Cân nhắc phát triển điện than

QUỐC BÌNH
Thứ Sáu, 24-09-2021, 14:51
Trong Quy hoạch điện VIII, điện than vẫn được “ưu ái” hơn điện tái tạo.

Mặc dù, dự thảo Đề án Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn tới năm 2045 (Quy hoạch điện VIII) đã cố gắng sửa chữa những khuyết điểm từ Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh, song có điều cần hết sức cân nhắc, đó là vấn đề phát triển điện than. Việc điện than vẫn được “ưu ái” hơn điện tái tạo là không hợp xu thế. Tuy nhiên, cũng không thể cắt giảm ngay điện than vì đây là việc làm phải có lộ trình. 

Trong Công văn số 5321 ngày 30/8/2021 gửi các bộ, ngành lấy ý kiến cho dự thảo, Bộ Công thương nêu rõ quan điểm, lần rà soát này là ưu tiên phát triển những dự án có vị trí, quy mô, thời điểm phù hợp các tính toán tối ưu tại chương trình phát triển nguồn điện của Quy hoạch điện VIII. Đồng thời, cũng đã rà soát đánh giá những khó khăn, vướng mắc của tình hình thực hiện Quy hoạch điện VII điều chỉnh, những nguyên nhân chính dẫn tới việc triển khai các phương án phát triển điện lực không đáp ứng được quy hoạch, tạo ra nhiều khó khăn trong quá trình điều hành, bảo đảm an ninh cung cấp điện giai đoạn 2016 - 2020.

Bên cạnh đó, Bộ Công thương cũng đã tính toán phương án phát triển nguồn điện với kịch bản phụ tải cao, ngoài ra dự phòng một số nguồn điện có thể đưa vào phát triển trong trường hợp xảy ra các bất lợi. Theo đó, các dự án (DA) nguồn điện ở khu vực phía bắc sẽ được ưu tiên phát triển để tăng cường khả năng cung cấp nội miền, giảm sản lượng điện truyền tải từ khu vực miền trung. Đồng thời, sẽ xem xét giãn tiến độ các DA nguồn điện tại miền trung, rà soát đầu tư hợp lý các DA nguồn điện tại miền nam. Việc điều chỉnh này xuất phát từ thực tế những năm gần đây, khu vực miền bắc có tốc độ tăng trưởng điện năng tiêu thụ và công suất phụ tải cao nhất trong ba miền, tương ứng ở mức bình quân 9,1% và 9,3%/năm trong giai đoạn 2016 - 2020. 

Sau rà soát, tổng công suất đặt nguồn điện đến năm 2030 theo dự thảo mới là 130.371 MW, giảm 7.688 MW so phương án đưa ra tại Tờ trình số 1682. Trong đó, công suất nguồn điện giảm chủ yếu từ các nguồn năng lượng tái tạo. Cụ thể, điện gió trên bờ và gần bờ sẽ chỉ còn 11.820 MW, giảm 4.190 MW; điện gió ngoài khơi giảm khoảng 2.000 MW; điện sinh khối và năng lượng tái tạo khác giảm 1.980 MW về mức 1.170 MW. Riêng điện mặt trời giai đoạn đến năm 2030 vẫn giữ nguyên ở mức 18.640 MW.

Đáng chú ý, nguồn điện than sẽ tăng thêm khoảng 3.076 MW so Tờ trình số 1682, lên mức 40.649 MW. Như vậy, tỷ lệ các nguồn điện gió và mặt trời sẽ giảm từ mức 26,5% xuống còn 23,4% tổng công suất các nguồn điện, còn tỷ lệ các nguồn điện than tăng từ 27,2% lên 31% tổng công suất đặt các nguồn điện.

Tại diễn đàn trực tuyến “Quy hoạch điện VIII: Mở đường hay thắt lại lộ trình chuyển dịch xanh” do Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam (VSEA) tổ chức mới đây, Giám đốc điều hành của Trung tâm Phát triển Sáng tạo xanh (GreenID) Ngụy Thị Khanh thẳng thắn cho rằng, dự thảo Quy hoạch điện VIII mới vẫn “đặt cược” vào điện than trong vòng 10 năm tới (2021 - 2030) và tiếp tục kéo dài sự phát triển này sang giai đoạn 2035 - 2045, sự lựa chọn ẩn chứa nhiều rủi ro và khó khả thi. Nhìn từ 30.000 MW điện than theo hiện trạng tiếp cận vố́n có thể thấy, đến thời điểm hiện tại, chỉ có 10 DA điện than đã thu xếp được vốn và đang xây dựng với công suất 10.800MW, còn tới 15 DA với công suất khoảng 16.400 MW đang ở bước đàm phán, chưa huy động được vốn.

Góp ý cho dự thảo, Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (GWEC) nhấn mạnh, một số DA sẽ phải chuyển tiếp từ Quy hoạch điện VII sang Quy hoạch điện VIII là do những khó khăn về tiến độ cũng như khả năng huy động vốn, đặc biệt là các DA nhiệt điện than. Thời gian gần đây, việc huy động vốn cho các DA nhiệt điện than từ các tổ chức tài chính công cũng như tư nhân đã trở nên khó khăn, xu hướng này được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

Còn theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam, dù vẫn biết không thể cắt giảm ngay điện than vì đây là việc làm khó, phải có lộ trình giảm dần trong thời gian tới, song khi xây dựng dự thảo Quy hoạch điện VIII cần bám sát Nghị quyết 55/T.Ư về Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mặc dù, Quy hoạch điện VIII đã cố gắng sửa chữa những khuyết điểm từ Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh, song có điều cần hết sức cân nhắc, đó là vấn đề phát triển điện than. Theo dự thảo vừa công bố, có thể thấy rằng, điện than vẫn được “ưu ái” hơn điện tái tạo, điều này không hợp xu thế. Bởi điện than phụ thuộc rất nhiều vấn đề nhập khẩu (NK), khó tiếp cận nguồn tài chính, gây ra những hệ lụy về ô nhiễm môi trường.

Có cùng quan điểm, PGS, TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Nghiên cứu biến đổi khí hậu (Trường đại học Cần Thơ) bày tỏ lo ngại, dự thảo Quy hoạch điện VIII sẽ “thắt lại” lộ trình chuyển dịch xanh. Việt Nam đang rất nỗ lực để giảm phát thải khí nhà kính. Nhưng dự thảo Quy hoạch điện VIII lại tăng công suất điện than và cắt giảm năng lượng xanh, năng lượng tái tạo. Điều này sẽ gây ra nhiều tác động và hệ lụy. 

Theo PGS, TS Lê Anh Tuấn, việc phát triển điện than cần nhìn nhận ở khía cạnh rộng; không nên nhìn dưới góc độ kỹ thuật hay kinh tế năng lượng. Bởi vừa qua, Nghị viện châu Âu đã biểu quyết, ủng hộ ý tưởng áp thuế phát thải đối với hàng hóa NK. Đây là bước đi đầu tiên trong việc tạo lập một tiêu chuẩn kỹ thuật mới mà các nước xuất khẩu hàng hóa vào châu Âu, trong đó có Việt Nam phải quan tâm.

.