Nghị định thư Bắc Ireland - mối quan tâm lớn

MINH KHÁNH
Thứ Năm, 19-05-2022, 11:41
Hải quan kiểm tra hàng hóa từ Anh đến Bắc Ireland. Ảnh: CNN

Trong khi những đàm phán giữa Anh và Liên minh châu Âu (EU) về hợp tác trao đổi thương mại hậu Brexit (Anh rời EU) vẫn chưa vẹn đôi đường, London lại thêm đau đầu về vấn đề Nghị định thư Bắc Ireland.

Anh không muốn tranh chấp thương mại với EU

Bộ trưởng phụ trách vấn đề Bắc Ireland của Chính phủ Anh, ông Brandon Lewis vừa nhận định, một cuộc chiến thương mại giữa Anh và EU là không cần thiết và sẽ không có lợi cho bất kỳ bên nào. Theo Bộ trưởng Brandon Lewis, mục tiêu hiện nay của Anh là tập trung giải quyết các vấn đề kỹ thuật liên quan Nghị định thư Bắc Ireland. Việc London tỏ thái độ rõ ràng như vậy là vì trước đó, EU cảnh báo sẽ có hành động pháp lý và nguy cơ xảy ra cuộc chiến thương mại nếu Anh thực hiện bất kỳ hành động đơn phương nào đối với Nghị định thư Bắc Ireland về quản lý thương mại hậu Brexit đối với vùng lãnh thổ Bắc Ireland.

Nghị định thư Bắc Ireland là một phần của thỏa thuận Brexit đưa Anh ra khỏi EU. Theo đó, để tránh thiết lập đường biên giới trên bộ giữa vùng Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland (thuộc EU) mà vẫn bảo đảm hàng hóa từ Anh sang EU phù hợp các tiêu chuẩn của thị trường chung châu Âu, các bên nhất trí thiết lập các điểm kiểm soát hàng hóa từ các vùng còn lại của Anh sang Bắc Ireland. Phe ủng hộ Anh tại vùng Bắc Ireland đã liên tục phản đối và đòi sửa đổi Nghị định thư, tiến hành các cuộc biểu tình, thậm chí cả bạo loạn.

Áp lực giải quyết những khác biệt liên quan Nghị định thư gia tăng khi đảng Hợp nhất dân chủ (DUP) ủng hộ Bắc Ireland vẫn nằm trong Vương quốc Anh từ chối tham gia cơ quan điều hành chia sẻ quyền lực ở Bắc Ireland. 

Ngay sau chiến thắng trong cuộc bầu cử, Sinn Fein kêu gọi thúc đẩy thành lập một Ireland thống nhất. Tuy nhiên, DUP không muốn Anh bị chia cắt lãnh thổ với lý do các thỏa thuận thương mại trong Nghị định thư làm suy yếu vị trí của Bắc Ireland trong Vương quốc Anh và cần được loại bỏ. Trong khi đó, London cũng cho rằng, việc triển khai thực hiện Nghị định thư Bắc Ireland đang đe dọa hòa bình tại vùng này, đồng thời để ngỏ khả năng kích hoạt điều khoản thứ 16 của thỏa thuận Brexit để dừng triển khai Nghị định thư này, nếu EU không đồng ý điều chỉnh văn kiện. Với tính toán lợi ích còn khác biệt như vậy, đến thời điểm này, Anh và EU chưa thể thống nhất cách xử lý vấn đề liên quan Nghị định thư và vẫn đang tranh cãi qua lại.

Thủ tướng Anh Boris Johnson nhấn mạnh, cần tìm được giải pháp để tháo gỡ các vấn đề liên quan Nghị định thư, đồng thời khẳng định cần bảo vệ thỏa thuận Ngày thứ sáu tốt lành nhằm duy trì hòa bình tại vùng Bắc Ireland. Theo Thủ tướng Anh, thỏa thuận này đã tồn tại 25 năm và là thỏa thuận quan trọng nhất, cốt lõi để bảo đảm ổn định quốc gia. Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Anh Liz Truss cho biết, London đã đề xuất một số biện pháp giảm rào cản thương mại trong nội bộ Anh trong khi vẫn bảo vệ thị trường chung châu Âu.

Nghị định thư Bắc Ireland - mối quan tâm lớn -0
Thủ tướng Anh Boris Johnson (trái) muốn tháo gỡ bế tắc liên quan Nghị định thư Bắc Ireland. Ảnh: BBC 

Thái độ cứng rắn của EU

Trong khi nước Anh còn đang do dự và có ý định thay đổi một số điều khoản trong thỏa thuận Brexit, EU tỏ thái độ cứng rắn với tuyên bố “sẽ phản ứng bằng mọi biện pháp”, nếu London đơn phương tiến hành những thay đổi trong Nghị định thư Bắc Ireland. Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Maros Sefcovic nêu rõ, Nghị định thư Bắc Ireland là một thỏa thuận quốc tế được ký giữa EU và Vương quốc Anh. Các hành động đơn phương đi ngược lại một thỏa thuận quốc tế là không thể chấp nhận. Theo ông, Nghị định thư là một phần không thể thiếu trong thỏa thuận Brexit vốn là nền tảng cần thiết cho các thỏa thuận thương mại sau này. 

Tuyên bố của ông Sefcovic không đề cập những biện pháp và phản ứng cụ thể của EU, nhưng các nhà phân tích cho rằng những lựa chọn khả thi bao gồm một vụ kiện pháp lý, áp thuế trừng phạt hoặc thậm chí là bãi bỏ toàn bộ thỏa thuận thương mại hậu Brexit giữa EU và Anh. Tuy nhiên, vị Phó Chủ tịch EC cho biết, EU vẫn sẵn sàng đàm phán về những giải pháp chung trong khuôn khổ của thỏa thuận đã được ký kết. Theo đại diện EC, EU đã đưa ra một loạt giải pháp cho vấn đề mà Anh đang vướng mắc liên quan Nghị định thư Bắc Ireland.

Anh và EU đã nhiều lần tìm cách phá vỡ thế bế tắc liên quan Nghị định thư Bắc Ireland - văn kiện dẫn đến việc kiểm tra hải quan với hàng hóa từ phần còn lại của Vương quốc Anh đến Bắc Ireland nhằm tránh hình thành một đường biên giới trên bộ của vùng này với Cộng hòa Ireland, một nước thành viên EU. Đây là nguyên tắc quan trọng của thỏa thuận Ngày thứ sáu tốt lành giúp lập lại hòa bình tại vùng Bắc Ireland sau hơn 30 năm xung đột, giữa một phe ủng hộ ở lại nước Anh và phe còn lại ủng hộ sáp nhập với Cộng hòa Ireland.

.