hành vi tham ô, trục lợi từ DA”.
Ông Ba phản ánh trong quá trình khiếu kiện, có người bị trù dập, đe dọa, thậm chí bị hành hung như ông Đỗ Thế Kỷ, ở thôn Văn Cảnh.
Xem xét dừng DA giữa chừng?
Ông Phạm Văn Thiệp, thôn An Trong, chia sẻ, DA nhiều năm không di dời được một hộ dân nào, nhưng lại gây ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân xã Phương Định. Cụ thể, DA đã phá bỏ khoảng 2 km kênh mương và hai trạm bơm tiêu nước nội đồng, làm 200 mẫu ruộng trồng lúa vụ mùa của các thôn An Trong, An Ngoài, Văn Cảnh, Tiền Tiên, Chợ Sồng, Phương Khê, Hòa Bình phải bỏ suốt bảy năm vì ruộng không tiêu được nước.
Đây đúng là những gì chúng tôi thấy khi được ông Thiệp dẫn đi chỉ tận nơi: Suốt một đoạn dài, ruộng lúa hai bên đường ngập trắng nước, khu vực hai trạm bơm cũ giờ đã thành bãi cỏ hoang và nơi thu tiền điện. Bao lâu nay, người dân các thôn bị ảnh hưởng, chỉ cấy được duy nhất một vụ chiêm, chịu thiệt hại không nhỏ về kinh tế. “Dân đã nghèo lại càng nghèo hơn. Người ngoài đê thì không vào, người trong đê thì mất đất nông nghiệp, mất cả vụ lúa”, ông Thiệp than thở.
Ông Nguyễn Văn Thiều, Phó trưởng Phòng Phát triển nông thôn và Bố trí dân cư, Chi cục Phát triển nông thôn Nam Định thừa nhận, đến lúc này, DA di dân khẩn cấp đã mất đi nhiều tính… khẩn cấp. Ông nói: “Ngày làm DA năm 2009 đúng là cấp thiết thật, nhưng nhiều năm nay nhờ các hồ chứa thủy điện điều tiết nước lũ, bãi sông xã Phương Định cũng đỡ nguy hiểm hơn nhiều rồi”.
Theo Phó Chủ tịch UBND huyện- Phạm Trọng Duy, đơn vị chủ đầu tư DA sẽ phấn đấu đến cuối năm 2017 đưa được 176 hộ vào các lô đất đã được san nền trong khu TĐC.
Chủ tịch UBND xã Phương Định Nguyễn Văn Phóng cũng khẳng định, sẽ lập tức tiến hành di dân ngay khi được huyện Trực Ninh nghiệm thu, bàn giao các công trình đã triển khai của DA.
Trả lời câu hỏi về phương án xử lý nếu bãi sông Ninh Cơ địa bàn xã Phương Định, nơi sinh sống của 414 hộ trong diện di dời khẩn cấp thật sự sạt lở trong lúc DA chưa đưa được một hộ nào vào TĐC, các ông Duy và Phóng cũng chỉ đưa ra giải pháp chung chung là trước mắt đưa họ vào tránh ở khu an toàn trong đê. Những công việc tiếp theo tạm thời… chưa tính toán được.
Về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Nam Định Đỗ Ngọc Hòa lo ngại, việc DA di dân khẩn cấp đứng trước nguy cơ “treo” vô thời hạn do chủ trương cơ cấu lại nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016-2020, trong đó có Chương trình bố trí dân cư theo Quyết định 193 của Chính phủ. Để tháo gỡ khó khăn, chủ đầu tư DA là UBND huyện Trực Ninh cần tập trung rà soát, xử lý dứt điểm những tồn tại trong quá trình triển khai DA để lấy lại niềm tin của nhân dân địa phương. Huyện cần tổ chức đối thoại trực tiếp với người dân để đánh giá phương hướng cho giai đoạn tiếp theo của DA, cụ thể là có tiếp tục DA hay không. Nếu ý kiến người dân cho rằng nên dừng DA ở giai đoạn hiện tại, huyện nên xem xét, bố trí những hộ dân có nguyện vọng di dời vào khu TĐC để họ sớm ổn định cuộc sống trong 176 lô đã hoàn thiện của DA.
Về vấn đề pháp lý của DA trong các thời điểm quá hạn tiến độ nhưng chưa xin gia hạn, ông Hòa nhấn mạnh, sẽ yêu cầu UBND huyện Trực Ninh sớm có văn bản đề xuất về việc gia hạn DA với UBND tỉnh Nam Định trong trường hợp DA được tiếp tục triển khai.
Nhưng làm sao để di dời được người dân khi bản thân họ không mong muốn là bài toán rất khó giải. Người dân đang rất cần một đường hướng cụ thể để ổn định cuộc sống, yên tâm lao động, sản xuất.
