Bài toán hóc búa

Chủ đề về an ninh là trọng tâm nổi bật mà Thủ tướng Pa-ki-xtan N.Sa-ríp thảo luận với Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma trong chuyến thăm bốn ngày tới “xứ cờ hoa”. Tuy nhiên, đây vẫn là bài toán hóc búa; và mối lo an ninh dù đang bao trùm khu vực Nam Á vẫn không khiến hai bên vượt qua bất đồng để loại bỏ tình trạng “đồng sàng dị mộng” đeo bám lâu nay.

Chuyến thăm chính thức thứ hai của Thủ tướng Sa-ríp tới Mỹ kể từ khi ông nhậm chức hồi tháng 6-2013 diễn ra trong bối cảnh tình hình an ninh tại Pa-ki-xtan tiếp tục bất ổn, các vụ đánh bom liều chết nhằm binh sĩ và dân thường diễn ra liên miên, khiến hàng nghìn người chết và bị thương. Bất chấp những cái bắt tay thân thiện, những nụ cười và một vài thỏa thuận đã đạt được, vấn đề an ninh hóc búa vẫn bao trùm cuộc thảo luận của lãnh đạo Mỹ và Pa-ki-xtan tại Phòng Bầu dục ở thủ đô Oa-sinh-tơn.

Những năm gần đây, Pa-ki-xtan phải hứng chịu nhiều vụ bạo lực liên quan đến tội phạm, tôn giáo, chính trị và sắc tộc, khiến nỗi lo bảo đảm an ninh đất nước luôn thường trực. Đơn cử, TP Két-ta, thủ phủ tỉnh Ba-lu-chi-xtan ở tây nam Pa-ki-xtan thời gian qua rơi vào vòng xoáy bạo lực do phong trào ly khai, mâu thuẫn sắc tộc và tôn giáo bùng phát. Một số nhóm nổi dậy đòi quyền tự trị lớn hơn và muốn giành quyền kiểm soát các nguồn tài nguyên và khí đốt tại tỉnh này. Tại khu vực miền núi Bắc Oa-ri-di-xtan, nơi được xem là tuyến vận chuyển hàng buôn lậu chủ chốt từ Pa-ki-xtan sang nước láng giềng Áp-ga-ni-xtan, tàn quân Ta-li-ban lợi dụng địa hình hiểm trở vẫn hoạt động ráo riết. Từ tháng 6 năm 2014, Chính phủ Pa-ki-xtan phát động Chiến dịch "Zarb-e-Azb" có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với hơn 180 nghìn nhân viên an ninh tham gia, đã tiêu diệt 3.500 tay súng và giúp giảm 70% các cuộc tiến công khủng bố trên khắp Pa-ki-xtan. Tuy nhiên, bạo lực tại đây vẫn gây nhức nhối.

Tình hình an ninh bất ổn tại Pa-ki-xtan cũng là mối quan tâm lớn của chính quyền Oa-sinh-tơn, khi mà “bóng ma” khủng bố ngày 11-9-2001 vẫn ám ảnh nước Mỹ. Trở thành đồng minh chống khủng bố với Mỹ từ năm 2001, đến nay, Pa-ki-xtan đã bắt giữ hơn 600 thành viên An Kê-đa cùng các lực lượng ủng hộ tổ chức khủng bố gây bất an nước Mỹ này. Thế nhưng, sau vụ biệt kích Mỹ “qua mặt” I-xla-ma-bát tiêu diệt trùm khủng bố An Kê-đa Bin La-đen ngay trên đất Pa-ki-xtan năm 2011, quan hệ đồng minh giữa hai nước từng sứt mẻ, song hai bên nỗ lực duy trì mối quan hệ đối tác an ninh. Tổng thống Ô-ba-ma đã đề nghị QH Mỹ tăng mạnh viện trợ quân sự cho Pa-ki-xtan, từ mức 42,2 triệu USD năm 2014 lên 265 triệu USD năm 2016. Nhà trắng cũng đề xuất lập quỹ trị giá gần 335 triệu USD để hỗ trợ kinh tế và hơn 143 triệu USD cho các nỗ lực chống khủng bố và chống phổ biến vũ khí hạt nhân tại Pa-ki-xtan. I-xla-ma-bát cũng cam kết tiếp tục tăng cường hợp tác với Oa-sinh-tơn chống khủng bố.

Vấn đề an ninh đặt lên bàn nghị sự cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước còn bởi cuộc chiến chống khủng bố mà Mỹ phát động từ năm 2001 tại nước láng giềng Áp-ga-ni-xtan đang trong cảnh “nước sôi lửa bỏng”. Pa-ki-xtan từng là nhà bảo trợ tiến trình đàm phán hòa bình của Áp-ga-ni-xtan, song thời gian qua I-xla-ma-bát bị chỉ trích không còn mặn mà với vai trò này, thậm chí còn bị Ca-bun cáo buộc dung dưỡng khủng bố. Cách đây ba tháng, cuộc đàm phán do Pa-ki-xtan làm trung gian giữa Chính phủ Áp-ga-ni-xtan với lực lượng Ta-li-ban đã sụp đổ và chưa có dấu hiệu cho thấy sẽ được nối lại. Áp-ga-ni-xtan đang chứng kiến bất ổn an ninh nghiêm trọng nhất những năm gần đây, quân đội nước này phải chống chọi các chiến dịch tiến công ồ ạt của Ta-li-ban mà không có sự hỗ trợ đầy đủ của lực lượng NATO. Bởi thế, Tổng thống Ô-ba-ma đã quyết định thay đổi lộ trình rút quân khỏi Áp-ga-ni-xtan, theo đó giữ nguyên đội hình khoảng 10 nghìn binh sĩ Mỹ ở lại Áp-ga-ni-xtan đến năm 2016, chứ không rút số quân này như đã cam kết. Sự trỗi dậy của Ta-li-ban giáng đòn mạnh vào những toan tính của Mỹ và phương Tây và có thể biến Áp-ga-ni-xtan thành một “bãi lầy” mới của Mỹ. Oa-sinh-tơn từng sử dụng chiêu bài “cây gậy và củ cà rốt” để gây sức ép, buộc Pa-ki-xtan thúc đẩy nối lại tiến trình hòa đàm hiện đóng băng tại Áp-ga-ni-xtan.

Mỹ hoan nghênh và khuyến khích vai trò của Pa-ki-xtan trong cuộc chiến chống khủng bố và bạo lực cực đoan. I-xla-ma-bát cũng khẳng định luôn coi Oa-sinh-tơn là đối tác quan trọng, nhất là về kinh tế, quốc phòng và chống khủng bố. Tuy nhiên, trên thực tế hai bên vẫn thiếu sự tin tưởng lẫn nhau, khiến tình cảnh “đồng sàng dị mộng” còn tiếp tục đeo bám quan hệ đồng minh Mỹ - Pa-ki-xtan. Trong đó, hợp tác an ninh vẫn là bài toán hóc búa, dù tình trạng bạo lực tại khu vực Nam Á mà Oa-sinh-tơn rất quan tâm vẫn ngày một nghiêm trọng.