Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ

Thứ Ba, 25-01-2022, 12:29
Quang cảnh Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XV. Ảnh | LINH NGUYÊN

Kỳ họp cuối năm của Quốc hội khóa XV vừa kết thúc, nhưng một kỳ họp bất thường lại được tiến hành vào đầu tháng 1 năm 2022. Đây là kỳ họp Quốc hội để xem xét, thông qua các gói chính sách nhằm cứu vãn nền kinh tế đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi đại dịch Covid-19.

Việc Quốc hội quyết định tiến hành kỳ họp bất thường này là rất quan trọng, bởi vì mọi phản ứng chính sách đều có thể trở nên quá chậm trễ nếu chúng chỉ có thể được xem xét, thông qua tại kỳ họp thường niên vào tháng 5 năm tới. Trong lúc đó, cho dù tình hình cấp bách đến đâu, thì các giải pháp do Chính phủ hoạch định vẫn chỉ có thể trở thành chính sách, pháp luật sau khi được Quốc hội thông qua. Quốc hội không họp, thì Chính phủ buộc lòng sẽ phải chờ.

Quốc hội và Chính phủ là hai thiết chế khác nhau, nhưng lại của một nền quản trị thống nhất. Quản trị quốc gia cũng giống như quản trị các công trình: có cơ quan thiết kế, thì phải có cơ quan thẩm định; có cơ quan thi công, thì phải có cơ quan giám sát. Trong mối tương quan này, Chính phủ là cơ quan thiết kế và thi công; Quốc hội là cơ quan thẩm định và giám sát. Cả hai cơ quan đều phải làm tốt công việc của mình thì nền quản trị quốc gia mới có thể được vận hành trôi chảy và bảo đảm chất lượng.

Ngoài việc làm tốt chức năng của mình, sự đồng hành của Quốc hội với Chính phủ cũng vô cùng quan trọng. Điều này đặc biệt đúng với môi trường thể chế ở nước ta.

Ở các nước trên thế giới, khi quyền hành pháp thuộc về Chính phủ do Thủ tướng đứng đầu, thì Thủ tướng có quyền triệu tập các kỳ họp của Quốc hội để giải quyết những vấn đề cấp bách của Chính phủ. Ngoài ra, trong chương trình nghị sự của Quốc hội, công việc của Chính phủ phải luôn luôn được ưu tiên. Công việc của Chính phủ là công việc của quốc gia. Những công việc này phải được Quốc hội ưu tiên xem xét và thông qua trước. Sau đó, Quốc hội mới xem xét, quyết định các vấn đề do các nghị sĩ đề xuất. Tất cả những điều trên phản ánh nội hàm của khái niệm ưu tiên hành pháp. Tuy nhiên, đây rõ ràng không phải là cách thức vận hành quyền lập pháp và hành pháp ở nước ta.

Theo Hiến pháp năm 2013, Thủ tướng Chính phủ chỉ có quyền đề nghị Quốc hội họp bất thường. Nhưng Quốc hội họp hay không họp lại là quyền của Quốc hội. Hơn thế nữa, theo quy định của Hiến pháp, chỉ có Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới có quyền triệu tập kỳ họp Quốc hội (Điều 83, Hiến pháp năm 2013).

Ngoài ra, chương trình kỳ họp Quốc hội do Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự kiến (Điều 47, Luật Tổ chức Quốc hội), và Quốc hội biểu quyết thông qua. Hiến pháp cũng như Luật Tổ chức Quốc hội không đề cập đến quyền ưu tiên của Chính phủ trong việc xác lập chương trình nghị sự của Quốc hội. Nghĩa là trong nhiều trường hợp, Chính phủ sẽ phải "chạy theo" các ưu tiên của Quốc hội, chứ không phải có thể ấn định các ưu tiên của mình. Không có sự đồng hành của Quốc hội, những vấn đề mà Chính phủ quan tâm thúc đẩy chắc gì đã vào được nghị trình. Mà không vào được nghị trình, thì những vấn đề như vậy chắc chắn sẽ bị treo đến vô tận.

Công bằng mà nói, Luật Tổ chức Quốc hội cũng có yêu cầu Ủy ban Thường vụ Quốc hội phải phối hợp Chính phủ và Thủ tướng "khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình" (Điều 46, Luật Tổ chức Quốc hội). Dự kiến chương trình kỳ họp Quốc hội là một trong những nhiệm vụ, quyền hạn như vậy. Nên chắc chắn là có sự phối hợp giữa Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong việc dự kiến chương trình của các kỳ họp Quốc hội. Tuy nhiên, phối hợp chỉ là một phương thức tổ chức công việc. Ở nước ta, quyền năng của Chính phủ trong việc xác lập chương trình nghị sự của Quốc hội hoàn toàn không được quy định. Trong bối cảnh như vậy, sự đồng hành của Quốc hội lại càng quan trọng hơn.

Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ -0
Đại biểu Quốc hội Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) phát biểu tại nghị trường. Ảnh | DUY LINH

Quốc hội tiến hành phiên họp bất thường vào cuối năm để thông qua chương trình và các giải pháp khôi phục và phát triển kinh tế chỉ là một thí dụ về sự đồng hành của Quốc hội đối với Chính phủ. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, sự đồng hành đã được thể hiện rất rõ qua một loạt quyết sách của Quốc hội.

Trước hết, Quốc hội đã có một sự ủy quyền lập pháp rất đáng kể nhằm giúp Chính phủ chủ động và nhanh chóng triển khai hoạt động phòng, chống dịch Covid-19.

Bằng Nghị quyết của mình, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV đã ủy quyền cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng các biện pháp hạn chế một số phương tiện, yêu cầu người dân không ra khỏi nơi cư trú trong khoảng thời gian nhất định tại một số khu vực, địa bàn cần thiết; tổ chức các lực lượng để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong vùng có dịch; áp dụng các biện pháp đặc biệt về thông tin liên lạc, cũng như các giải pháp khác có thể áp dụng trong tình trạng khẩn cấp để ngăn chặn kịp thời dịch bệnh lây lan.

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cũng được quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp chưa được luật quy định hoặc khác với quy định trong các luật, pháp lệnh hiện hành để đáp ứng yêu cầu cấp bách của công tác phòng, chống dịch; được áp dụng cơ chế đặc biệt, đặc thù trong cấp phép, đăng ký lưu hành, sản xuất, mua sắm thuốc, trang thiết bị y tế.

Hơn thế nữa, trong trường hợp cần thiết ban hành quy định phòng, chống dịch khác với quy định của luật, thì trong thời gian Quốc hội không họp, Chính phủ có thể báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Thứ hai, Quốc hội cho phép chuyển nguồn 1.237 tỷ đồng kinh phí chi sự nghiệp y tế còn lại năm 2020 để mua vắc-xin phòng dịch Covid-19 và quyết toán vào chi Ngân sách Nhà nước năm 2021. Quốc hội cũng cho phép Chính phủ ưu tiên sử dụng Ngân sách Nhà nước và huy động mọi nguồn lực hợp pháp khác cho công tác phòng, chống dịch; quyết định chuyển nguồn kinh phí chi thường xuyên trong dự toán đã được duyệt cho công tác phòng, chống dịch; thay đổi, điều chỉnh nguồn kinh phí từ Ngân sách Nhà nước đối với các nhiệm vụ chưa thật sự cần thiết để chi cho công tác phòng chống dịch.

Đồng hành bằng sự ủy quyền lập pháp là một sự đồng hành có thể nói là chưa có tiền lệ. Tuy nhiên, một sự ủy quyền như vậy đã tiếp thêm sức mạnh và tạo điều kiện cần thiết để Chính phủ có thể vừa khống chế dịch bệnh, vừa bảo đảm an sinh xã hội và phục hồi nền kinh tế.

Sự đồng hành của Quốc hội cùng Chính phủ là nét mới đáng ghi nhận của nền quản trị quốc gia. Hy vọng nó sẽ là định hướng quan trọng của Quốc hội trong cả nhiệm kỳ XV này.

TS NGUYỄN SĨ DŨNG