Bản lĩnh doanh nhân thời hội nhập

Ngay trước dịp kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13-10), cộng đồng doanh nghiệp (DN) Việt Nam đón nhận tin vui: Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), đã chính thức kết thúc đàm phán, dự kiến sẽ ký kết trong năm 2016. Tuy nhiên, TPP và các hiệp định thương mại tự do sẽ là trận tuyến mới của các DN, doanh nhân, khi phải cạnh tranh với những nền kinh tế hàng đầu thế giới, trên một sân chơi bình đẳng. Sự thành bại của nền kinh tế trong hội nhập được quyết định bởi sức mạnh của đội ngũ doanh nhân, những người lính xung trận.

Chế biến thực phẩm xuất khẩu tại Công ty CP Vinamit. Ảnh: QUỐC TRUNG
Chế biến thực phẩm xuất khẩu tại Công ty CP Vinamit. Ảnh: QUỐC TRUNG

Con đường chông gai

Chủ tịch Hội đồng quản trị (HĐQT) kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Vinamit Nguyễn Lâm Viên cho rằng, để trở thành một doanh nhân có vị thế trong cả nước, khu vực, không chỉ nhờ vận may, cơ hội, mà còn phải trải qua đầy chông gai, mồ hôi, nước mắt. Doanh nhân trước hết phải có đam mê, tâm huyết và một lòng đi theo con đường đã chọn. Ông Viên kể, bài học “nhớ đời” về thương hiệu Vinamit suýt mất về tay một đối tác Trung Quốc, cái giá của việc “trả lại tên cho em” này khá đắt. Qua sự cố này, ông Viên cho rằng, khi xuất khẩu hàng hóa vào Trung Quốc, việc đầu tiên cần làm là bảo vệ quyền sở hữu thương hiệu bằng cả tiếng Việt, tiếng Trung Quốc và tiếng Anh. Quan trọng nhất, DN không được buông lỏng quản lý, điều hành, nhất là chất lượng sản phẩm xuất khẩu. DN Việt Nam khi làm ăn với nước ngoài cần tỉnh táo, theo dõi thời cuộc, vì các quyết sách chính trị, ngoại giao có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh. Gần đây, khi Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ đã ảnh hưởng không nhỏ đến DN Việt Nam, nhất là các sản phẩm từ nông nghiệp. Theo tác động ảnh hưởng dây chuyền, nông dân sẽ là người thiệt hại nặng nhất. Dự báo, khi đồng nhân dân tệ giảm giá ở ngưỡng 10%, lúc đó DN xuất khẩu Việt Nam sẽ gặp khó khăn lớn, vì sức mua giảm.

Anh hùng Lao động Hoàng Đức Thảo, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Thoát nước và Phát triển đô thị Bà Rịa - Vũng Tàu (Busadco) tâm sự: Trong bối cảnh nền kinh tế nước ta ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, bên cạnh những cơ hội là không ít thách thức, đòi hỏi mỗi DN phải không ngừng đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo sự độc đáo. Nếu không có sự khác biệt, trước những DN nước ngoài nhiều tiềm lực về vốn và công nghệ, DN trong nước sẽ thua ngay trên sân nhà. Đây chính là “kim chỉ nam” để Busadco vừa đẩy mạnh hoạt động sản xuất, vừa duy trì công tác nghiên cứu chế tạo các sản phẩm có tính ứng dụng cao, không trùng lặp những sản phẩm cùng chủng loại trên thị trường, được đón nhận cả ở trong và ngoài nước.

Khi ông Thảo về tiếp quản Busadco, hình ảnh những người công nhân dầm mình trong nước cống ngầm đen đặc khiến ông suy nghĩ, trăn trở rất nhiều. Nếu cứ tiếp tục như vậy, sức khỏe người lao động sẽ không bảo đảm, nhiệm vụ nạo vét, khơi thông hệ thống cống ngầm trên địa bàn cũng khó hoàn thành. Ông đã cùng cán bộ, kỹ sư trong công ty nghiên cứu, cho ra đời "cụm tời máy nạo vét hệ thống cống thoát nước". Tiếp theo đó, hàng loạt công trình nghiên cứu có tính ứng dụng cao như chế tạo, ứng dụng cống điều tiết nước triều để súc rửa, thoát nhanh nhằm giảm ô nhiễm môi trường tại hệ thống kênh mương, ứng dụng bể phốt kiểu mới tại các đô thị Việt Nam,... đã ra đời. Sản phẩm "cụm tời máy nạo vét hệ thống cống thoát nước" đã được công ty ký hợp đồng cung cấp cho đối tác Ma-lai-xi-a, góp phần đưa thương hiệu Busadco có mặt trên thế giới,... Tổng cục Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đã công nhận sản phẩm “Kênh mương bê-tông cốt thép, bê-tông cốt sợi thành mỏng đúc sẵn” của Busadco sản xuất là tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới, khuyến khích sử dụng trong các công trình thủy lợi trên cả nước.

Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần thép Nam Kim Hồ Minh Quang khẳng định: Doanh nhân cần có bản lĩnh vững vàng, tính quyết đoán, nhất là trong thời hội nhập hiện nay, nếu không sẽ đánh mất cơ hội. Nhớ lại, khoảng năm năm trước, thời điểm khó khăn chung của nền kinh tế trong và ngoài nước, để bảo toàn vốn, Nam Kim phải thu hẹp quy mô sản xuất, tiến hành đồng thời cả ba bước: tính toán chi tiêu phù hợp, hạn chế chi phí không đáng có; đầu tư xây dựng thêm nhà máy mới, tăng năng lực sản xuất; đầu tư thay đổi công nghệ sản xuất mới để tạo ra sản phẩm có chất lượng, giá thành cạnh tranh. Khi kinh tế trong và ngoài nước phục hồi, Nam Kim đã đủ tiềm lực phát triển ổn định. Hiện nay, sản phẩm của Nam Kim xuất khẩu sang In-đô-nê-xi-a, Thái-lan,… phải đối mặt hàng rào bảo hộ gắt gao, trong khi sản phẩm thép các nước nhập khẩu vào Việt Nam rất dễ dàng. Vì thế, ông Quang kiến nghị, các cơ quan chức năng cần xây dựng hàng rào kỹ thuật chặt chẽ về tiêu chuẩn, chất lượng phù hợp khu vực và quốc tế. Đồng thời, công bố rộng rãi những quy định mới, văn bản pháp lý để cộng đồng DN nắm bắt kịp thời.

Đào tạo đội ngũ doanh nhân mạnh

Trong thời hội nhập, lớp doanh nhân hiện nay có nhiều thuận lợi cơ bản, đa số đều được đào tạo bài bản, rèn luyện bản lĩnh, va chạm thực tế, trưởng thành trong cái khó. Tuy nhiên, đây là cuộc đua đường trường, cần cả trí tuệ, sức lực và các nguồn lực khác. Nhận định về đội ngũ doanh nhân Việt Nam hiện nay, theo ông Nguyễn Lâm Viên, tuy “đông nhưng chưa mạnh”, chưa thể hiện sức mạnh tổng hợp khi tham gia thị trường nước ngoài. Do DN trong nước chưa có nhiều cơ hội cọ xát thị trường quốc tế, phần lớn chỉ “đánh bắt gần bờ”, để bước vào “sân chơi” mới một cách chững chạc, ngoài nhiệt huyết, tính tự tôn dân tộc, phải trang bị cho mình kiến thức cơ bản về thương mại quốc tế. Lớp doanh nhân “có tên” trên thương trường hiện nay hầu hết đã “có tuổi”, phần nào nhiệt huyết kinh doanh giảm sút, đó là quy luật tự nhiên khó tránh khỏi. Muốn khắc phục điểm yếu này, phải gấp rút đào tạo một thế hệ doanh nhân trẻ và chuyển giao trách nhiệm cho họ. Lớp trẻ có lợi thế về ngoại ngữ, năng động và nhiệt huyết sôi sục. Cái họ thiếu là kinh nghiệm, vốn và định hướng từ các cơ quan chức năng. Chính phủ cần đặt niềm tin vào họ, tạo điều kiện để họ thể hiện mình, chỉ khi đó mới có nhiều doanh nhân trẻ thành công.

Quá trình hội nhập, với sự ra đời các khu vực mậu dịch tự do, sẽ tạo cơ hội ngày càng nhiều hơn cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập thị trường thế giới. Đặc biệt, tiềm năng của thị trường thủy, hải sản xuất khẩu còn rất lớn, đây là thế mạnh của Việt Nam, quốc gia có hơn 3.000 km bờ biển. Tuy nhiên, nếu các DN trong nước không đoàn kết, xóa bỏ lối kinh doanh “bóc ngắn, cắn dài”, sẽ không thể phát huy lợi thế cạnh tranh, dẫn đến bị các DN nước ngoài lấn át, thâu tóm. Bài học về tôm tồn dư chất cấm, thủy, hải sản đóng gói thiếu trọng lượng,... sẽ vẫn là những hồi chuông cảnh báo không thừa cho những DN thủy sản trong nước. Sản phẩm mang thương hiệu Coimex của Công ty cổ phần Thủy sản và xuất nhập khẩu Côn Đảo (Coimex) khá đơn giản: chả cá surimi và các sản phẩm mô phỏng sau surimi. Nhưng sản phẩm đơn giản này đã giúp Coimex liên tục nhiều năm đứng trong số 500 DN hàng đầu cả nước. Anh hùng Lao động Lê Văn Kháng, Chủ tịch HĐQT Coimex nhớ lại: Năm 1995, trong một chuyến công tác nước ngoài, tôi nhận thấy, nhu cầu surimi trên thị trường thế giới rất lớn, và sản phẩm được làm chủ yếu từ nguồn cá tạp, loại cá mà ngư dân Việt Nam đánh bắt được chỉ để làm phân bón vì không biết tiêu thụ ở đâu. Đây chính là bước ngoặt tạo sự phát triển vượt bậc của Coimex những năm sau này. Khi quyết định đầu tư dây chuyền sản xuất surimi, Coimex xác định, phải cạnh tranh bằng chính chất lượng sản phẩm. Đến nay, sản phẩm của công ty đã có mặt ở hầu hết các thị trường khó tính trên thế giới, với kim ngạch xuất khẩu hằng năm gần 50 triệu USD. Nhiều đơn hàng còn được phía đối tác nước ngoài ứng trước tiền, bởi họ luôn tin tưởng vào uy tín và chất lượng sản phẩm.

Trong hội nhập quốc tế, sức ép cạnh tranh khốc liệt ở cả thị trường trong và ngoài nước. Muốn DN trụ vững, chỉ có con đường duy nhất là giữ vững chất lượng hàng hóa, tiết kiệm chi phí trong sản xuất để hạ giá thành. TS Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, đội ngũ doanh nhân cần tự tổng kết và học hỏi, tìm hiểu và phát triển thị trường, chủ động trong cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao trình độ quản lý,… Nhà nước và các hiệp hội, ngành hàng phải có sự hỗ trợ, tư vấn cho DN về pháp lý, đưa ra quy hoạch, chính sách nhằm tạo điều kiện cho họ phát huy tốt vai trò của mình; tránh gây những khó khăn khiến doanh nhân vuột mất các thời cơ cho sự phát triển.